൪. അത്ഥിരാഗസുത്തവണ്ണനാ

൬൪. ചതുത്ഥേ സോതി ലോഭോ. രഞ്ജനവസേനാതി രങ്ഗജാതം വിയ തസ്സ ചിത്തസ്സ അനുരഞ്ജനവസേന. നന്ദനവസേനാതി സപ്പീതികതായ ആരമ്മണസ്സ അഭിനന്ദനവസേന. തണ്ഹായനവസേനാതി വിസയകത്തുകാമതായ വസേന. ഏകോ ഏവ ഹി ലോഭോ പവത്തിആകാരവസേന തഥാ വുത്തോ. പതിട്ഠിതന്തി ലദ്ധസഭാവം. തത്ഥാതി വട്ടേ. ആഹാരേതി കേചി. വിഞ്ഞാണന്തി അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണം. വിരുള്ഹന്തി ഫലനിബ്ബത്തിയാ വിരുള്ഹിപ്പത്തം. തേനാഹ ‘‘കമ്മം ജവാപേത്വാ’’തിആദി. തത്ഥ ജവാപേത്വാതി ഫലം ഗാഹാപേത്വാ. അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണഞ്ഹി അത്തനാ സഹജാതാനം സഹജാതാദിപച്ചയേഹി ചേവ ആഹാരപച്ചയേന ച പച്ചയോ ഹുത്വാ തസ്സ അത്തനോ ഫലുപ്പാദനേ സാമത്ഥിയത്താ വിരുള്ഹിപ്പത്തം. തേനാഹ ‘‘കമ്മം സന്താനേ ലദ്ധഭാവം വിരുള്ഹിപ്പത്തഞ്ചസ്സ ഹോതീ’’തി. വട്ടകഥാ ഏസാതി കത്വാ ‘‘യത്ഥാതി തേഭൂമകവട്ടേ ഭുമ്മ’’ന്തി വുത്തം. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു. പുരിമപദേ ഏതം ഭുമ്മന്തി ‘‘യത്ഥ തത്ഥാ’’തി ആഗതം ഏതം ഭുമ്മവചനം പുരിമസ്മിം പുരിമസ്മിം പദേ വിസയഭൂതേ. തഞ്ഹി ആരബ്ഭ ഏതം ‘‘യത്ഥ തത്ഥാ’’തി ഭുമ്മവചനം വുത്തം. ഇമസ്മിം വിപാകവട്ടേതി പച്ചുപ്പന്നേ വിപാകവട്ടേ. ആയതിം വട്ടഹേതുകേ സങ്ഖാരേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘യത്ഥ അത്ഥി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തീ’’തി വചനതോ. പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തീതി ച പടിസന്ധി അധിപ്പേതാതി വുത്തം ‘‘യത്ഥ അത്ഥി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി, അത്ഥി തത്ഥ ആയതിം ജാതിജരാമരണ’’ന്തി. ജാതീതി ചേത്ഥ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമനം അധിപ്പേതം. യസ്മിം ഠാനേതി യസ്മിം കാരണേ സതി.

കാരണഞ്ചേത്ഥ സങ്ഖാരാ വേദിതബ്ബാ. തേ ഹി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തിയാ ഹേതൂ, തണ്ഹാഅവിജ്ജായോ, കാലഗതിആദയോ ച കമ്മസ്സ സമ്ഭാരാ. കേചി പന കിലേസവട്ടകമ്മഗതികാലാ ചാതി അധിപ്പായേന ‘‘കാലഗതിആദയോ ച കമ്മസ്സ സമ്ഭാരാ’’തി വദന്തി. തംതംഭവപത്ഥനായ തഥാ തഥാ ഗതോ തിവിധോ ഭവോവ തേഭൂമകവട്ടം. തേനാഹ ‘‘യത്ഥാതി തേഭൂമകവട്ടേ’’തി. തഥാ ചാഹ ‘‘സസമ്ഭാരകകമ്മം ഭവേസു രൂപം സമുട്ഠാപേതീ’’തി. രൂപന്തി അത്തഭാവം.

സങ്ഖിപിത്വാതി തീസു അകത്വാ വിഞ്ഞാണേന ഏകസങ്ഖേപം കത്വാതി അത്ഥോ. ഏകോ സന്ധീതി ഏകോ ഹേതുഫലസന്ധി. വിപാകവിധിന്തി സളായതനാദികം വേദനാവസാനം വിപാകവിധിം. ‘‘നാമരൂപേന സദ്ധി’’ന്തി പദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. നാമരൂപേനാതി വാ സഹയോഗേ കരണവചനം. ഇധ ഏകോ സന്ധീതി ഏകോ ഹേതുഫലസന്ധി. ആയതിഭവസ്സാതി ആയതിം ഉപപത്തിഭവസ്സ. തേന ചേത്ഥ ഏകോ സന്ധി ഹേതുഫലസന്ധി വേദിതബ്ബോ.

ഖീണാസവസ്സ അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമനതോവ പവത്തകമ്മസ്സ മഗ്ഗേന സഹായവേകല്ലസ്സ കതത്താ അവിജ്ജമാനം. സൂരിയരസ്മിസമന്തി തതോ ഏവ വുത്തനയേനേവ അപ്പതിട്ഠിതസൂരിയരസ്മിസമം. സാതി രസ്മി. കായാദയോതി കായദ്വാരാദയോ. കതകമ്മന്തി പച്ചയേഹി കതഭാവം ഉപാദായ വുത്തം, ന കമ്മലക്ഖണപത്തതോ. തേനാഹ ‘‘കുസലാകുസലം നാമ ന ഹോതീ’’തി. കിരിയമത്തേതി അവിപാകധമ്മത്താ കായികാദിപയോഗമത്തേ ഠത്വാ. അവിപാകം ഹോതി തേസം അവിപാകധമ്മത്താ.

അത്ഥിരാഗസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.