൪. ഛന്നസുത്തവണ്ണനാ

൮൭. സബ്ബനിമിത്തേഹി പടിസല്ലീയതി ഏതേനാതി പടിസല്ലാനം, ഫലസമാപത്തി. ജീവിതഹാരകസത്ഥം ജീവിതസ്സ ഹരണതോ, സത്താനഞ്ച സസനതോ ഹിംസനതോ. പരിചരിതോതി പയിരുപാസിതോ. തേന യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജിന്തി ദീപേതി.

അനുപവജ്ജന്തി പരേഹി ന ഉപവദിതബ്ബം. തം പനേത്ഥ ആയതിം അപ്പടിസന്ധിഭാവതോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘അപ്പവത്തിക’’ന്തി. ‘‘നേതം മമാ’’തിആദീനി വദന്തോ അരഹത്തേ പക്ഖിപിത്വാ കഥേസി. പുഥുജ്ജനഭാവമേവ ദീപേന്തോ വദതി അകതകിച്ചഭാവദീപനേന. കിഞ്ചാപി ഥേരോ പുച്ഛിതം പഞ്ഹം അരഹത്തേ പക്ഖിപിത്വാ കഥേസി, ‘‘ന സമനുപസ്സാമീ’’തി പന വദന്തോ കിഞ്ചി നിപ്ഫത്തിം ന കഥേസി, തസ്മാ ‘‘ഇദമ്പി മനസി കാതബ്ബ’’ന്തി ഇദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ.

കിലേസപസ്സദ്ധീതി കിലേസപരിളാഹവൂപസമോ. ഭവത്ഥായ പുന ഭവത്ഥായ. ആലയനികന്തി പരിയുട്ഠാനേതി ഭവന്തരേ അപേക്ഖാസഞ്ഞിതേ ആലയേ നികന്തിയാ ച പരിയുട്ഠാനപ്പത്തിയാ. അസതി അവിജ്ജമാനായ. പടിസന്ധിവസേന അഞ്ഞഭവതോ ഇധാഗമനം ആഗതി നാമ. ചുതിവസേന ഗമനന്തി ചവനവസേന ഇതോ ഗതി. അനുരൂപഗമനം ഗതി നാമ തദുഭയം ന ഹോതി. ചുതൂപപാതോ അപരാപരഭവനവസേന ചുതി, ഉപപജ്ജനവസേന ഉപപാതോ, തദുഭയമ്പി ന ഹോതി. ഏവം പന ചുതൂപപാതേ അസതി നേവിധ ന ഇധ ലോകേ. ന ഹുരം ന പരലോകേ ഹോതി. തതോ ഏവ ന ഉഭയത്ഥ ഹോതി. അയമേവ അന്തോ അയം ഇധലോകേ പരലോകേ ച അഭാവോയേവ ദുക്ഖസ്സ പരിയോസാനം. അയമേവാതി യഥാവുത്തോ ഏവ – ഏത്ഥ ഏതസ്മിം പാഠേ പരമ്പരാഗതോ പമാണഭൂതോ അത്ഥോ.

യേ പനാതി സമ്മവാദിനോ സന്ധായ വദതി. അന്തരാഭവം ഇച്ഛന്തി ‘‘ഏവം ഭവേന ഭവന്തരസമ്ബന്ധോ യുജ്ജേയ്യാ’’തി. നിരത്ഥകം അന്തരാഭവസ്സ നാമ കസ്സചി അഭാവതോ. ചുതിക്ഖന്ധാനന്തരഞ്ഹി പടിസന്ധിക്ഖന്ധാനംയേവ പാതുഭാവോ. തേനാഹ ‘‘അന്തരാഭവസ്സ…പേ… പടിക്ഖിത്തോയേവാ’’തി. തത്ഥ ഭാവോതി അത്ഥിതാ. അഭിധമ്മേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ (കഥാ. ൫൦൫-൫൦൭) പടിക്ഖിത്തോയേവ. യദി ഏവം ‘‘അന്തരേനാ’’തി ഇദം കഥന്തി ആഹ ‘‘അന്തരേനാ’’തിആദി. വികപ്പതോ അഞ്ഞം വികപ്പന്തരം, തസ്സ ദീപനം ‘‘അന്തരേനാ’’തി വചനം. ന അന്തരാഭവദീപനം താദിസസ്സ അനുപലബ്ഭനതോ പയോജനാഭാവതോ ച. യത്ഥ ഹി വിപാകവിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയോ, തത്ഥസ്സ നിസ്സയഭൂതസ്സ വത്ഥുസ്സ സഹഭാവീനഞ്ച ഖന്ധാനം സമ്ഭവോതി സദ്ധിം അത്തനോ നിസ്സയേന വിഞ്ഞാണം ഉപ്പജ്ജതേവാതി നാസ്സ ഉപ്പത്തിയാ ദേസദൂരതാ വേദിതബ്ബാ. ‘‘നേവ ഇധ ന ഹുര’’ന്തി വുത്തദ്വയതോ അപരം വികപ്പേന ‘‘ന ഉഭയ’’ന്തി, തത്ഥപി ന ഹോതിയേവാതി അധിപ്പായോ. ‘‘അന്തരേനാ’’തി വാ ‘‘വിനാ’’തി ഇമിനാ സമാനത്ഥോ നിപാതോ, തസ്മാ നേവിധ, ന ഹുരം, ഉഭയം വിനാപി നേവാതി അത്ഥോ.

ആഹരീതി ഛിന്നവസേന ഗണ്ഹി. തേനാഹ ‘‘കണ്ഠനാളം ഛിന്ദീ’’തി. പരിഗ്ഗണ്ഹന്തോതി സമ്മസന്തോ. പരിനിബ്ബുതോ ദീഘരത്തം വിപസ്സനായം യുത്തപയുത്തഭാവതോ. ‘‘അനുപവജ്ജം ഛന്നേന ഭിക്ഖുനാ സത്ഥം ആഹരിത’’ന്തി, കഥേസീതി അസേക്ഖകാലേ ബ്യാകരണം വിയ കത്വാ കഥേസി.

ഇമിനാതി ‘‘ഉപവജ്ജകുലാനീ’’തി ഇമിനാ വചനേന. ഥേരോതി സാരിപുത്തത്ഥേരോ. ഏവന്തി ഏവം പുബ്ബകാലേസു സംസട്ഠവിഹാരീ ഹുത്വാ ഠിതോ പച്ഛാ അരഹത്തം പാപുണിസ്സതീതി ആസങ്കന്തോ പുച്ഛതി. സേസം ഉത്താനമേവ.

ഛന്നസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.