൮. സമുഗ്ഘാതസാരുപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൩൦. മഞ്ഞിതം നാമ തണ്ഹാമാനദിട്ഠീഹി ഗഹേതബ്ബം മഞ്ഞിതം. സബ്ബസ്മിം മഞ്ഞിതന്തി സബ്ബമഞ്ഞിതം, തസ്സ സമുഗ്ഘാതോ സേതുഘാതോ, തദാവഹം സബ്ബമഞ്ഞിതസമുഗ്ഘാതസാരുപ്പം. അട്ഠകഥായം പന ‘‘മഞ്ഞിതം നാമ ചക്ഖാദീസു ഏവ ഉപ്പജ്ജതി, നാഞ്ഞസ്മി’’ന്തി ദുതിയനയോ വുത്തോ. അനുച്ഛവികന്തി അനുരൂപം അവിലോമം. ഇധാതി ഇധേവ സാസനേ അഞ്ഞത്ഥ തദഭാവതോ. ‘‘തണ്ഹാ-മാനദിട്ഠിമഞ്ഞിതാന’’ന്തി വുത്തം മഞ്ഞിതത്തയം സപരസന്താനേസു പടിപക്ഖവസേന യോജേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ചക്ഖും അഹന്തി വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘ചക്ഖും അഹ’’ന്തി ഇമിനാ അജ്ഝത്തവിസയം ദിട്ഠിമഞ്ഞിതഞ്ച ദസ്സേതി അത്താഭിനിവേസാഹംകാരദീപനതോ. ‘‘മമ’’ന്തി ഇമിനാ തണ്ഹാമഞ്ഞിതം മാനമഞ്ഞിതമ്പി വാ, പരിഗ്ഗഹമുഖേനപി സേയ്യാദിതോ മാനുപ്പജ്ജനതോ. സേസപദദ്വയേപി ഇമിനാ നയേന മഞ്ഞിതവിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ. അഹന്തി അത്താവ, സോ ച ചക്ഖുസ്മിം തദധീനവുത്തിത്താ ‘‘പരോ’’തി ന മഞ്ഞതി. മമ കിഞ്ചനപലിബോധോ ചക്ഖുസ്മിം സതി ലബ്ഭനതോ, അസതി ന മഞ്ഞതി തഥാമഞ്ഞിതസ്സ പച്ചയഘാതതോ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ.

അഹം ചക്ഖുതോ നിഗ്ഗതോതി ‘‘അഹ’’ന്തി വത്തബ്ബോ അയം സത്തോ ചക്ഖുതോ നിഗ്ഗതോ തത്ഥ സുഖുമാകാരേന ഉപലബ്ഭനതോ. മമ കിഞ്ചനപലിബോധോ ചക്ഖുതോ നിഗ്ഗതോ തസ്മിം സതി ഏവ ഉപലബ്ഭനതോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. തത്ഥ പരോതി പരോ സത്തോ. മമ ചക്ഖൂതി ന മഞ്ഞതി യസ്സ തം ചക്ഖു, തസ്സ ‘‘അഹ’’ന്തി വത്തബ്ബസ്സേവ അഭാവതോ. മമത്തഭൂതന്തി മമ കാരണം. സേസം ഉത്താനമേവ. ഏവമേതസ്മിം സുത്തേ ചക്ഖുരൂപ-ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ-ചക്ഖുസമ്ഫസ്സ-സുഖദുക്ഖാദുക്ഖമസുഖവസേന സത്ത വാരാ ചക്ഖുദ്വാരേ, തഥാ സോതദ്വാരാദീസൂതി ഛ സത്തകാ ദ്വേചത്താലീസ. പുന സക്കായവസേന ‘‘സബ്ബം ന മഞ്ഞതീ’’തിആദിനാ വുത്തം, തേന തേചത്താലീസ. പുന തേഭൂമകവട്ടം ‘‘ലോകോ’’തി ഗഹേത്വാ ‘‘ന കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതീ’’തി വുത്തം, തേന ചതുചത്താലീസ ഹോന്തി. ഏവം സബ്ബഥാപി ചതുചത്താലീസായ ഠാനേസു അരഹത്തം പാപേത്വാ വിപസ്സനാ കഥിതാതി വേദിതബ്ബാ. ‘‘ചതുചത്താലീസാധികസതേസൂ’’തി കേസുചി പോത്ഥകേസു ലിഖന്തി, സാ ച പമാദലേഖാ.

സമുഗ്ഘാതസാരുപ്പസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.