൮. കിംസുകോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൫. ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം പരിഞ്ഞാഭിസമയാദിവസേന വിവിധദസ്സനന്തി കിച്ചവസേന നാനാദസ്സനം ഹോതീതി വുത്തം, ‘‘ദസ്സനന്തി പഠമമഗ്ഗസ്സേതം അധിവചന’’ന്തി. തയിദം ഉപരിമഗ്ഗേസു ഭാവനാപരിയായസ്സ നിരുള്ഹത്താ പഠമമഗ്ഗസ്സ പഠമം നിബ്ബാനദസ്സനതോ. തേനാഹ ‘‘പഠമമഗ്ഗോ ഹീ’’തിആദി. കോചി യഥാവുത്തം അവിപരീതം അത്ഥം അജാനന്തോ ഞാണദസ്സനം നാമ ആരമ്മണകരണസ്സ വസേന അതിപ്പസങ്ഗം ആസങ്കേയ്യാതി തം നിവത്തേതും ‘‘ഗോത്രഭൂ പനാ’’തിആദി വുത്തം. ന ദസ്സനന്തി വുച്ചതീതി ഏത്ഥ രാജദസ്സനം ഉദാഹരന്തി. ചത്താരോപി മഗ്ഗാ ദസ്സനമേവ യഥാവുത്തേനത്ഥേന, ഭാവനാപരിയായോ പന ഉപരി തിണ്ണം മഗ്ഗാനം പഠമമഗ്ഗഉപായസ്സ ഭാവനാകാരേന പവത്തനതോ. ദസ്സനം വിസുദ്ധി ഏത്ഥാതി ദസ്സനവിസുദ്ധികം, നിബ്ബാനം. ഫസ്സായതനം കമ്മട്ഠാനം അസ്സ അത്ഥീതി ഫസ്സായതനകമ്മട്ഠാനികോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി പദേസു.

പദേസസങ്ഖാരേസൂതി സങ്ഖാരേകദേസേസു. ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദേന പഥവിആദികേ ധമ്മമത്തേ ദിട്ഠേ രൂപപരിഗ്ഗഹോ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദികേ തംസഹഗതധമ്മമത്തേ ദിട്ഠേ അരൂപപരിഗ്ഗഹോ ച സിജ്ഝതീതി വദന്തി.

അധിഗതമഗ്ഗമേവ കഥേസീതി യേന മുഖേന വിപസ്സനാഭിനിവേസം അകാസി, തമേവസ്സ മുഖം കഥേസി. അയം പനാതി കമ്മട്ഠാനം പുച്ഛന്തോ ഭിക്ഖു. ഇമേസന്തി ഫസ്സായതനകമ്മട്ഠാനികപഞ്ചക്ഖന്ധകമ്മട്ഠാനികാനം വചനം. ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞം ന സമേതീ’’തി വത്വാ തമേവത്ഥം പാകടം കരോതി ‘‘പഠമേനാ’’തിആദിനാ. പഞ്ചക്ഖന്ധവിമുത്തസ്സ സങ്ഖാരസ്സ അഭാവാ ‘‘നിപ്പദേസേസൂ’’തി വുത്തം. തഥേവാതി യഥേവ ഫസ്സായതനകമ്മട്ഠാനികം, തഥേവ തം പഞ്ചക്ഖന്ധകമ്മട്ഠാനികം പുച്ഛിത്വാ.

സമപ്പവത്താ ധാതുയോതി രസാദയോ സരീരധാതുയോ സമപ്പവത്താ, ന വിസമാകാരസണ്ഠിതാ അഹേസും. തേനാഹ ‘‘കല്ലസരീരം ബലപ്പത്ത’’ന്തി. ‘‘അതീതാ സങ്ഖാരാ’’തിആദി വിപസ്സനാഭിനിവേസവസേന വുത്തം. സമ്മസനം സബ്ബത്ഥകമേവ ഇച്ഛിതബ്ബം. ചാരിഭൂമിന്തി ഗോചരട്ഠാനം.

കാരകഭാവന്തി ഭാവനാനുയുഞ്ജനഭാവം. പണ്ഡുരോഗപുരിസോതി പണ്ഡുരോഗീ പുരിസോ. അരിട്ഠന്തി സുത്തം. ഭേസജ്ജം കത്വാതി ഭേസജ്ജപയോഗം കത്വാ. കരിസ്സാമീതി ഭേസജ്ജം കരിസ്സാമി. ഝാമഥുണോ വിയാതി ദഡ്ഢഥുണോ വിയ ഖാരകജാലനദ്ധത്താ തരുണമകുലസന്താനസഞ്ഛന്നത്താ.

ദക്ഖിണദ്വാരഗാമേതി ദക്ഖിണദ്വാരസമീപേ ഗാമേ. ലോഹിതകോതി ലോഹിതവണ്ണോ. ഓചിരകജാതോതി ജാതഓലമ്ബമാനചിരകോ വിയ. ആദിന്നസിപാടികോതി ഗഹിതഫലപോതകോ. സന്ദച്ഛായോതി ബഹലച്ഛായോ. യസ്മാ തസ്സ രുക്ഖസ്സ സാഖാ അവിരളാ ഘനപ്പത്താ അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസന്ദിത്വാ ഠിതാ, തസ്മാ ഛായാപിസ്സ താദിസീതി വുത്തം ‘‘സന്ദച്ഛായോ നാമ സംസന്ദിത്വാ ഠിതച്ഛായോ’’തി, ഘനച്ഛായോതി അത്ഥോ. തത്ഥാതിആദി ഉപമാസംസന്ദനം.

യേന യേനാകാരേന അധിമുത്താനന്തി ഛഫസ്സായതനാദിമുഖേന യേന യേന വിപസ്സനാഭിനിവേസേന വിപസ്സന്താനം നിബ്ബാനഞ്ച അധിമുത്താനം. സുട്ഠു വിസുദ്ധം പരിഞ്ഞാതിസമയാദിസിദ്ധിയാ. തേന തേനേവാകാരേനാതി അത്തനാധിമുത്താകാരേന. ഇദാനി തം തം ആകാരം ഉപമായ സദ്ധിം യോജേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘യഥാ ഹീ’’തിആദി ആരദ്ധം. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഇദന്തി നഗരോപമം. തം സല്ലക്ഖിതന്തി കിംസുകോപമദീപിതം അത്ഥജാതം സചേ സല്ലക്ഖിതം. അസ്സ ഭിക്ഖുനോ. ധമ്മദേസനത്ഥന്തി യഥാസല്ലക്ഖിതസ്സ അത്ഥസ്സ വസേന ലദ്ധവിസേസസ്സ ഉപബ്രൂഹനായ. തസ്സേവത്ഥസ്സാതി തസ്സ ദസ്സനവിസുദ്ധിസങ്ഖാതസ്സ അത്ഥസ്സ. ചോരാസങ്കാ ന ഹോന്തി മജ്ഝിമദേസരജ്ജസ്സ പസന്നഭാവതോ. തിപുരിസുബ്ബേധാനീതി ഉബ്ബേധേന തിപുരിസപ്പമാണാനി നാനാഭിത്തിവിചിത്താനി ഥമ്ഭാനം ഉപരി വിവിധമാലാകമ്മാദിവിചിത്തധനുരാകാരലക്ഖിതാനി മനോരമാനി. തേനാഹ ‘‘നഗരസ്സ അലങ്കാരത്ഥ’’ന്തി. നഗരദ്വാരസ്സ ഥിരഭാവാപാദനവസേന ഠപേതബ്ബത്താ വുത്തം ‘‘ചോരനിവാരണത്ഥാനിപി ഹോന്തിയേവാ’’തി. പിട്ഠസങ്ഘാതസ്സാതി ദ്വാരബാഹസ്സ. ‘‘ഇമേ ആവാസികാ, ഇമേ ആഗന്തുകാ, തത്ഥാപി ച ഇമേഹി നഗരസ്സ നഗരസാമികസ്സ ച അത്ഥോ. ഇമേസം വസേന അനത്ഥോ സിയാ’’തി ജാനനഞാണസങ്ഖാതേന പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതോ. അഞ്ഞാതനിവാരണേ പടുഭാവസങ്ഖാതേന വേയ്യത്തിയേന സമന്നാഗതോ. ഠാനുപ്പത്തികപഞ്ഞാസങ്ഖാതായാതി തസ്മിം തസ്മിം അത്ഥകിച്ചേ തങ്ഖണുപ്പജ്ജനകപടിഭാനസങ്ഖാതായ.

രഞ്ഞാ ആയുത്തോ നിയോജിതോ രാജായുത്തോ, തത്ഥ തത്ഥ രഞ്ഞോ കാതബ്ബകിച്ചേ ഠപിതപുരിസോ. കതിപാഹേയേവാതി കതിപയദിവസേയേവ അകിച്ചകരണേന തസ്സ ഠാനം വിബ്ഭമോ ജാതോതി കത്വാ വുത്തം – ‘‘സബ്ബാനി വിനിച്ഛയട്ഠാനാദീനി ഹാരേത്വാ’’തി.

സീസമസ്സ ഛിന്ദാഹീതി സീസഭൂതം ഉത്തമങ്ഗട്ഠാനിയം തത്ഥ തസ്സ രാജകിച്ചം ഛിന്ദാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞഥാ തസ്സ പാകതികേ അത്ഥേ ഗയ്ഹമാനേ പാണാതിപാതോ ആണത്തോ നാമ സിയാ. ന ഹി ചക്കവത്തിരാജാ താദിസം ആണാപേതി, അഞ്ഞേസമ്പി തതോ നിവാരകത്താ. അഥ വാ ഛിന്ദാഹീതി മമ ആണായ അസ്സ സീസം ഛിന്ദന്തോ വിയ അത്താനം ദസ്സേഹി, ഏവം സോ തത്ഥോവാദപടികരത്തപത്തോ ഓദമേയ്യാതി, തഥാ ചേവ ഉപരി പടിപത്തി ആഗതാ. തത്ഥാതി ഏതസ്മിം പച്ചന്തിമനഗരേ.

ഉപ്പന്നേനാതി സമഥകമ്മട്ഠാനേ ഉപ്പന്നേന.

തസ്സേവാതി സക്കായസങ്ഖാതസ്സ നഗരസ്സ ‘‘ദ്വാരാനീ’’തി വുത്താനീതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. ‘‘സീഘം ദൂതയുഗ’’ന്തി വുത്താതി യോജനാ. ഹദയവത്ഥുരൂപസ്സ മജ്ഝേ സിങ്ഘാടകഭാവേന ഗഹിതത്താ ‘‘ഹദയവത്ഥുസ്സ നിസ്സയഭൂതാനം മഹാഭൂതാന’’ന്തി വുത്തം. യദി ഏവം വത്ഥുരൂപമേവ ഗഹേതബ്ബം, തദേവേത്ഥ അഗ്ഗഹേത്വാ കസ്മാ മഹാഭൂതഗ്ഗഹണന്തി ആഹ ‘‘വത്ഥുരൂപസ്സ ഹീ’’തിആദി. യാദിസോതി സമ്മാദിട്ഠിആദീനം വസേന യാദിസോ ഏവ പുബ്ബേ ആഗതവിപസ്സനാമഗ്ഗോ. ‘‘അയമ്പി അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതത്താ താദിസോ ഏവാ’’തി വത്വാ അരിയമഗ്ഗോ ‘‘യഥാഗതമഗ്ഗോ’’തി വുത്തോ. ഇദം താവേത്ഥാതി ഏത്ഥ ഏതസ്മിം സുത്തേ ധമ്മദേസനത്ഥം ആഭതായ യഥാവുത്തഉപമായ ഇദം സംസന്ദനം.

ഇദം സംസന്ദനന്തി ഇദാനി വക്ഖമാനം ഉപമായ സംസന്ദനം. നഗരസാമിഉപമാ പഞ്ചക്ഖന്ധവസേന ദസ്സനവിസുദ്ധിപത്തം ഖീണാസവം ദസ്സേതും ആഭതാ. സിങ്ഘാടകൂപമാ ചതുമഹാഭൂതവസേന ദസ്സനവിസുദ്ധിപത്തം ഖീണാസവം ദസ്സേതും ആഭതാതി യോജനാ. ‘‘ചതുസച്ചമേവ കഥിത’’ന്തി വത്വാ താനി സച്ചാനി നിദ്ധാരേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘സകലേനപി ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഇധ നഗരസമ്ഭാരോ ഛദ്വാരാദയോ. തേന ഹി ഛഫസ്സായതനാദയോ ഉപമിതാ. തേ പന ദുക്ഖസച്ചപരിയാപന്നാതി വുത്തം ‘‘നഗരസമ്ഭാരേന ദുക്ഖസച്ചമേവ കഥിത’’ന്തി.

കിംസുകോപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.