൯. വീണോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൬. ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാതി കാമം പാളിയം പരിസാദ്വയമേവ ഗഹിതം, സേസപരിസാനം പന തദഞ്ഞേസമ്പി ദേവമനുസ്സാനന്തി സബ്ബസാധാരണോവായം ധമ്മസങ്ഗഹോതി ഇമമത്ഥം ഉപമാപുബ്ബകം കത്വാ ദസ്സേതും ‘‘യഥാ നാമാ’’തിആദി ആരദ്ധം. യജന്തോതി ദദന്തോ. വിന്ദിതബ്ബോതി ലദ്ധബ്ബോ, അധിഗന്തബ്ബോതി അത്ഥോ.

ഛന്ദോതി തണ്ഹാഛന്ദോ. തേനാഹ – ‘‘ദുബ്ബലതണ്ഹാ സോ രഞ്ജേതും ന സക്കോതീ’’തി. പുബ്ബുപ്പത്തികാ ഏകസ്മിം ആരമ്മണേ പഠമം ഉപ്പന്നാ. സാ ഹി അനാസേവനത്താ മന്ദാ. സോതി ഛന്ദോ. രഞ്ജേതും ന സക്കോതി ലദ്ധാസേവനത്താ. ദോസോ നാമ ചിത്തദൂസനത്താ. താനീതി ദണ്ഡാദാനാദീനി. തമ്മൂലകാതി ലോഭമൂലകാ താവ മായാസാഠേയ്യമാനാതിമാനദിട്ഠിചാപലാദയോ, ദോസമൂലകാ ഉപനാഹമക്ഖപലാസഇസ്സാമച്ഛരിയഥമ്ഭസാരമ്ഭാദയോ, മോഹമൂലകാ അഹിരിക-അനോത്തപ്പ-ഥിനമിദ്ധവിചികിച്ഛുദ്ധച്ച-വിപരീതമനസികാരാദയോ, സംകിലേസധമ്മാ ഗഹിതാവ ഹോന്തി തംമൂലകത്താ. യസ്മാ പന സബ്ബേപി സംകിലേസധമ്മാ ദ്വാദസാകുസലചിത്തുപ്പാദപരിയാപന്നാ ഏവ, തസ്മാ തേസമ്പേത്ഥ ഗഹിതഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ഛന്ദോ രാഗോതി വാ’’തി വുത്തം.

ഭായിതബ്ബട്ഠേന സഭയോ. ഭേരവട്ഠേന സപ്പടിഭയോ. കുസലപക്ഖസ്സ വിക്ഖമ്ഭനട്ഠേന സകണ്ടകോ. കുസലഅനവജ്ജധമ്മേഹി ദുരവഗാഹട്ഠേന സഗഹനോ. ഭവസമ്പത്തിഭവനിബ്ബാനാനം അപ്പദാനഭാവതോ ഉമ്മഗ്ഗോ. ദുഗ്ഗതിഗാമിമഗ്ഗത്താ കുമ്മഗ്ഗോ. ഇരിയനാതി വത്തനാ പടിപജ്ജനാ. ദുഗ്ഗതിഗാമിതായ കിലേസോ ഏവ കിലേസമഗ്ഗോ. ന സക്കാ സമ്പത്തിഭവം ഗന്തും കുതോ നിബ്ബാനഗമനന്തി അധിപ്പായോ.

അസുഭാവജ്ജനാദീഹീതി ആദി-സദ്ദേന അനിച്ചമനസികാരാദീനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ചിത്തം നിവത്തതി സരാഗചിത്തം ന ഉപ്പജ്ജതി പടിപക്ഖമനസികാരേന വിനോദിതത്താ. മജ്ഝത്താരമ്മണേതി അഞ്ഞാണുപേക്ഖട്ഠാനിയേ ആരമ്മണേ. ഉദ്ദേസ…പേ… ആവജ്ജന്തസ്സാതി ഉദ്ദിസാപനവസേന ഉദ്ദേസം, പരിപുച്ഛാപനവസേന പരിപുച്ഛം, ഗരൂനം സന്തികേ വസനവസേന ഗരുവാസം ആവജ്ജന്തസ്സ. ചിത്തന്തി ഗമ്ഭീരഞാണചരിയ-പച്ചവേക്ഖണ-പഞ്ഞവന്ത-പുഗ്ഗലസേവനവസേന തദധിമുത്തിസിദ്ധിയാ അഞ്ഞാണചിത്തം നിവത്തതി.

യഥാ ‘‘പുജ്ജഭവഫലം പുഞ്ഞ’’ന്തി വുത്തം ‘‘ഏവമിദം പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൮൦), ഏവം കിട്ഠസമ്ഭവത്താ ‘‘കിട്ഠ’’ന്തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘കിട്ഠന്തി കിട്ഠട്ഠാനേ ഉപ്പന്നസസ്സ’’ന്തി.

ഘടാതി സിങ്ഗയുഗം ഇധാധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘ദ്വിന്നം സിങ്ഗാനം അന്തരേ’’തി. ഘടാതി ഗോണാദീനം സിങ്ഗന്തരട്ഠസ്സ സമഞ്ഞാതി വദന്തി. നാസാരജ്ജുകേതി നാസാരജ്ജുപാതട്ഠാനേ.

ദമേതി പുഥുത്താരമ്മണതോ നിവാരേതി. നന്തി ചിത്തം. യം സുത്തം സുഭാസിതം മയാ. തദസ്സാതി തദാ അസ്സ ഭിക്ഖുനോ. ആരമ്മണേതി കമ്മട്ഠാനാരമ്മണേ.

സുദുജിതന്തി നിബ്ബിസേവനഭാവകരണേന ജിതം. സുതജ്ജിതന്തി സുട്ഠു ദൂരകരണേന ജിതം, തഥാഭൂതഞ്ച തജ്ജിതം നാമ ഹോതീതി തഥാ വുത്തം. ഗോചരജ്ഝത്തന്തി അജ്ഝത്തഭൂതോ ഗോചരോ. കമ്മട്ഠാനാരമ്മണഞ്ഹി ബഹിദ്ധാരൂപാദിആരമ്മണവിധുരതായ അജ്ഝത്തന്തി വുച്ചതി. സമഥോ അനുരക്ഖണം ഏതസ്സാതി സമഥാനുരക്ഖണം. യഥാ ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം സമഥാനുരക്ഖണം ഹോതി, തഥാ കഥിതന്തി അത്ഥോ. യഥാ ഹി ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം സമഥസ്സ പച്ചയോ, ഏവം സമഥോപി തസ്സ പച്ചയോതി.

വാദിയമാനായ വീണായ. ചിത്തം രഞ്ജേതീതി രജ്ജനേന. അവിസ്സജ്ജനീയതായ ചിത്തം ബന്ധതീതി ബന്ധനീയോ. വേട്ഠകേതി തന്തീനം ആസജ്ജനവേട്ഠകേ. കോണന്തി കവണതോ വീണായ സദ്ദകരണതോ കോണന്തി ലദ്ധനാമം ദാരുദണ്ഡം സിങ്ഗാദീസു യേന കേനചി കതം ഘടികം. തേനാഹ ‘‘ചതുരസ്സം സാരദണ്ഡക’’ന്തി.

യസ്മാ സോ രാജാ രാജമഹാമത്തോ വാ സദ്ദം യഥാസഭാവതോ ന അഞ്ഞാസി, തസ്മിം തസ്സ അജാനനാകാരമേവ ദസ്സേതും ‘‘സദ്ദം പസ്സിസ്സാമീ’’തിആദി വുത്തം.

അസതീ കിരായന്തി പാളിയം ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തന്തി യഥാലിങ്ഗമേവ വദന്തോ ‘‘അസാ’’തി ആഹ. ‘‘അസതീതി ലാമകാധിവചന’’ന്തി വത്വാ തത്ഥ പയോഗം ദസ്സേതും ‘‘അസാ ലോകിത്ഥിയോ നാമാ’’തി വുത്തം, ലോകേ ഇത്ഥിയോ നാമ അസതിയോതി അത്ഥോ, തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘വേലാ താസം ന വിജ്ജതീ’’തി. പകതിയാ ലോകേ ജേട്ഠഭാതാ കനിട്ഠഭാതാ മാതുലോതിആദികാ വേലാ മരിയാദാ താസം ന വിജ്ജതി. കസ്മാ? സാരത്താ ച പഗബ്ബാ ച സബ്ബേസമ്പി സമ്ഭോഗവസേന വിനിയോഗം ഗച്ഛന്തി. കഥം? സിഖീ സബ്ബഘസോ യഥാ. തേനേവാഹ –

‘‘സബ്ബാ നദീ വങ്കഗതീ, സബ്ബേ കട്ഠമയാ വനാ;

സബ്ബിത്ഥിയോ കരേ പാപം, ലഭമാനേ നിവാതകേ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൩൦൮);

അഞ്ഞമ്പി തന്തിബദ്ധം ചതുരസ്സഅമ്ബണവാദിതാദീനി. വീണാ വിയ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അനേകധമ്മസമൂഹഭാവതോ. രാജാ വിയ യോഗാവചരോ തപ്പടിബദ്ധധമ്മഗവേസകത്താ. അസ്സാതി യോഗാവചരസ്സ.

നിരയാദിതോ അഞ്ഞസ്മിമ്പി ഗതി-സദ്ദോ വത്തതി. തതോ വിസേസനത്ഥം ‘‘ഗതിഗതീ’’തി വുത്തം ‘‘ദുക്ഖദുക്ഖം, രൂപരൂപ’’ന്തി ച യഥാ, ഗതിസഞ്ഞിതം പവത്തിട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ – ‘‘ഏത്ഥന്തരേ സംസരതി വത്തതീ’’തി. സഞ്ജായനപദേസോ ഏവ ഗതീതി സഞ്ജാതിഗതി.

തം പന ഗതിം സത്താനം സംവേഗവത്ഥുഭൂതസ്സ പച്ചക്ഖസ്സ ഗബ്ഭാസയസ്സ വസേന ദസ്സേതും ‘‘അയമസ്സ കായോ’’തിആദി വുത്തം. രൂപധമ്മസ്സ സലക്ഖണം ഗതി നിട്ഠാ, തതോ പരം അഞ്ഞം കിഞ്ചി നത്ഥീതി സലക്ഖണഗതി. അഭാവോ അച്ചന്താഭാവോ. സന്താനവിച്ഛേദോ വിഭവഗതി തംനിട്ഠാനഭാവാ. ഭേദോതി ഖണനിരോധോ, ഇധാപി തംനിട്ഠാനതായേവ പരിയായോ. യാവ ഭവഗ്ഗാതി യാവ സബ്ബഭവഗ്ഗാ. സലക്ഖണവിഭവഗതിഭേദഗതിയോ ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാവ പകാസിതാതി ന ഗഹിതാ. തസ്സ ഖീണാസവസ്സ ന ഹോതി അഗ്ഗമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നത്താ.

സീലം കഥിതം രൂപാദീസു ഛന്ദാദിനിവാരണസ്സ കഥിതത്താ. മജ്ഝേ സമാധിഭാവനാ കഥിതാ ‘‘അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി…പേ… സമാധിയതീ’’തി ജോതിതത്താ. പരിയോസാനേ ച നിബ്ബാനം കഥിതം ‘‘യമ്പിസ്സ…പേ… ന ഹോതീ’’തി വചനതോ.

വീണോപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.