൮. ദുതിയഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൦. ദിട്ഠിഗദ്ദുലനിസ്സിതായാതി സഹജാതാദിപച്ചയവസേന ദിട്ഠിഗദ്ദുലനിസ്സിതായ നിസ്സായേവ പവത്തതി തതോ അത്താനം വിവേചേതും അസക്കുണേയ്യത്താ. ചിത്തസംകിലേസേനേവാതി ദസവിധകിലേസവത്ഥുവസേന ചിത്തസ്സ സംകിലിട്ഠഭാവേന. അരിയമഗ്ഗാധിഗമനേന ചിത്തസ്സ വോദാനത്താ വോദായന്തി വിസുജ്ഝന്തി.

വിചരണചിത്തന്തി ഗഹേത്വാ വിചരണവസേന വിചരണചിത്തം. സങ്ഖാനാമാതി ഏവംനാമകാ. ബ്രാഹ്മണപാസണ്ഡികാതി ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണാ, ഛന്നവുതിയാ പാസണ്ഡേസു തം സങ്ഖാസഞ്ഞിതം പാസണ്ഡം പഗ്ഗയ്ഹ വിചരണകാ. പടകോട്ഠകന്തി ദുസ്സാപണകം. ദസ്സേന്താതി യഥാഗതികമ്മവിപാകചിത്തതം ദസ്സേന്താ. തം ചിത്തന്തി തം പടകോട്ഠകചിത്തം ഗഹേത്വാ വിചരന്തി. ചിന്തേത്വാ കതത്താതി ‘‘ഇമസ്സ രൂപസ്സ ഏവം ഹത്ഥപാദാ, ഏവം മുഖം ലിഖിതബ്ബം, ഏവം ആകാരവത്ഥഗ്ഗഹണാനി, ഏവം കിരിയാവിസേസാ, ഏവം കിരിയാവിഭാഗം, സത്തവിസേസാനം വിഭാഗം കാതബ്ബ’’ന്തി തസ്സ ഉബ്ബത്തനഖിപനപവത്തനാദിപയോജനഞ്ചാതി സബ്ബമേതം തഥാ ചിന്തേത്വാ കതത്താ ചിത്തേന മനസാ ചിന്തിതം നാമ. ഉപായപരിയേസനചിത്തന്തി ‘‘ഹത്ഥപാദാ ഏവം ലിഖിതബ്ബാ’’തിആദിനാ യഥാവുത്തഉപായസ്സ ചേവ പുബ്ബേ പവത്തസ്സ ഭൂമിപരികമ്മവണ്ണധാതുസമ്മായോജനുപായസ്സ ച വസേന പവത്തം ചിത്തം. തതോപി ചിത്തതരന്തി തതോ ചിത്തകമ്മതോപി ചിത്തതരം ചിത്തകാരേന ചിന്തിതപ്പകാരാനം സബ്ബേസംയേവ ചിത്തകമ്മേ അനിപ്ഫജ്ജനതോ. കമ്മചിത്തേനാതി കമ്മവിഞ്ഞാണേന. കമ്മചിത്തേനാതി വാ കമ്മസ്സ ചിത്തഭാവേന. സോ കമ്മസ്സ വിചിത്തഭാവോ തണ്ഹാവസേന ജായതീതി വേദിതബ്ബോ. സ്വായമത്ഥോ അട്ഠസാലിനീടീകായം വിഭാവിതോ. ഏവം ചിത്താതി ഏവം ചിത്തരൂപവിസേസാ. യോനിം ഉപനേതീതി തം തം അണ്ഡജാദിഭേദം യോനിവിസേസം പാപേതി വണ്ണവിസേസോ വിയ ഫലികമണികം. ന ഹി വിസേസാ ഹിതവിചിത്തസാമത്ഥിയകമ്മം യോനിം ഉപനേതി, തസ്സ തസ്സ വിപാകുപ്പത്തിയാ പച്ചയോ ഹോതി. യോനിമൂലകോ തേസം ചിത്തഭാവോതി യം യം യോനിം കമ്മം സത്തേ ഉപനേതി, തംതംയോനിമൂലകോ തേസം സത്താനം ചിത്തവിചിത്തഭാവോ. തേനാഹ ‘‘യോനിഉപഗതാ’’തിആദി. സദിസചിത്താവ സദിസചിത്തഭാവാ ഏവ. ഇതീതിആദി വുത്തസ്സേവ അത്ഥസ്സ ഉപ്പടിപാടിയാ നിഗമനം.

തിരച്ഛാനഗതചിത്തഭാവതോ ചിത്തസ്സേവ സവിസേസം ചിത്തഭാവകരണം ദസ്സേതും ‘‘അപിചാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ചിത്തം നാമേതം ചിത്തതരമേവ വേദിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. സഹജാതധമ്മചിത്തതായാതി രാഗാദിസദ്ധാദിധമ്മവിചിത്തഭാവേന. ഭൂമിചിത്തതായാതി അധിട്ഠാനചിത്തതായ. കമ്മനാനത്തം മൂലം കാരണം ഏതേസന്തി കമ്മനാനത്തമൂലകാ, തേസം. ലിങ്ഗനാനത്തം ഇത്ഥിലിങ്ഗാദിനാനത്തവസേന ചേവ തംതംസണ്ഠാനനാനത്തവസേന ച വേദിതബ്ബം. സഞ്ഞാനാനത്തം ഇത്ഥിപുരിസദേവമനുസ്സാദിസഞ്ഞാനാനത്തവസേന. വോഹാരനാനത്തം തിസ്സോതിആദിവോഹാരനാനത്തവസേന. ചിത്താനം വിചിത്താനം. തംതംവോഹാരനാനത്തമ്പി ചിത്തേനേവ പഞ്ഞപീയതി. രങ്ഗജാതരൂപസമുട്ഠാപനാദിനാ വത്ഥം രഞ്ജയതീതി രജകോ, വണ്ണകാരോ. പുഥുജ്ജനസ്സ അത്തഭാവസഞ്ഞിതരൂപസമുട്ഠാപനതാ നിയതാ ഏകന്തികാതി പുഥുജ്ജനഗ്ഗഹണം. ‘‘അഭിരൂപം രൂപം സമുട്ഠാപേതീ’’തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ.

ദുതിയഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.