൧൦. ഛപ്പാണകോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൭. വണസരീരോതി വണിതസരീരോ. പക്കത്താതി കുഥിതത്താ. സരദണ്ഡേസു സരസമഞ്ഞാതി കണ്ഡ-സദ്ദോ സരപരിയായോതി ആഹ – ‘‘സരവനന്തി കണ്ഡവന’’ന്തി. അരുഗത്തോ…പേ… വേദിതബ്ബോ ഗുണസരീരസ്സ ഖണ്ഡഛിദ്ദസീലാദീഹി ഹേട്ഠാ മജ്ഝേ ഉപരിഭാഗേ ച ഭേദവിസമച്ഛിന്നവികാരദോസത്താ. ഏത്ഥ കുസാ ‘‘കണ്ടകാ’’തി അധിപ്പേതാ കണ്ടകസദിസത്താ, കുസതിണാനം ഏവ വാ വുത്താകാരപദേസോ ‘‘കുസകണ്ടകോ’’തി വുത്തോ.

ഗാമവാസീനം വിജ്ഝനട്ഠേനാതി നാരഹോവ ഹുത്വാ തേസം കാരാനം പടിഗ്ഗഹണവസേന പീളനട്ഠേന.

പക്ഖിന്തി ഹത്ഥിലിങ്ഗസകുണം. തസ്സ കിര ഹത്ഥിസോണ്ഡസദിസം മുഖം, തസ്മാ ‘‘ഹത്ഥിസോണ്ഡസകുണ’’ന്തി വുത്തം. വിസ്സജ്ജേയ്യാതി രജ്ജുയാ യഥാബദ്ധം ഏവ വിസ്സജ്ജേയ്യ.

ഭോഗേഹീതി അത്തനോ സരീരഭോഗേഹി. മണ്ഡലം ബന്ധിത്വാതി യഥാ സരീരം മണ്ഡലാകാരേന തിട്ഠതി, ഏവം കത്വാ. സുപിസ്സാമീതി നിദ്ദം ഓക്കമിസ്സാമി. ഡേതുകാമോതി ഉപ്പതിതുകാമോ. ദിസാ ദിസന്തി ദിസതോ ദിസം.

ഛ പാണകാ വിയ ഛ ആയതനാനി നാനജ്ഝാസയത്താ, നാനജ്ഝാസയതാ ച നേസം നാനാവിസയനിന്നതായ ദട്ഠബ്ബാ. ദള്ഹരജ്ജു വിയ തണ്ഹാ തേസം ബന്ധനതോ. മജ്ഝേ ഗണ്ഠി വിയ അവിജ്ജാ ബന്ധനസ്സ ദുബ്ബിനിമ്മോചനഹേതുതോ. ആരമ്മണം ബലവം ഹോതി മനുഞ്ഞഭാവേന ചേവ തത്ഥ തണ്ഹാഭിനിവേസസ്സ ദള്ഹഭാവേന ച.

സരിക്ഖകേന വാ ഉപമായ ആഹരണപക്ഖേ. അപ്പനാതി സംസന്ദനാ. പാളിയംയേവ അപ്പിതാ ഉപമാ ‘‘ഏവമേവ ഖോ’’തിആദിനാ. രൂപചിത്താദിവിസമനിന്നത്താ ചക്ഖുസ്സ വിസമജ്ഝാസയതാ. ഏസ നയോ സേസേസുപി.

കണ്ണച്ഛിദ്ദകൂപകേതി കണ്ണച്ഛിദ്ദസഞ്ഞിതേ ആവാടേ. തസ്സാതി സോതസ്സ. പച്ചയോ ഹോതീതി ഉപനിസ്സയോ ഹോതി തേന വിനാ സദ്ദഗ്ഗഹണസ്സ അഭാവതോ. ‘‘അജടാകാസോപി വട്ടതി ഏവാ’’തി വത്വാ തസ്സ പച്ചയഭാവം ദസ്സേതും ‘‘അന്തോലേണസ്മി’’ന്തിആദി വുത്തം. ധാതുപരമ്പരാ ഘട്ടേന്തോതി ഭൂതപരമ്പരാസങ്ഘട്ടേന്തോ.

ഏവം സന്തേതി ഏവം ഭൂതപരമ്പരാവസേന സദ്ദേ സോതപഥമാഗച്ഛന്തേ. സമ്പത്തഗോചരതാ ഹോതി സോതസ്സ. ഘാനാദീനം വിയ ‘‘ദൂരേ സദ്ദോ’’തി ജാനനം ന സമ്ഭവേയ്യ സമ്പത്തഗാഹിഭാവതോ. തഥാ തഥാ ജാനനാകാരോ ഹോതി മനോവിഞ്ഞാണസ്സ ഗഹണാകാരവിസേസതോ. സോതവിഞ്ഞാണപ്പവത്തി പന ഉഭയത്ഥ സമാനാവ. ദൂരേ ഠിതോപി സദ്ദോ താദിസേ ഠാനേ പടിഘോസാദീനം പച്ചയോ ഹോതി അയോകന്തോ വിയ അയോചലനസ്സാതി ദട്ഠബ്ബം. ധമ്മതാതി ധമ്മസഭാവോ, സദ്ദസ്സ സോ സഭാവോതി അത്ഥോ. തതോ തതോ സവനം ഹോതി ആകാസസഞ്ഞിതസ്സ ഉപനിസ്സയസ്സ ലബ്ഭനതോ. യദി പന സോതം സമ്പത്തഗാഹീ സിയാ, ചിത്തസമുട്ഠാനസദ്ദോ സോതവിഞ്ഞാണസ്സ ആരമ്മണപച്ചയോ ന സിയാ. പട്ഠാനേ ച അവിസേസേന ‘‘സദ്ദായതനം സോതവിഞ്ഞാണസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി വുത്തോ, ബഹിദ്ധാ ച ചിത്തജസ്സ സദ്ദസ്സ സമ്ഭവോ നത്ഥി. അഥ വാ ചിത്തജോ സദ്ദോ ധാതുപരമ്പരായ സോതപസാദം ഘട്ടേതി, ന സോ ചിത്തജോ സദ്ദോ, യോ പരമ്പരായ പവത്തോ. ഉതുജോ ഹി സോ, തസ്മാ യഥുപ്പന്നോ സദ്ദോ, തത്ഥ ഠിതോവ സോതപസാദസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം. തേന വുത്തം ‘‘അസമ്പത്തഗോചരമേവേത’’ന്തി.

തദാ ഏകഗ്ഗചിത്തതം ആപജ്ജതി പരിസ്സയാനം അഭാവതോ. നാസച്ഛിദ്ദസങ്ഖാതആകാസസന്നിസ്സയേ വത്തനതോ ഘാനം ആകാസജ്ഝാസയം വുത്തം. വാതേന വിനാ ഗന്ധഗഹണസ്സ അസമ്ഭവതോ വാതൂപനിസ്സയഗന്ധഗോചരം. തേനാഹ ‘‘തഥാ ഹീ’’തിആദി.

ഗാമതോ ലദ്ധബ്ബം ആഹാരം ഗാമം, തന്നിന്നതായ ഗാമജ്ഝാസയതാ വുത്താ. തഥാ ഹി ജീവിതനിമിത്തം രസോ ജീവിതം, തസ്മിം നിന്നതായ തം അവ്ഹായതീതി ജിവ്ഹാ. ന സക്കാ ഖേളേന അതേമിതസ്സ രസം ജാനിതും, തസ്മാ ആപോസന്നിസ്സിതരസാരമ്മണാ ജിവ്ഹാതി.

ആമകസുസാനതോ ബഹി. ഉപാദിണ്ണകജ്ഝാസയോതി ഉപാദിണ്ണകനിന്നോ. കായപസാദസന്നിസ്സയഭൂതായ പഥവിയാ ഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണേ ഘടിതേ ഏവ തത്ഥ വിഞ്ഞാണുപ്പത്തി, ന അഞ്ഞഥാതി വുത്തം ‘‘പഥവീസന്നിസ്സിതഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണോ’’തി. തഥാ ഹീതിആദി കായസ്സ ഉപാദിണ്ണകജ്ഝാസയതായ സാധകം. അജ്ഝത്തികബാഹിരാതി അജ്ഝത്തികാ ബാഹിരാ വാ. അസ്സാതി കായസ്സ. സുസന്ഥതസ്സാതിആദി തസ്സ പഥവിയാ പച്ചയഭാവദസ്സനം.

നാനജ്ഝാസയോതി നാനാരമ്മണനിന്നോ. തേന മനസ്സ മക്കടസ്സ വിയ അനവട്ഠിതതം ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ദിട്ഠപുബ്ബേപീ’’തിആദി. മൂലഭവങ്ഗഗ്ഗഹണേന പിട്ഠിഭവങ്ഗം നിവത്തേതി. അസ്സാതി മനസ്സ. ഏവം കിരിയമയം വിഞ്ഞാണം ദട്ഠബ്ബം. നാനത്തന്തി ഭേദോ.

യഥാരുചിപ്പവത്തിയാ നിവാരണവസേന ബദ്ധാനം. നിബ്ബിസേവനഭാവന്തി ലോലതാസങ്ഖാതപരിപ്ഫന്ദസ്സ അഭാവം. നാകഡ്ഢതീതി സവിസയേ രൂപാരമ്മണേ ചിത്തസന്താനം, തംസമങ്ഗിനം വാ പുഗ്ഗലം നാകഡ്ഢതി. പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനാവ കഥിതാ ആയതനമുഖേന ‘‘ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തത്താ.

ഛപ്പാണകോപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.