൫. നഗരസുത്തവണ്ണനാ

൬൫. പഞ്ചമസുത്തേ ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ’’തിആദി ഹേട്ഠാ സംവണ്ണിതമേവാതി അവുത്തമേവ സംവണ്ണേതും ‘‘നാമരൂപേ ഖോ സതീ’’തി ആരദ്ധോ. തത്ഥ ദ്വാദസപദികേ പടിച്ചസമുപ്പാദേ ഇമസ്മിം സുത്തേ യാനി ദ്വേ പദാനി അഗ്ഗഹിതാനി, നേസം അഗ്ഗഹണേ കാരണം പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജേതുകാമോ തേസം ഗഹേതബ്ബകാരണം താവ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഏത്ഥാ’’തിആദിമാഹ. പച്ചക്ഖഭൂതം പച്ചുപ്പന്നം ഭവം പഠമം ഗഹേത്വാ തദനന്തരം അനാഗതസ്സ ‘‘ദുതിയ’’ന്തി ഗഹണേ അതീതോ തതിയോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘അവിജ്ജാസങ്ഖാരാ ഹി തതിയോ ഭവോ’’തി. നനു ചേത്ഥ അനാഗതസ്സ ഭവസ്സ ഗഹണം ന സമ്ഭവതി പച്ചുപ്പന്നഭവവസേന അഭിനിവേസസ്സ ജോതിതത്താതി? സച്ചമേതം, കാരണേ പന ഗഹിതേ ഫലം ഗഹിതമേവ ഹോതീതി തഥാ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. അപിചേത്ഥ അനാഗതോ അദ്ധാ അത്ഥതോ സങ്ഗഹിതോ ഏവ യതോ ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ സളായതന’’ന്തിആദിനാ അനാഗതദ്ധസംഗാഹിതാ ദേസനാ പവത്താ, ചതുവോകാരവസേന വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമന്തി വിസേസോ അത്ഥി. തസ്മാ ‘‘പഞ്ചവോകാരവസേനാ’’തി വുത്തം. തേഹീതി അവിജ്ജാസങ്ഖാരേഹി ആരമ്മണഭൂതേഹി. അയം വിപസ്സനാതി അദ്ധാപച്ചുപ്പന്നവസേന ഉദയബ്ബയം പസ്സന്തസ്സ പവത്തവിപസ്സനാ. ന ഘടീയതീതി ന സമിജ്ഝതി. മഹാ…പേ… അഭിനിവിട്ഠോതി ന ഘടനേ കാരണമാഹ, ഹേട്ഠാ ഗഹിതത്താ പാടിയേക്കം സമ്മസനീയം ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

അദിട്ഠേസൂതി അനവബുദ്ധേസു. ചതുസച്ചസ്സ അനുബോധേന ന ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ന സക്കാ ബുദ്ധേന ഭവിതു’’ന്തി. ഇമിനാതി മഹാസത്തേന. തേതി അവിജ്ജാസങ്ഖാരാ. ഭവഉപാദാനതണ്ഹാവസേനാതി ഭവഉപാദാനതണ്ഹാദസ്സനവസേന. ദിട്ഠാവ ‘‘തംസഹഗതാ’’തി സമാനയോഗക്ഖമത്താ. ന പരഭാഗം ഖനേയ്യ അത്തനാ ഇച്ഛിതസ്സ ഗഹിതത്താ പരഭാഗേ അഞ്ഞസ്സ അഭാവതോ ച. തേനാഹ ‘‘കസ്സചി നത്ഥിതായാ’’തി. പടിനിവത്തേസീതി പടിസംഹരി. പടിനിവത്തനേ പന കാരണം ദസ്സേതും ‘‘തദേത’’ന്തിആദി വുത്തം. അഭിന്നട്ഠാനന്തി അഖണിതട്ഠാനം.

പച്ചയതോതി ഹേതുതോ, സങ്ഖാരതോതി അത്ഥോ. ‘‘കിമ്ഹി നു ഖോ സതി ജരാമരണം ഹോതീ’’തിആദിനാ ഹേതുപരമ്പരവസേന ഫലപരമ്പരായ കിത്തമാനായ, കിമ്ഹി നു ഖോ സതി വിഞ്ഞാണം ഹോതീതി ച വിചാരണായ സങ്ഖാരേ ഖോ സതി വിഞ്ഞാണസ്സ വിസേസതോ കാരണഭൂതോ സങ്ഖാരോ അഗ്ഗഹിതോ, തതോ വിഞ്ഞാണം പടിനിവത്തതി നാമ, ന സബ്ബപച്ചയതോ. തേനേവാഹ ‘‘നാമരൂപേ ഖോ സതി വിഞ്ഞാണം ഹോതീ’’തി. കിം നാമ ഹേത്ഥ സഹജാതാദിവസേനേവ പച്ചയഭൂതം അധിപ്പേതം, ന കമ്മൂപനിസ്സയവസേന പച്ചുപ്പന്നവസേന അഭിനിവേസസ്സ ജോതിതത്താ. ആരമ്മണതോതി അവിജ്ജാസങ്ഖാരസങ്ഖാതആരമ്മണതോ, അതീതഭവസങ്ഖാതആരമ്മണതോ. അതീതദ്ധപരിയാപന്നാ ഹി അവിജ്ജാസങ്ഖാരാ. തതോ പടിനിവത്തമാനം വിഞ്ഞാണം അതീതഭവോപി പടിനിവത്തതി നാമ. ഉഭയമ്പീതി പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണം വിപസ്സനാവിഞ്ഞാണമ്പി. നാമരൂപം ന അതിക്കമതീതി പച്ചയഭൂതം ആരമ്മണഭൂതഞ്ച നാമരൂപം ന അതിക്കമതി തേന വിനാ അവത്തനതോ. തേനാഹ ‘‘നാമരൂപതോ പരം ന ഗച്ഛതീ’’തി. വിഞ്ഞാണേ നാമരൂപസ്സ പച്ചയേ ഹോന്തേതി പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണേ നാമരൂപസ്സ പച്ചയേ ഹോന്തേ. നാമരൂപേ വിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയേ ഹോന്തേതി നാമരൂപേ പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയേ ഹോന്തേ. ചതുവോകാരപഞ്ചവോകാരഭവവസേന യഥാരഹം യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ദ്വീസുപി അഞ്ഞമഞ്ഞം പച്ചയേസു ഹോന്തേസൂതി പന പഞ്ചവോകാരഭവവസേന. ഏത്തകേനാതി ഏവം വിഞ്ഞാണനാമരൂപാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപത്ഥമ്ഭവസേന പവത്തിയാ. ജായേഥ വാ ഉപപജ്ജേഥ വാതി ‘‘സത്തോ ജായതി ഉപപജ്ജതീ’’തി സമഞ്ഞാ ഹോതി വിഞ്ഞാണനാമരൂപവിനിമുത്തസ്സ സത്തപഞ്ഞത്തിയാ ഉപാദാനഭൂതസ്സ ധമ്മസ്സ അഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘ഇതോ ഹീ’’തിആദി. ഏതദേവാതി ‘‘വിഞ്ഞാണം നാമരൂപ’’ന്തി ഏതം ദ്വയമേവ.

അപരാപരചുതിപടിസന്ധീഹീതി അപരാപരചുതിപടിസന്ധിദീപകേഹി ‘‘ചവതി, ഉപപജ്ജതീ’’തി ദ്വീഹി പദേഹി. പഞ്ച പദാനീതി ‘‘ജായേഥ വാ’’തിആദീനി പഞ്ച പദാനി. നനു തത്ഥ പഠമതതിയേഹി ചതുത്ഥപഞ്ചമാനി അത്ഥതോ അഭിന്നാനീതി? സച്ചം, വിഞ്ഞാണനാമരൂപാനം അപരാപരുപ്പത്തിദസ്സനത്ഥം ഏവം വുത്തം. തേനാഹ ‘‘അപരാപരചുതിപടിസന്ധീഹീ’’തി. ഏത്താവതാതി വുത്തമേവത്ഥന്തി യോ ‘‘ഏത്താവതാ’’തി പദേന പുബ്ബേ വുത്തോ, തമേവ യഥാവുത്തമത്ഥം ‘‘യദിദ’’ന്തിആദിനാ നിയ്യാതേന്തോ പുന വത്വാ. അനുലോമപച്ചയാകാരവസേനാതി പച്ചയധമ്മദസ്സനപുബ്ബകപച്ചയുപ്പന്നധമ്മദസ്സനവസേന. പച്ചയധമ്മാനഞ്ഹി അത്തനോ പച്ചയുപ്പന്നസ്സ പച്ചയഭാവോ ഇദപ്പച്ചയതാ പച്ചയാകാരോ, സോ ച ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തിആദിനാ വുത്തോ സങ്ഖാരുപ്പത്തിയാ അനുലോമനതോ അനുലോമപച്ചയാകാരോ, തസ്സ വസേന.

ആപതോതി പരിഖാഗതഉദകതോ. ദ്വാരസമ്പത്തിയാ തത്ഥ വസന്താനം പവേസനനിഗ്ഗമനഫാസുതായ ഉപഭോഗപരിഭോഗവത്ഥുസമ്പത്തിയാ സരീരചിത്തസുഖതായ നഗരസ്സ മനുഞ്ഞതാതി വുത്തം ‘‘സമന്താ …പേ… രമണീയ’’ന്തി. പുബ്ബേ സുഞ്ഞഭാവേന അരഞ്ഞസദിസം ഹുത്വാ ഠിതം ജനവാസം കരോന്തേ നഗരസ്സ ലക്ഖണപ്പത്തം ഹോതീതി വുത്തം ‘‘തം അപരേന സമയേന ഇദ്ധഞ്ചേവ അസ്സ ഫീതഞ്ചാ’’തി.

‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ ച സുപരിസുദ്ധോ’’തി വചനതോ തീഹി വിരതീഹി സദ്ധിം പുബ്ബഭാഗമഗ്ഗോപി അട്ഠങ്ഗികവോഹാരം ലദ്ധും അരഹതീതി വുത്തം ‘‘അട്ഠങ്ഗികസ്സ വിപസ്സനാമഗ്ഗസ്സാ’’തി. വിപസ്സനായ ചിണ്ണന്തേതി വിപസ്സനായ സഞ്ചരിതതായ തത്ഥ തത്ഥ തായ വിപസ്സനായ തീരിതേ പരിയേസിതേ. ലോകുത്തരമഗ്ഗദസ്സനന്തി അനുമാനാദിവസേന ലോകുത്തരമഗ്ഗസ്സ ദസ്സനം. തഥാ ഹി നിബ്ബാനനഗരസ്സ ദസ്സനം ദട്ഠബ്ബം. ദിട്ഠകാലോതി അധിഗമവസേന ദിട്ഠകാലോ. മഗ്ഗഫലവസേന ഉപ്പന്നാ പരോപണ്ണാസ അനവജ്ജധമ്മാ, പച്ചവേക്ഖണഞാണം പന തേസം വവത്ഥാപകം. യാപേത്വാതി ചരാപേത്വാ.

അവത്തമാനകട്ഠേനാതി ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ കസ്സചി സന്താനേ അപ്പവത്തനതോവ ഉപ്പാദാദിവസേന വത്തമാനവസേന. തഥാ ഹി ഭഗവാ ‘‘അനുപ്പന്നസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദേതാ, അസഞ്ജാതസ്സ സഞ്ജനേതാ’’തിആദികേഹി ഥോമിതോ. പുബ്ബകേഹി മഹേസീഹി പടിപന്നോ ഹി അരിയമഗ്ഗോ ഇതരേഹി അന്തരാ കേഹിചി അവളഞ്ജിതോതി വുത്തം ‘‘അവളഞ്ജനട്ഠേന പുരാണമഗ്ഗോ’’തി. ഝാനസ്സാദേനാതി ഝാനസുഖേന ഝാനപീതിയാ. സുഭിക്ഖം പണീതധമ്മാമതതായ തിത്തിആവഹം. പുപ്ഫിതം ഉപസോഭിതം. യാവ ദസസഹസ്സചക്കവാളേതി വുത്തം ‘‘ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ’’തി പരിച്ഛിന്നബുദ്ധഖേത്തത്താ. തസ്സ അത്ഥിതായ ഹി പരിച്ഛേദോ അത്ഥി. ഏതസ്മിം അന്തരേതി ഏതസ്മിം ഓകാസേ.

നഗരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.