൯-൧൦. പഠമദ്വയസുത്താദിവണ്ണനാ

൯൨-൯൩. ദ്വയന്തി ദുകം. പാളിയം ആമേഡിതലോപേന നിദ്ദേസോതി ആഹ ‘‘ദ്വേ ദ്വേ കോട്ഠാസേ’’തി. ഏവമേതന്തി ഏവം അനിച്ചാദിഭാവേന ഏതം ചക്ഖുരൂപഞ്ചാതി ദ്വയം. ചലതീതി അനവട്ഠാനേന പചലതി. ബ്യഥതീതി ജരായ മരണേന ച പവേധതി. ഹേതു ചേവ ഉപ്പത്തിനിമിത്തത്താ. സഹഗതീതി സഹപ്പവത്തി, തായ ഗഹേതബ്ബത്താ ‘‘സങ്ഗതീ’’തി ഫസ്സോ വുത്തോ. ഏസ നയോ സേസപദദ്വയേപി. യസ്മാ ച സംഗച്ഛമാനധമ്മവിമുത്താ സങ്ഗതി നാമ നത്ഥി, തഥാ സന്നിപാതസമവായാ, തേസം വസേന നിബ്ബത്തോ ഫസ്സോ തഥാ വുച്ചതീതി. തേനാഹ ‘‘ഇമിനാ’’തിആദി.

വത്ഥൂതി ചക്ഖു നിസ്സയപച്ചയാദിഭാവേന. ആരമ്മണന്തി രൂപം ആരമ്മണപച്ചയാദിഭാവേന. സഹജാതാ തയോ ഖന്ധാ വേദനാദയോ, തേ സഹജാതാദിപച്ചയഭാവേന. അയം ഹേതൂതി അയം തിവിധോ ഹേതൂ. ഫസ്സേനാതിആദീസു അയം സങ്ഖേപത്ഥോ – യസ്മാ രൂപാരമ്മണേ ഫസ്സേ അത്തനോ ഫുസനകിച്ചം കരോന്തേ ഏവം വേദനാ അനുഭവനകിച്ചം, സഞ്ഞാ സഞ്ജാനനകിച്ചം കരോതി, തസ്മാ ‘‘ഫസ്സേന ഫുട്ഠമേവാ’’തിആദിവുത്തമേവ അത്ഥം ഇദാനി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനേന ദസ്സേതും ‘‘ഫുട്ഠോ’’തിആദി വുത്തം. പഞ്ചേവ ഖന്ധാ ഭഗവതാ സമതിംസായ ആകാരേഹി വുത്താ. കസ്മാതി ആഹ ‘‘കഥ’’ന്തിആദി. രുക്ഖസാഖാസു രുക്ഖവോഹാരോ വിയ ഏകേകധമ്മേപി ഖന്ധവോഹാരോ ഹോതിയേവ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ’’തി (യമ. ഖന്ധയമക ൨).

പഠമദ്വയസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛന്നവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.