൩. പുത്തമംസൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൬൩. വുത്തനയമേവാതി ഹേട്ഠാ ആഹാരവഗ്ഗസ്സ പഠമസുത്തേ വുത്തനയമേവ. ലാഭസക്കാരേനാതി ലാഭസക്കാരസങ്ഖാതായ അട്ഠുപ്പത്തിയാതി കേചി. ലാഭസക്കാരേ വാ അട്ഠുപ്പത്തിയാതി അപരേ. യോ ഹി ലാഭസക്കാരനിമിത്തം പച്ചയേസു ഗേധേന ഭിക്ഖൂനം അപച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗോ ജാതോ, തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ ഭഗവാ ഇമം ദേസനം നിക്ഖിപി. യമകമഹാമേഘോതി ഹേട്ഠാ ഓലമ്ബനഉപരിഉഗ്ഗമനവസേന സതപടലസഹസ്സപടലോ യുഗളമഹാമേഘോ.

തിട്ഠന്തി ചേവ ഭഗവതി കത്ഥചി നിബദ്ധവാസം വസന്തേ, ചാരികമ്പി ഗച്ഛന്തേ അനുബന്ധന്തി ച. ഭിക്ഖൂനമ്പി യേഭുയ്യേന കപ്പസതസഹസ്സം തതോ ഭിയ്യോപി പൂരിതദാനപാരമിസഞ്ചയത്താ തദാ മഹാലാഭസക്കാരോ ഉപ്പജ്ജതീതി വുത്തം ‘‘ഏവം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സപീ’’തി. സക്കതോതി സക്കാരപ്പത്തോ. ഗരുകതോതി ഗരുകാരപ്പത്തോ. മാനിതോതി ബഹുമതോ മനസാ പിയായിതോ ച. പൂജിതോതി മാലാദിപൂജായ ചേവ ചതുപച്ചയാഭിപൂജായ ച പൂജിതോ. അപചിതോതി അപചായനപ്പത്തോ. യസ്സ ഹി ചത്താരോ പച്ചയേ സക്കത്വാ സുഅഭിസങ്ഖതേ പണീതപണീതേ ഉപനേന്തി, സോ സക്കതോ. യസ്മിം ഗരുഭാവം പച്ചുപട്ഠപേത്വാ ദേന്തി, സോ ഗരുകതോ. യം മനസാ പിയായന്തി ബഹുമഞ്ഞന്തി, സോ ബഹുമതോ. യസ്സ സബ്ബമേതം പൂജാവസേന കരോന്തി, സോ പൂജിതോ. യസ്സ അഭിവാദനപച്ചുട്ഠാനഞ്ജലികമ്മാദിവസേന പരമനിപച്ചകാരം കരോന്തി, സോ അപചിതോ. ഭഗവതി ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ച ലോകോ ഏവം പടിപന്നോ. തേന വുത്തം ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന…പേ… പരിക്ഖാരാന’’ന്തി (ഉദാ. ൧൪; സം. നി. ൨.൭൦). ലാഭഗ്ഗയസഗ്ഗപ്പത്തന്തി ലാഭസ്സ ച യസസ്സ ച അഗ്ഗം ഉക്കംസം പത്തം.

പഠമാഹാരവണ്ണനാ

അസ്സാതി ഭഗവതോ. ധമ്മസഭാവചിന്താവസേന പവത്തം സഹോത്തപ്പഞാണം ധമ്മസംവേഗോ. ധുവപടിസേവനട്ഠാനഞ്ഹേതം സത്താനം, യദിദം ആഹാരപരിഭോഗോ, തസ്മാ ന തത്ഥ അപച്ചവേക്ഖണമത്തേന പാരാജികം പഞ്ഞപേതും സക്കാതി അധിപ്പായോ. ആഹാരാതി ‘‘പച്ചയാ’’തിആദിനാ പുബ്ബേ ആഹാരേസു വുത്തവിധിം സന്ധായ ആഹ ‘‘ആഹാരാ’’തിആദി. ഇദാനി തത്ഥ കത്തബ്ബം അത്ഥവണ്ണനം സന്ധായ ‘‘ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവാ’’തി വുത്തം.

ആദീനവന്തി ദോസം. ജായാതി ഭരിയാ. പതീതി ഭത്താ. അപേക്ഖാസദ്ദാ ചേതേ പിതാപുത്തസദ്ദാ വിയ, പാളിയം പന ആ-കാരസ്സ രസ്സത്തം സാനുനാസികഞ്ച കത്വാ വുത്തം ‘‘ജായമ്പതികാ’’തി. സമ്മാ ഫലം വഹതീതി സമ്ബലം, സുഖാവഹന്തി അത്ഥോ. തഥാ ഹി തം ‘‘പഥേ ഹിതന്തി പാഥേയ്യ’’ന്തി വുച്ചതി. മഗ്ഗസ്സ കന്താരപരിയാപന്നത്താ വുത്തം ‘‘കന്താരഭൂതം മഗ്ഗ’’ന്തി. ദുല്ലഭതായ തം ഉദകം തത്ഥ താരേതീതി കന്താരം, നിരുദകം മഹാവനം. രുള്ഹീവസേന ഇതരമ്പി മഹാവനം തഥാ വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘ചോരകന്താര’’ന്തിആദി. പരരാജൂനം വേരിആദീനഞ്ച വസേന സപ്പടിഭയമ്പി അരഞ്ഞം ഏത്ഥേവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി വുത്തം ‘‘പഞ്ചവിധ’’ന്തി.

ഘനഘനട്ഠാനതോതി മംസസ്സ ബഹലബഹലം ഥൂലഥൂലം ഹുത്വാ ഠിതട്ഠാനതോ. ‘‘താദിസഞ്ഹി മംസം ഗഹേത്വാ സുക്ഖാപിതം വല്ലൂരം. സൂലേ ആവുനിത്വാ പക്കമംസം സൂലമംസം. വിരളച്ഛായായം നിസീദിംസു ഗന്തും അസമത്ഥോ ഹുത്വാ. ഗോവതകുക്കുരവതദേവതായാചനാദീഹീതി ഗോവതകുക്കുരവതാദിവതചരണേഹി ചേവ ദേവതായാചനാദീഹി പണിധികമ്മേഹി ച മഹന്തം ദുക്ഖം അനുഭൂതം.

യസ്മാ പന സാസനേ സമ്മാപടിപജ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആഹാരപരിഭോഗസ്സ ഓപമ്മഭാവേന തേസം ജായമ്പതികാനം പുത്തമംസപരിഭോഗോ ഇധ ഭഗവതാ ആനീതോ, തസ്മാസ്സ നാനാകാരേഹി ഓപമ്മത്തം വിഭാവേതും ‘‘തേസം സോ പുത്തമംസാഹാരോ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ സജാതിമംസതായാതി സമാനജാതികമംസഭാവേന, മനുസ്സമംസഭാവേനാതി അത്ഥോ. മസുസ്സമംസഞ്ഹി കുലപ്പസുതമനുസ്സാനം അമനുഞ്ഞം ഹോതി അപരിചിതഭാവതോ ഗാരയ്ഹഭാവതോ ച, തതോ ഏവ ഞാതിആദിമംസതായാതിആദി വുത്തം. തരുണമംസതായാതിആദി പന സഭാവതോ അനഭിസങ്ഖാരതോ ച അമനുഞ്ഞാതി കത്വാ വുത്തം. അധൂപിതതായാതി അധൂപിതഭാവതോ. മജ്ഝത്തഭാവേയേവ ഠിതാ. തതോ ഏവ നിച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗേ ഠിതാതി വുത്തം കന്താരതോ നിത്ഥരണജ്ഝാസയതായ. ഇദാനി യേ ച തേ അനപനീതാഹാരോ, ന യാവദത്ഥപരിഭോഗോ വിഗതമച്ഛേരമലതാ സമ്മോഹാഭാവോ ആയതിം തത്ഥ പത്ഥനാഭാവോ സന്നിധികാരാഭാവോ അപരിച്ചജനമദത്ഥാഭാവോ അഹീളനാ അവിവാദപരിഭോഗോ ചാതി ഉപമായം ലബ്ഭമാനാ പകാരവിസേസാ, തേ തഥാ നീഹരിത്വാ ഉപമേയ്യേ യോജേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ന അട്ഠിന്ഹാരുചമ്മനിസ്സിതട്ഠാനാനീ’’തിആദി വുത്തം. തം കാരണന്തി തം തേസം ജായമ്പതീനം യാവദേവ കന്താരനിത്ഥരണത്ഥായ പുത്തമംസപരിഭോഗസങ്ഖാതം കാരണം.

നിസ്സന്ദപാടികുല്യതം പച്ചവേക്ഖന്തോപി കബളീകാരാഹാരം പരിവീമംസതി. യഥാ തേ ജായമ്പതികാതിആദിപി ഓപമ്മസംസന്ദനം. ‘‘പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ ആഹാരോ’’തി പദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ഏസ നയോ ഇതോ പരേസുപി. അപടിക്ഖിപിത്വാതി അനപനേത്വാ. വട്ടകേന വിയ കുക്കുടേന വിയ ചാതി വിസദിസൂദാഹരണം. ഓധിം അദസ്സേത്വാതി മഹന്തഗ്ഗഹണവസേന ഓധിം അകത്വാ. സീഹേന വിയാതി സദിസൂദാഹരണം. സോ കിര സപദാനമേവ ഖാദതി.

അഗധിതഅമുച്ഛിതാദിഭാവേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ ‘‘അമച്ഛരായിത്വാ’’തിആദി വുത്തം. അബ്ഭന്തരേ അത്താ നാമ അത്ഥീതി ദിട്ഠി അത്തൂപലദ്ധി, തംസഹഗതേന സമ്മോഹേന അത്താ ആഹാരം പരിഭുഞ്ജതീതി. സതിസമ്പജഞ്ഞവസേനപീതി ‘‘അസിതേ പീതേ ഖായിതേ സായിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതീ’’തി ഏത്ഥ വുത്തസതിസമ്പജഞ്ഞവസേനപി.

‘‘അഹോ വത മയം…പേ… ലഭേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം വാ, ‘‘ഹിയ്യോ വിയ…പേ… ന ലദ്ധ’’ന്തി അനുസോചനം വാ അകത്വാതി യോജനാ.

‘‘സന്നിധിം ന അകംസു, ഭൂമിയം വാ നിഖണിംസു, അഗ്ഗിനാ വാ ഝാപയിംസൂ’’തി ന-കാരം ആനേത്വാ യോജനാ. ഏവം സബ്ബത്ഥ.

പിണ്ഡപാതം വാ അഹീളേന്തേന ദായകം വാ അഹീളേന്തേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോതി യോജനാ. സ പത്തപാണീതി സോ പത്തഹത്ഥോ. നാവജാനിയാതി ന അവജാനിയാ. അതിമഞ്ഞതീതി അതിക്കമിത്വാ മഞ്ഞതി, അവജാനാതീതി അത്ഥോ.

‘‘തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിഞ്ഞാതേ’’തി വത്വാ താഹി കബളീകാരാഹാരസ്സ പരിജാനനവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘കഥ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സവത്ഥുകവസേനാതി സസമ്ഭാരവസേന, സഭാവതോ പന രൂപാഹരണം ഓജമത്തം ഹോതി. ഇദഞ്ഹി കബളീകാരാഹാരസ്സ ലക്ഖണം. കാമം രസാരമ്മണം ജിവ്ഹാപസാദേ പടിഹഞ്ഞതി, തേന പന അവിനാഭാവതോ സമ്പത്തവിസയഗാഹിതായ ച ജിവ്ഹാപസാദസ്സ ‘‘ഓജട്ഠമകരൂപം കത്ഥ പടിഹഞ്ഞതീ’’തി വുത്തം. തസ്സാതി ജിവ്ഹാപസാദസ്സ. ഇമേ ധമ്മാതി ഇമേ യഥാവുത്തഭൂതുപാദായധമ്മാ. തന്തി രൂപഖന്ധം. പരിഗ്ഗണ്ഹതോതി പരിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ. ഉപ്പന്നാ ഫസ്സപഞ്ചമകാ ധമ്മാതി സബ്ബേപി യേ യഥാനിദ്ധാരിതാ, തേഹി സഹപ്പവത്താവ സബ്ബേപി ഇമേ. സരസലക്ഖണതോതി അത്തനോ കിച്ചതോ ലക്ഖണതോ ച. തേസം നാമരൂപഭാവേന വവത്ഥപിതാനം പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം പച്ചയോ വിഞ്ഞാണം. ‘‘തസ്സ സങ്ഖാരാ തേസം അവിജ്ജാ’’തി ഏവം ഉദ്ധം ആരോഹനവസേന പച്ചയം. അധോഓരോഹനവസേന പന സളായതനാദികേ പരിയേസന്തോ അനുലോമപടിലോമം പടിച്ചസമുപ്പാദം പസ്സതി. സളായതനാദയോപി ഹി രൂപാരൂപധമ്മാനം യഥാരഹം പച്ചയഭാവേന വവത്ഥപേതബ്ബാതി. യാഥാവതോ ദിട്ഠത്താതി ‘‘ഇദം രൂപം, ഏത്തകം രൂപം, ന ഇതോ ഭിയ്യോ, ഇദം നാമം, ഏത്തകം നാമം, ന ഇതോ ഭിയ്യോ’’തി ച യഥാഭൂതം ദിട്ഠത്താ. അനിച്ചാനുപസ്സനാ, ദുക്ഖാനുപസ്സനാ, അനത്താനുപസ്സനാ, നിബ്ബിദാനുപസ്സനാ, വിരാഗാനുപസ്സനാ, നിരോധാനുപസ്സനാ, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാതി ഇമാസം സത്തന്നം അനുപസ്സനാനം വസേന. സോതി കബളീകാരാഹാരോ. തിലക്ഖണ…പേ… സങ്ഖാതായാതി അനിച്ചതാദീനം തിണ്ണം ലക്ഖണാനം പടിവിജ്ഝനവസേന ലക്ഖണവന്തസമ്മസനവസേന ച പവത്തഞാണസങ്ഖാതായ. പരിഞ്ഞാതോ ഹോതി അനവസേസതോ നാമരൂപസ്സ ഞാതത്താ തപ്പരിയാപന്നത്താ ച ആഹാരസ്സ. തേനാഹ ‘‘തസ്മിം യേവാ’’തിആദി. ഛന്ദരാഗാവകഡ്ഢനേനാതി ഛന്ദരാഗസ്സ പജഹനേന.

പഞ്ച കാമഗുണാ കാരണഭൂതാ ഏതസ്സ അത്ഥീതി പഞ്ചകാമഗുണികോ. തേനാഹ ‘‘പഞ്ചകാമഗുണസമ്ഭവോ’’തി. ഏകിസ്സാ തണ്ഹായ പരിഞ്ഞാ ഏകപരിഞ്ഞാ. സബ്ബസ്സ പഞ്ചകാമഗുണികസ്സ രാഗസ്സ പരിഞ്ഞാ, സബ്ബപരിഞ്ഞാ. തദുഭയസ്സപി മൂലഭൂതസ്സ ആഹാരസ്സ പരിഞ്ഞാ മൂലപരിഞ്ഞാ. ഇദാനി ഇമാ തിസ്സോപി പരിഞ്ഞായോ വിഭാഗേന ദസ്സേതും ‘‘യോ ഭിക്ഖൂ’’തിആദി ആരദ്ധം. ജിവ്ഹാദ്വാരേ ഏകരസതണ്ഹം പരിജാനാതീതി ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി ‘‘യോ യമേത്ഥ രസോ, സോ വത്ഥുകാമവസേന ഓജട്ഠമകരൂപം ഹോതി ജിവ്ഹായതനം പസാദോ. സോ കിം നിസ്സിതോ? ചതുമഹാഭൂതനിസ്സിതോ. തംസഹജാതോ വണ്ണോ ഗന്ധോ രസോ ഓജാ ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി ഇമേ ധമ്മാ രൂപക്ഖന്ധോ നാമ. യോ തസ്മിം രസേ അസ്സാദോ, അയം രസതണ്ഹാ. തംസഹഗതാ ഫസ്സാദയോ ധമ്മാ ചത്താരോ അരൂപക്ഖന്ധാ’’തിആദിവസേന. സബ്ബം അട്ഠകഥായം ആഗതവസേന വേദിതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘തേന പഞ്ചകാമഗുണികോ രാഗോ പരിഞ്ഞാതോവ ഹോതീ’’തി. തത്ഥ തേനാതി യോ ഭിക്ഖു ജിവ്ഹാദ്വാരേ രസതണ്ഹം പരിജാനാതി, തേന. കഥം പന ഏകസ്മിം ദ്വാരേ തണ്ഹം പരിജാനതോ പഞ്ചസു ദ്വാരേസു രാഗോ പരിഞ്ഞാതോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘കസ്മാ’’തിആദി. തസ്സായേവാതി തണ്ഹായ ഏവ തണ്ഹാസാമഞ്ഞതോ ഏകത്തനയവസേന വുത്തം. തത്ഥാതി പഞ്ചസു ദ്വാരേസു. ഉപ്പജ്ജനതോതി രൂപരാഗാദിഭാവേന ഉപ്പജ്ജനതോ. ലോഭോ ഏവ ഹി തണ്ഹായനട്ഠേന ‘‘തണ്ഹാ’’തിപി, രജ്ജനട്ഠേന ‘‘രാഗോ’’തിപി വുച്ചതി. തേനാഹ ‘‘സായേവ ഹീ’’തിആദി. ഇദാനി വുത്തമേവത്ഥം ‘‘യഥാ’’തിആദിനാ ഉപമായ സമ്പിണ്ഡേതി. പഞ്ചമഗ്ഗേ ഹനതോതി പഞ്ചസു മഗ്ഗേസു സഞ്ചരിത്തം കരോന്തേന മഗ്ഗഗാമിനോ ഹനന്തോ ‘‘മഗ്ഗേ ഹനതോ’’തി വുത്തോ.

സബ്യഞ്ജനേ പിണ്ഡപാതസഞ്ഞിതേ ഭത്തസമൂഹേ മനുഞ്ഞേ രൂപേ രൂപസദ്ദാദയോ ലബ്ഭന്തി, തത്ഥ പഞ്ചകാമഗുണരാഗസ്സ സമ്ഭവം ദസ്സേതും ‘‘കഥ’’ന്തിആദി വുത്തം. സതിസമ്പജഞ്ഞേന പരിഗ്ഗഹേത്വാതി സബ്ബഭാഗിയേന കമ്മട്ഠാനപരിപാലകേന പരിഗ്ഗഹേത്വാ. നിച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗേനാതി മഗ്ഗാധിഗമസിദ്ധേന നിച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗേന പരിഭുത്തേ. സോതി കാമഗുണികോ രാഗോ.

തസ്മിം സതീതി കബളീകാരാഹാരേ സതി. തസ്സാതി പഞ്ചകാമഗുണികരാഗസ്സ. ഉപ്പത്തിതോതി ഉപ്പജ്ജനതോ. ന ഹി ആഹാരാലാഭേന ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യപരേതസ്സ കാമപരിഭോഗിച്ഛാ സമ്ഭവതി. ഉപനിജ്ഝാനചിത്തന്തി രാഗവസേന അഞ്ഞമഞ്ഞം ഓലോകനചിത്തം.

നത്ഥി തം സംയോജനന്തി പഞ്ചവിധമ്പി ഉദ്ധമ്ഭാഗിയസംയോജനം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘തേന രാഗേന…പേ… നത്ഥീ’’തി. തേനാതി കാമരാഗേന. ഏത്തകേനാതി യഥാവുത്തായ ദേസനായ. കഥേതും വട്ടതീതി ഇമം പഠമാഹാരകഥം കഥേന്തേന ധമ്മകഥികേന.

പഠമാഹാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയാഹാരവണ്ണനാ

ദുതിയേതി ദുതിയേ ആഹാരേ. ഉദ്ദാലിതചമ്മാതി ഉപ്പാടിതചമ്മാ, സബ്ബസോ അപനീതചമ്മാതി അത്ഥോ. ന സക്കോതി ദുബ്ബലഭാവതോ, തഥാ ഹി ഇത്ഥീ ‘‘അബലാ’’തി വുച്ചതി. സിലാകുട്ടാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന ഇട്ഠകകുട്ടമത്തികാകുട്ടാദീനം സങ്ഗഹോ. ഉണ്ണനാഭീതി മക്കടകം. സരബൂതി ഘരഗോളികാ. ഉച്ചാലിങ്ഗപാണകാ നാമ ലോമസാ പാണകാ. ആകാസനിസ്സിതാതി ആകാസചാരിനോ. ലുഞ്ചിത്വാതി ഉപ്പാടേത്വാ.

തിസ്സോ പരിഞ്ഞാതി ഹേട്ഠാ വുത്താ ഞാതപരിഞ്ഞാദയോ തിസ്സോ പരിഞ്ഞാ. തമ്മൂലകത്താതി ഫസ്സമൂലകത്താ. ദേസനാ യാവ അരഹത്താ കഥിതാ സബ്ബസോ വേദനാസു പരിഞ്ഞാതാസു കിലേസാനം ലേസസ്സപി അഭാവതോ.

ദുതിയാഹാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയാഹാരവണ്ണനാ

അങ്ഗാരകാസുന്തി അങ്ഗാരരാസിം. ഫുണന്തീതി അത്തനോ ഉപരി സയമേവ ആകിരന്തീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘നരാ രുദന്താ പരിദഡ്ഢഗത്താ’’തി. നരാതി പുരിസാതി അത്ഥോ, ന മനുസ്സാ. ഭയഞ്ഹി മം വിന്ദതീതി ഭയസ്സ വസേന കരോന്തോ ഭയം ലഭതി നാമ. സന്തരമാനോവാതി സുട്ഠു തരമാനോ ഏവ ഹുത്വാ. പോരിസം വുച്ചതി പുരിസപ്പമാണം, തസ്മാ അതിരേകപോരിസാ പുരിസപ്പമാണതോ അധികാ. തേനാഹ ‘‘പഞ്ചരതനപ്പമാണാ’’തി. അസ്സാതി കാസുയാ. തദഭാവേതി തേസം ജാലാധൂമാനം അഭാവേ. ആരകാവസ്സാതി ആരകാ ഏവ അസ്സ.

അങ്ഗാരകാസു വിയ തേഭൂമകവട്ടം ഏകാദസന്നം അഗ്ഗീനം വസേന മഹാപരിളാഹതോ. ജിവി…പേ… പുഥുജ്ജനോ തേഹി അഗ്ഗീഹി ദഹിതബ്ബതോ. ദ്വേ ബല…പേ… കമ്മം അനിച്ഛന്തസ്സേവ തസ്സ വട്ടദുക്ഖേ പാതനതോ. ആയൂഹനൂപകഡ്ഢനാനം കാലഭേദോ ന ചിന്തേതബ്ബോ ഏകന്തഭാവിനോ ഫലസ്സ നിപ്ഫാദിതത്താതി ആഹ ‘‘കമ്മം ഹീ’’തിആദി.

ഫസ്സേ വുത്തനയേനേവാതി തത്ഥ ‘‘ഫസ്സോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ’’തി വുത്തം, ഇധ ‘‘മനോസഞ്ചേതനാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ’’തി വത്തബ്ബം. സേസം വുത്തനയമേവാതി. ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം, ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ’’തി വചനതോ മനോസഞ്ചേതനായ തണ്ഹാ മൂലകാരണന്തി ആഹ ‘‘തണ്ഹാമൂലകത്താ മനോസഞ്ചേതനായാ’’തി. തേനാഹ ‘‘ന ഹീ’’തിആദി. കേചി പന യസ്മാ മനോസഞ്ചേതനായ ഫലഭൂതം വേദനം പടിച്ച തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ ഏവം വുത്തന്തി വദന്തി.

തതിയാഹാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുത്ഥാഹാരവണ്ണനാ

അനിട്ഠപാപനവസേന തംസമങ്ഗീപുഗ്ഗലം ആഗച്ഛതീതി ആഗു, പാപം, തം ചരതി സീലേനാതി ആഗുചാരീ. തേനാഹ ‘‘പാപചാരി’’ന്തി.

രാജാ വിയ കമ്മം പരമിസ്സരഭാവതോ. ആഗുചാരീ പുരിസോ വിയ…പേ… പുഥുജ്ജനോ ദുക്ഖവത്ഥുഭാവതോ. ആദിന്നപ്പഹാരവണാനി തീണി സത്തിസതാനി വിയ പുഥുജ്ജനസ്സ ആതുരമാനമഹാദുക്ഖപതിട്ഠം പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണം. തേനാഹ സത്തി…പേ… ദുക്ഖന്തി.

തമ്മൂലകത്താതി പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണമൂലകത്താ ഇതോ പരം പവത്തനാമരൂപസ്സ.

ചതുത്ഥാഹാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പുത്തമംസൂപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.