൨. സനിദാനസുത്തവണ്ണനാ

൯൬. ഭാവനപുംസകമേതം ‘‘വിസമം ചന്ദിമസൂരിയാ പരിവത്തന്തീ’’തിആദീസു (അ. നി. ൪.൭൦) വിയ. സനിദാനന്തി അത്തനോ ഫലം നിദദാതീതി നിദാനം, കാരണന്തി ആഹ ‘‘സനിദാനോ സപ്പച്ചയോ’’തി. കാമപടിസംയുത്തോതി കാമരാഗസങ്ഖാതേന കാമേന പടിസംയുത്തോ വാ കാമപടിബദ്ധോ വാ. തക്കേതീതി തക്കോ. അഭൂതകാരം സമാരോപേത്വാ കപ്പേതീതി സങ്കപ്പോ. ആരമ്മണേ ചിത്തം അപ്പേതീതി അപ്പനാ. വിസേസേന അപ്പേതീതി ബ്യപ്പനാ. ആരമ്മണേ ചിത്തം അഭിനിരോപേന്തം വിയ പവത്തതീതി ചേതസോ അഭിനിരോപനാ. മിച്ഛാ വിപരീതോ പാപകോ സങ്കപ്പോതി മിച്ഛാസങ്കപ്പോ. അഞ്ഞേസു ച കാമപടിസംയുത്തേസു വിജ്ജമാനേസു വിതക്കോ ഏവ കാമധാതുസദ്ദേന നിരുള്ഹോ ദട്ഠബ്ബോ വിതക്കസ്സ കാമപസങ്ഗപ്പത്തിസാതിസയത്താ. ഏസ നയോ ബ്യാപാദധാതുആദീസുപി. സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ കാമധാതു ഹീനജ്ഝാസയേഹി കാമേതബ്ബധാതുഭാവതോ.

കിലേസകാമസ്സ ആരമ്മണഭാവത്താ സബ്ബാകുസലസംഗാഹികായ കാമധാതുയാ ഇതരാ ദ്വേ സങ്ഗഹേത്വാ കഥനം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ. തിസ്സന്നം ധാതൂനം അഞ്ഞമഞ്ഞം അസങ്കരതോ കഥാ അസമ്ഭിന്നാ. ഇമം കാമാവചരസഞ്ഞിതം കാമവിതക്കസഞ്ഞിതഞ്ച കാമധാതും. പടിച്ചാതി പച്ചയഭൂതം ലഭിത്വാ. തീഹി കാരണേഹീതി തീഹി സാരഭൂതേഹി കാരണേഹി.

ബ്യാപാദവിതക്കോ ബ്യാപാദോ ഉത്തരപദലോപേന, സോ ഏവ നിജ്ജീവട്ഠേന സഭാവധാരണട്ഠേന ധാതൂതി ബ്യാപാദധാതു. ബ്യാപജ്ജതി ചിത്തം ഏതേനാതി ബ്യാപാദോ, ദോസോ. ബ്യാപാദോപി ധാതൂതി യോജനാ. സഹജാതപച്ചയാദിവസേനാതി സഹജാതഅഞ്ഞമഞ്ഞനിസ്സയസമ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയവസേന. വിസേസേന ഹി പരസ്സ അത്തനോ ച ദുക്ഖാപനം വിഹിംസാ, സാ ഏവ ധാതു, അത്ഥതോ രോസനാ പരൂപഘാതോ, തഥാ പവത്തോ വാ ദോസസഹഗതചിത്തുപ്പാദോ.

തിണഗഹനേ അരഞ്ഞേതി തിണേഹി ഗഹനഭൂതേ അരഞ്ഞേ. അനയബ്യസനന്തി അപായബ്യസനം, പരിഹരണൂപായരഹിതം വിപത്തിന്തി വാ അത്ഥോ. അവഡ്ഢിം വിനാസന്തി അവഡ്ഢിഞ്ചേവ വിനാസഞ്ചാതി വദന്തി സബ്ബസോ വഡ്ഢിരഹിതം. സുക്ഖതിണദായോ വിയ ആരമ്മണം കിലേസഗ്ഗിസംവദ്ധനട്ഠേന. തിണുക്കാ വിയ അകുസലസഞ്ഞാ അനുദഹനട്ഠേന. തിണകട്ഠ…പേ… സത്താ അനയബ്യസനാപത്തിതോ. ‘‘ഇമേ സത്താ’’തി ഹി അയോനിസോ പടിപജ്ജമാനാ അധിപ്പേതാ. തേനാഹ ‘‘യഥാ സുക്ഖതിണദായേ’’തിആദി.

സമതാഭാവതോ സമതാവിരോധതോ വിസമതാഹേതുതോ ച വിസമാ രാഗാദയോതി ആഹ ‘‘രാഗവിസമാദീനി അനുഗത’’ന്തി. ഇച്ഛിതബ്ബാ അവസ്സംഭാവിനിഭാവേന.

സംകിലേസതോ നിക്ഖമനട്ഠേന നേക്ഖമ്മോ, സോ ഏവ നിജ്ജീവട്ഠേന ധാതൂതി നേക്ഖമ്മധാതു. സ്വായം നേക്ഖമ്മസദ്ദോ പബ്ബജ്ജാദീസു കുസലവിതക്കേ ച നിരുള്ഹോതി ആഹ ‘‘നേക്ഖമ്മവിതക്കോപി നേക്ഖമ്മധാതൂ’’തി. ഇതരാപി ദ്വേ ധാതുയോതി അബ്യാപാദഅവിഹിംസാധാതുയോ വദതി. വിസും ദീപേതബ്ബാ സരൂപേന ആഗതത്താ. വിതക്കാദയോതി നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പച്ഛന്ദപരിളാഹപരിയേസനാ. യഥാനുരൂപം അത്തനോ അത്തനോ പച്ചയാനുരൂപം. കഥം പനേത്ഥ കുസലധമ്മേസു പരിളാഹോ വുത്തോതി? സങ്ഖാരപരിളാഹമത്തം സന്ധായേതം വുത്തം, സോളസസു ആകാരേസു ദുക്ഖസച്ചേ സന്താപട്ഠോ വിയ വുത്തോ, യസ്സ വിഗമേന അരഹതോ സീതിഭാവപ്പത്തി വുച്ചതി.

സയം ന ബ്യാപജ്ജതി, തേന വാ തംസമങ്ഗീപുഗ്ഗലോ ന കിഞ്ചി ബ്യാപാദേതീതി അബ്യാപാദോ, വിഹിംസായ വുത്തവിപരിയായേഹി സാ വേദിതബ്ബാ. ഹിതേസിഭാവേന മിജ്ജതി സിനിയ്ഹതീതി മിത്തോ, മിത്തസ്സ ഏസാതി മേത്തി, അബ്യാപാദോ. മേത്തായനാതി മേത്താകാരണം, മേത്തായ വാ അയനാ പവത്തനാ. മേത്തായിതത്തന്തി മേത്തായിതസ്സ മേത്തായ പവത്തസ്സ ഭാവോ. മേത്താചേതോവിമുത്തീതി മേത്തായനവസേന പവത്തോ ചിത്തസമാധി. സേസം വുത്തനയമേവ.

സനിദാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.