൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧. സത്തധാതുസുത്തവണ്ണനാ

൯൫. ആഭാതീതി ആഭാ, ആലോകഭാവേന നിപ്ഫജ്ജതി, ഉപട്ഠാതീതി വാ അത്ഥോ. സോ ഏവ നിജ്ജീവട്ഠേന ധാതൂതി ആഭാധാതു. ആലോകസ്സാതി ആലോകകസിണസ്സ. സുട്ഠു, സോഭനം വാ ഭാതീതി സുഭം. കസിണസഹചരണതോ ഝാനം സുഭം. സേസം വുത്തനയമേവ. സുപരിസുദ്ധവണ്ണം കസിണം. ആകാസാനഞ്ചാദയോപി സുഭാരമ്മണം ഏവാതി കേചി. ദേസനം നിട്ഠാപേസീതി ദേസനം ഉദ്ദേസമത്തേ ഏവ ഠപേസി. പാളിയം ‘‘അന്ധകാരം പടിച്ച പഞ്ഞായതീ’’തി ഏത്ഥാപി ആരമ്മണമേവ ഗഹിതം, തഥാ ‘‘അയം ധാതു അസുഭം പടിച്ച പഞ്ഞായതീ’’തി ഏത്ഥാപി. യഥാ ഹി ഇധ സുവണ്ണം കസിണം സുഭന്തി അധിപ്പേതം, ഏവം ദുബ്ബണ്ണം അസുഭന്തി.

അന്ധകാരം പടിച്ചാതി അന്ധകാരം പടിച്ഛാദകപച്ചയം പടിച്ച. പഞ്ഞായതീതി പാകടോ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘അന്ധകാരോ ഹീ’’തിആദി. ആലോകോപി, അന്ധകാരേന പരിച്ഛിന്നോ ഹോതീതി യോജനാ. അന്ധകാരോ താവ ആലോകേന പരിച്ഛിന്നോ ഹോതു ‘‘യത്ഥ ആലോകോ നത്ഥി, തത്ഥ അന്ധകാരോ’’തി ആലോകോ കഥം അന്ധകാരേന പരിച്ഛിന്നോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘അന്ധകാരേന ഹി സോ പാകടോ ഹോതീ’’തി. പരിച്ഛേദലേഖായ വിയ ചിത്തരൂപം അന്ധകാരേന ഹി പരിതോ പരിച്ഛിന്നോ ഹുത്വാ പഞ്ഞായതി, യഥാ തം ഛായായ ആതപോ. ഏസേവ നയോതി അസുഭസുഭാനം അഞ്ഞമഞ്ഞപരിച്ഛിന്നതം അതിദിസിത്വാ തത്ഥ അധിപ്പേതമേവ ദസ്സേന്തോ ‘‘അസുഭേ സതി സുഭം പഞ്ഞായതീ’’തി ആഹ. ഏവമാഹാതി ‘‘അസുഭം പടിച്ച സുഭം പഞ്ഞായതീ’’തി അവോച. ‘‘രൂപീ രൂപാനി പസ്സതീ’’തിആദീസു വിയ ഉത്തരപദലോപേനായം നിദ്ദേസോതി ആഹ ‘‘രൂപം പടിച്ചാതി രൂപാവചരസമാപത്തിം പടിച്ചാ’’തി. തായ ഹി സതി അധിഗതായ. രൂപസമതിക്കമാ വാ ഹോതീതി സഭാവാരമ്മണാനം രൂപജ്ഝാനാനം സമതിക്കമാ ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തി നാമ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ ‘‘ആകാസാനഞ്ചായതനസമതിക്കമാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തി നാമ ഹോതീ’’തിആദിനാ ദ്വേപി പകാരേ അതിദിസതി. പടിസങ്ഖാതി പടിസങ്ഖാഞാണേന. അപ്പവത്തിന്തി യഥാപരിച്ഛിന്നകാലം അപ്പവത്തനം. ഏതേന ഖണനിരോധാദിം പടിക്ഖിപതി.

കഥം സമാപത്തി പത്തബ്ബാതി ഇമാസു സത്തസു ധാതൂസു കാ പകാരാ സഞ്ഞാസമാപത്തി നാനാ ഹുത്വാ സമാപജ്ജിതബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘കീദിസാ സമാപത്തിയോ’’തിആദി. സഞ്ഞായ അത്ഥിഭാവേനാതി പടുകിച്ചായ സഞ്ഞായ അത്ഥിഭാവേന. സുഖുമസങ്ഖാരാനം തത്ഥ സമാപത്തിയം അവസിസ്സതായ. നിരോധോവാതി സങ്ഖാരാനം നിരോധോ ഏവ.

സത്തധാതുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സനിദാനസുത്തവണ്ണനാ

൯൬. ഭാവനപുംസകമേതം ‘‘വിസമം ചന്ദിമസൂരിയാ പരിവത്തന്തീ’’തിആദീസു (അ. നി. ൪.൭൦) വിയ. സനിദാനന്തി അത്തനോ ഫലം നിദദാതീതി നിദാനം, കാരണന്തി ആഹ ‘‘സനിദാനോ സപ്പച്ചയോ’’തി. കാമപടിസംയുത്തോതി കാമരാഗസങ്ഖാതേന കാമേന പടിസംയുത്തോ വാ കാമപടിബദ്ധോ വാ. തക്കേതീതി തക്കോ. അഭൂതകാരം സമാരോപേത്വാ കപ്പേതീതി സങ്കപ്പോ. ആരമ്മണേ ചിത്തം അപ്പേതീതി അപ്പനാ. വിസേസേന അപ്പേതീതി ബ്യപ്പനാ. ആരമ്മണേ ചിത്തം അഭിനിരോപേന്തം വിയ പവത്തതീതി ചേതസോ അഭിനിരോപനാ. മിച്ഛാ വിപരീതോ പാപകോ സങ്കപ്പോതി മിച്ഛാസങ്കപ്പോ. അഞ്ഞേസു ച കാമപടിസംയുത്തേസു വിജ്ജമാനേസു വിതക്കോ ഏവ കാമധാതുസദ്ദേന നിരുള്ഹോ ദട്ഠബ്ബോ വിതക്കസ്സ കാമപസങ്ഗപ്പത്തിസാതിസയത്താ. ഏസ നയോ ബ്യാപാദധാതുആദീസുപി. സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ കാമധാതു ഹീനജ്ഝാസയേഹി കാമേതബ്ബധാതുഭാവതോ.

കിലേസകാമസ്സ ആരമ്മണഭാവത്താ സബ്ബാകുസലസംഗാഹികായ കാമധാതുയാ ഇതരാ ദ്വേ സങ്ഗഹേത്വാ കഥനം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ. തിസ്സന്നം ധാതൂനം അഞ്ഞമഞ്ഞം അസങ്കരതോ കഥാ അസമ്ഭിന്നാ. ഇമം കാമാവചരസഞ്ഞിതം കാമവിതക്കസഞ്ഞിതഞ്ച കാമധാതും. പടിച്ചാതി പച്ചയഭൂതം ലഭിത്വാ. തീഹി കാരണേഹീതി തീഹി സാരഭൂതേഹി കാരണേഹി.

ബ്യാപാദവിതക്കോ ബ്യാപാദോ ഉത്തരപദലോപേന, സോ ഏവ നിജ്ജീവട്ഠേന സഭാവധാരണട്ഠേന ധാതൂതി ബ്യാപാദധാതു. ബ്യാപജ്ജതി ചിത്തം ഏതേനാതി ബ്യാപാദോ, ദോസോ. ബ്യാപാദോപി ധാതൂതി യോജനാ. സഹജാതപച്ചയാദിവസേനാതി സഹജാതഅഞ്ഞമഞ്ഞനിസ്സയസമ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയവസേന. വിസേസേന ഹി പരസ്സ അത്തനോ ച ദുക്ഖാപനം വിഹിംസാ, സാ ഏവ ധാതു, അത്ഥതോ രോസനാ പരൂപഘാതോ, തഥാ പവത്തോ വാ ദോസസഹഗതചിത്തുപ്പാദോ.

തിണഗഹനേ അരഞ്ഞേതി തിണേഹി ഗഹനഭൂതേ അരഞ്ഞേ. അനയബ്യസനന്തി അപായബ്യസനം, പരിഹരണൂപായരഹിതം വിപത്തിന്തി വാ അത്ഥോ. അവഡ്ഢിം വിനാസന്തി അവഡ്ഢിഞ്ചേവ വിനാസഞ്ചാതി വദന്തി സബ്ബസോ വഡ്ഢിരഹിതം. സുക്ഖതിണദായോ വിയ ആരമ്മണം കിലേസഗ്ഗിസംവദ്ധനട്ഠേന. തിണുക്കാ വിയ അകുസലസഞ്ഞാ അനുദഹനട്ഠേന. തിണകട്ഠ…പേ… സത്താ അനയബ്യസനാപത്തിതോ. ‘‘ഇമേ സത്താ’’തി ഹി അയോനിസോ പടിപജ്ജമാനാ അധിപ്പേതാ. തേനാഹ ‘‘യഥാ സുക്ഖതിണദായേ’’തിആദി.

സമതാഭാവതോ സമതാവിരോധതോ വിസമതാഹേതുതോ ച വിസമാ രാഗാദയോതി ആഹ ‘‘രാഗവിസമാദീനി അനുഗത’’ന്തി. ഇച്ഛിതബ്ബാ അവസ്സംഭാവിനിഭാവേന.

സംകിലേസതോ നിക്ഖമനട്ഠേന നേക്ഖമ്മോ, സോ ഏവ നിജ്ജീവട്ഠേന ധാതൂതി നേക്ഖമ്മധാതു. സ്വായം നേക്ഖമ്മസദ്ദോ പബ്ബജ്ജാദീസു കുസലവിതക്കേ ച നിരുള്ഹോതി ആഹ ‘‘നേക്ഖമ്മവിതക്കോപി നേക്ഖമ്മധാതൂ’’തി. ഇതരാപി ദ്വേ ധാതുയോതി അബ്യാപാദഅവിഹിംസാധാതുയോ വദതി. വിസും ദീപേതബ്ബാ സരൂപേന ആഗതത്താ. വിതക്കാദയോതി നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പച്ഛന്ദപരിളാഹപരിയേസനാ. യഥാനുരൂപം അത്തനോ അത്തനോ പച്ചയാനുരൂപം. കഥം പനേത്ഥ കുസലധമ്മേസു പരിളാഹോ വുത്തോതി? സങ്ഖാരപരിളാഹമത്തം സന്ധായേതം വുത്തം, സോളസസു ആകാരേസു ദുക്ഖസച്ചേ സന്താപട്ഠോ വിയ വുത്തോ, യസ്സ വിഗമേന അരഹതോ സീതിഭാവപ്പത്തി വുച്ചതി.

സയം ന ബ്യാപജ്ജതി, തേന വാ തംസമങ്ഗീപുഗ്ഗലോ ന കിഞ്ചി ബ്യാപാദേതീതി അബ്യാപാദോ, വിഹിംസായ വുത്തവിപരിയായേഹി സാ വേദിതബ്ബാ. ഹിതേസിഭാവേന മിജ്ജതി സിനിയ്ഹതീതി മിത്തോ, മിത്തസ്സ ഏസാതി മേത്തി, അബ്യാപാദോ. മേത്തായനാതി മേത്താകാരണം, മേത്തായ വാ അയനാ പവത്തനാ. മേത്തായിതത്തന്തി മേത്തായിതസ്സ മേത്തായ പവത്തസ്സ ഭാവോ. മേത്താചേതോവിമുത്തീതി മേത്തായനവസേന പവത്തോ ചിത്തസമാധി. സേസം വുത്തനയമേവ.

സനിദാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഗിഞ്ജകാവസഥസുത്തവണ്ണനാ

൯൭. ഇതോ പട്ഠായാതി ‘‘ധാതും, ഭിക്ഖവേ’’തി ഇമസ്മാ തതിയസുത്തതോ പട്ഠായ. യാവ കമ്മവഗ്ഗോ, താവ നേത്വാ ഉപഗന്ത്വാ സേതി ഏത്ഥാതി ആസയോ, ഹീനാദിഭാവേന അധീനോ ആസയോ അജ്ഝാസയോ, തം അജ്ഝാസയം, അധിമുത്തന്തി അത്ഥോ. സഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതീതിആദീസു ഹീനാദിഭേദം അജ്ഝാസയം പടിച്ച ഹീനാദിഭേദാ സഞ്ഞാ, തന്നിസ്സയദിട്ഠിവികപ്പനാ, വിതക്കോ ച ഉപ്പജ്ജതി സഹജാതകോടിയാ ഉപനിസ്സയകോടിയാ ച. സത്ഥാരേസൂതി തേസം സത്ഥുപടിഞ്ഞതായ വുത്തം, ന സത്ഥുലക്ഖണസബ്ഭാവതോ. അസമ്മാസമ്ബുദ്ധേസൂതി ആധാരേ വിസയേ ച ഭുമ്മം ഏകതോ കത്വാ വുത്തന്തി പഠമം താവ ദസ്സേന്തോ ‘‘മയം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ’’തിആദിം വത്വാ ഇതരം ദസ്സേന്തോ ‘‘തേസു സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ ഏതേ’’തിആദിമാഹ. തേസം ‘‘മയം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ’’തി ഉപ്പന്നദിട്ഠി ഇധ മൂലഭാവേന പുച്ഛിതാ, ഇതരാ അനുസങ്കിതാതി പുച്ഛതിയേവാതി സാസങ്കം വദതി.

‘‘മഹതീ’’തി ഏത്ഥ മഹാസദ്ദോ ‘‘മഹാജനോ’’തിആദീസു വിയ ബഹുഅത്ഥവാചകോതി ദട്ഠബ്ബോ. അവിജ്ജാപി ഹീനഹീനതരഹീനതമാദിഭേദേന ബഹുപകാരാ. തസ്സാതി ദിട്ഠിയാ. കസ്മാ പനേത്ഥ ‘‘യദിദം അവിജ്ജാ ധാതൂ’’തി അവിജ്ജം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘ഹീനം ധാതും പടിച്ചാ’’തി അജ്ഝാസയധാതു നിദ്ദിട്ഠാതി? ന ഖോ പനേതം ഏവം ദട്ഠബ്ബം, ‘‘അഞ്ഞം ഉദ്ധരിത്വാ അഞ്ഞം നിദ്ദിട്ഠാ’’തി, യതോ അവിജ്ജാസീസേന അജ്ഝാസയധാതു ഏവ ഗഹിതാ. അവിജ്ജാഗഹിതോ ഹി പുരിസപുഗ്ഗലോ ദിട്ഠജ്ഝാസയോ ഹീനാദിഭേദം അവിജ്ജാധാതും നിസ്സായ തതോ സഞ്ഞാദിട്ഠിആദികേ സങ്കപ്പേതി. പണിധി പത്ഥനാ, സാ പന തഥാ തഥാ ചിത്തസ്സ ഠപനവസേന ഹോതീതി ആഹ ‘‘ചിത്തട്ഠപന’’ന്തി. തേനാഹ ‘‘സാ പനേസാ’’തിആദി. ഏതേതി ഹീനപച്ചയാ സഞ്ഞാദിട്ഠിവിതക്കചേതനാ പത്ഥനാ പണിധിസങ്ഖാതാ ഹീനാ ധമ്മാ. ഹീനോ നാമ ഹീനധമ്മസമായോഗതോ. സബ്ബപദാനീതി ‘‘പഞ്ഞപേതീ’’തിആദീനി പദാനി യോജേതബ്ബാനി ഹീനസദ്ദേന മജ്ഝിമുത്തമട്ഠാനന്തരസ്സ അസമ്ഭവതോ. ഉപപജ്ജനം ‘‘ഉപപത്തീ’’തി ആഹ ‘‘ദ്വേ ഉപപത്തിയോ പടിലാഭോ ച നിബ്ബത്തി ചാ’’തി. തത്ഥ ഹീനകുലാദീതി ആദി-സദ്ദേന ഹീനരൂപഭോഗപരിസാദീനം സങ്ഗഹോ. ഹീനത്തികവസേനാതി ഹീനത്തികേ വുത്തത്തികപദവസേനാതി അധിപ്പായോ. ചിത്തുപ്പാദക്ഖണേതി ഇദം ഹീനത്തികപരിയാപന്നാനം ചിത്തുപ്പാദാനം വസേന തത്ഥ തത്ഥ ലദ്ധത്താ വുത്തം. പഞ്ചസു നീചകുലേസൂതി ചണ്ഡാലവേനനേസാദരഥകാരപുക്കുസകുലേസു. ദ്വാദസഅകുസലചിത്തുപ്പാദാനം പന യോ കോചി പടിലാഭോ ഹീനോതി യോജനാ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇമസ്മിം ഠാനേതി ‘‘യായം, ഭന്തേ, ദിട്ഠീ’’തിആദിനാ ആഗതേ ഇമസ്മിം ഠാനേ. ‘‘ധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതീ’’തിആദിനാ ആഗതത്താ നിബ്ബത്തിയേവ അധിപ്പേതാ, ന പടിലാഭോ.

ഗിഞ്ജകാവസഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഹീനാധിമുത്തികസുത്തവണ്ണനാ

൯൮. ഏകതോ ഹോന്തീതി സമാനച്ഛന്ദതായ അജ്ഝാസയതോ ഏകതോ ഹോന്തി. നിരന്തരാ ഹോന്തീതി തായ ഏവ സമാനച്ഛന്ദതായ ചിത്തേന നിബ്ബിസേസാ ഹോന്തി. ഇധ അധിമുത്തി നാമ അജ്ഝാസയധാതൂതി ആഹ ‘‘ഹീനാധിമുത്തികാതി ഹീനജ്ഝാസയാ’’തി.

ഹീനാധിമുത്തികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചങ്കമസുത്തവണ്ണനാ

൯൯. മഹാപഞ്ഞേസൂതി വിപുലപഞ്ഞേസു. നന്തി സാരിപുത്തത്ഥേരം. ഖന്ധന്തരന്തി ഖന്ധവിഭാഗം, ഖന്ധാനം വാ അന്തരം വിസേസോ അത്ഥീതി ഖന്ധന്തരോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. പരികമ്മന്തി ഇദ്ധിവിധാധിഗമസ്സ പുബ്ബഭാഗപരികമ്മഞ്ചേവ ഉത്തരപരികമ്മഞ്ച. ആനിസംസന്തി ഇദ്ധാനിസംസഞ്ചേവ ആനിസംസഞ്ച. അധിട്ഠാനം വികുബ്ബനന്തി അധിട്ഠാനവിധാനഞ്ചേവ വികുബ്ബനവിധാനഞ്ച. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘പഥവിം പത്ഥരന്തോ വിയാ’’തിആദിനാ.

ധുതങ്ഗപരിഹാരന്തി ധുതങ്ഗാനം പരിഹരണവിധിം. പരിഹരണഗ്ഗഹണേനേവ സമാദാനം സിദ്ധം ഹോതീതി തം ന ഗഹിതം. ആനിസംസന്തി തംതംധുതങ്ഗപരിഹരണേ ദട്ഠബ്ബം ആനിസംസമേവ. സമോധാനന്തി ‘‘ഏത്തകാ പിണ്ഡപാതപടിസംയുത്താ, ഏത്തകാ സേനാസനപടിസംയുത്താ’’തി പച്ചയവസേന അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച അന്തോഗധത്താ. അധിട്ഠാനന്തി അധിട്ഠാനവിധിം. ഭേദന്തി ഉക്കട്ഠാദിഭേദഞ്ചേവ ഭിന്നാകാരഞ്ച.

പരികമ്മന്തി ‘‘ദിബ്ബചക്ഖു ഏവം ഉപ്പാദേതബ്ബം, ഏവം വിസോധേതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ പരികമ്മവിധാനം. ആനിസംസന്തി പരേസം അജ്ഝാസയാനുരൂപായതനാദിആനിസംസപഭേദം. ഉപക്കിലേസന്തി സാധാരണം അസാധാരണം ദുവിധം ഉപക്കിലേസം. വിപസ്സനാഭാവനുപക്കിലേസാ ഹി ദിബ്ബചക്ഖുസ്സ ഉപക്കിലേസാതി വേദിതബ്ബാ.

സങ്ഖേപവിത്ഥാരഗമ്ഭീരുത്താനവിചിത്രകഥാദീസൂതി സങ്ഖേപോ വിത്ഥാരോ ഗമ്ഭീരതാ ഉത്താനതാ വിചിത്രഭാവോ നേയ്യത്ഥതാ നീതത്ഥതാതി ഏവമാദീസു ധമ്മസ്സ കഥേതബ്ബപ്പകാരേസു തം തം കഥേതബ്ബാകാരം.

ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ, പകാരത്ഥോ വാ. തേന –

‘‘ആദിമ്ഹി സീലം ദേസേയ്യ, (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൯൦; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൯൧)

മജ്ഝേ ചിത്തം വിനിദ്ദിസേ;

അന്തേ പഞ്ഞാ കഥേതബ്ബാ,

ഏസോ ധമ്മകഥാവിധോ’’തി. –

ഏവം കഥേതബ്ബാകാരം സങ്ഗണ്ഹാതി.

‘‘സിഥിലം ധനിതഞ്ച ദീഘരസ്സം, ഗരുകം ലഹുകഞ്ച നിഗ്ഗഹീതം;

സമ്ബന്ധം വവത്ഥിതം വിമുത്തം, ദസധാ ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിയാ പഭേദോ’’തി. (ദീ. നി. ൧.൧൯൦; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൯൧; പരി. ൪൮൫) –

ഏവം വുത്തം ദസവിധം ബ്യഞ്ജനബുദ്ധിം. അട്ഠുപ്പത്തിന്തി തസ്സ തസ്സ സുത്തസ്സ ജാതകസ്സ ച അട്ഠുപ്പത്തിം. അനുസന്ധിന്തി പച്ഛാനുസന്ധിആദിഅനുസന്ധിം. പുബ്ബാപരന്തി സമ്ബന്ധം. ഇദം പദം ഏവം വത്തബ്ബം, ഇദം പുബ്ബാപരം ഏവം ഗഹേതബ്ബന്തി.

കുലസങ്ഗണ്ഹനപരിഹാരന്തി ലാഭുപ്പാദനത്ഥം കുലാനം സങ്ഗണ്ഹനവിധിനോ പരിഹരണം തന്നിയമിതം ഏകന്തികം കുലസങ്ഗഹണവിധിം.

ചങ്കമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സഗാഥാസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൦. ‘‘ധാതുസോ സംസന്ദന്തീ’’തി ഇദം അജ്ഝാസയതോ സരിക്ഖതാദസ്സനം, ന കായേന മിസ്സീഭാവദസ്സനന്തി ആഹ ‘‘സമുദ്ദന്തരേ’’തിആദി. നിരന്തരോതി നിബ്ബിസേസോ. സംസഗ്ഗാതി പഞ്ചവിധസംസഗ്ഗഹേതു. സംസഗ്ഗഗഹണേന ചേത്ഥ സംസഗ്ഗവത്ഥുകാ തണ്ഹാ ഗഹിതാ. തേനാഹ ‘‘ദസ്സന…പേ… സ്നേഹേനാ’’തി.

വനതി ഭജതി സജ്ജതി തേനാതി വനം, വനഥോതി ച കിലേസോ വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘വനഥോ ജാതോതി കിലേസവനം ജാത’’ന്തി. ഇതരേ സംസഗ്ഗമൂലകാതി തമേവ പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘അദസ്സനേനാ’’തി. സാധുജീവീതി സാധു സുട്ഠു ജീവീ, തംജീവനസീലോ. തേനാഹ ‘‘പരിസുദ്ധജീവിതം ജീവമാനോ’’തി.

സഗാഥാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. അസ്സദ്ധസംസന്ദനസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൧. നിരോജാതി സദ്ധാസ്നേഹാഭാവേന നിസ്നേഹാ. തതോ ഏവ അരസഭാവേന നിരസാ. ഏകസദിസാതി സമസമാ നിബ്ബിസേസാ. തേനാഹ ‘‘നിരന്തരാ’’തി. അലജ്ജിതായ ഏകസീമകതാ ഭിന്നമരിയാദാ. സദ്ധാ തേസം അത്ഥീതി സദ്ധാ. തന്തിപാലകാതി സദ്ധമ്മതന്തിയാ പാലകാ. വംസാനുരക്ഖകാതി അരിയവംസസ്സ അനുരക്ഖകാ. ആരദ്ധവീരിയാതി പഗ്ഗഹിതവീരിയാ. യസ്മാ താദിസാനം വീരിയം പരിപുണ്ണം നാമ ഹോതി കിച്ചസിദ്ധിയാ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘പരിപുണ്ണപരക്കമാ’’തി. സബ്ബകിച്ചപരിഗ്ഗാഹികായാതി ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവനാകിച്ചപരിഗ്ഗാഹികായ.

അസ്സദ്ധസംസന്ദനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮-൧൨. അസ്സദ്ധമൂലകസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൨-൧൦൬. അട്ഠമാദീനീതി അട്ഠമം നവമം ദസമം ഏകാദസമം ദ്വാദസമന്തി ഇമാനി പഞ്ച സുത്താനീതി ഏകേ. അപരേ പന നവ സുത്താനീതി ഇച്ഛന്തി. സ്വായമത്ഥോ അട്ഠകഥായം വുത്തോയേവ. പാളിയഞ്ച കേസുചി പോത്ഥകേസു ലിഖീയതി.

അസ്സദ്ധമൂലകസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.