൧. ഭൂതസുത്തവണ്ണനാ

൩൧. അജിതമാണവേനാതി സോളസസു ബാവരിയബ്രാഹ്മണപരിചാരകേസു ‘‘അജിതോ’’തി ലദ്ധനാമേന മാണവേന. സങ്ഖാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, സങ്ഖാതാ പരിഞ്ഞാതാ ധമ്മാ യേസം തേ സങ്ഖാതധമ്മാ, പടിവിദ്ധസച്ചാ ഖീണാസവാ. സേക്ഖാ പന വിപാകസ്സ അപരിഞ്ഞാതത്താ ‘‘സങ്ഖാതധമ്മാ’’തി ന വുച്ചന്തി. സേക്ഖധമ്മസമന്നാഗമേന തേ സേക്ഖാ. തേ പന കാമം പുഗ്ഗലപടിലാഭവസേന അനേകസഹസ്സാവ ഹോന്തി, ചതുമഗ്ഗഹേട്ഠിമഫലത്തയസ്സ പന വസേന തംസമങ്ഗിതാസാമഞ്ഞേന ന സത്തജനതോ ഉദ്ധന്തി ആഹ ‘‘സത്ത ജനേ’’തി നിയമേത്വാ വിസേസേതി. സംകിലേസവജ്ജം, തതോ വാ അത്താനം വിയ വിനേയ്യലോകം നിപാതി രക്ഖതീതി നിപകോ, തസ്സ ഭാവോ നേപക്കം, ഞാണന്തി ആഹ ‘‘നേപക്കം വുച്ചതി പഞ്ഞാ, തായ സമന്നാഗതത്താ നിപകോ’’തി.

‘‘കോ നു ഖോ ഇമസ്സ പഞ്ഹസ്സ അത്ഥോ’’തി ചിന്തേന്തോ പഞ്ഹായ കങ്ഖതി നാമ. ‘‘കഥം ബ്യാകരമാനോ നു ഖോ സത്ഥു അജ്ഝാസയം ന വിരോധേമീ’’തി ചിന്തേന്തോ അജ്ഝാസയം കങ്ഖതി നാമ. സുജാനനീയത്ഥപരിച്ഛേദം കത്വാ ചിന്തനാ ഹേത്ഥ ‘‘കങ്ഖാ’’തി അധിപ്പേതാ, ന വിചികിച്ഛാതി. പഹീനവിചികിച്ഛോ ഹി മഹാഥേരോ ആയസ്മതോ അസ്സജിമഹാഥേരസ്സ സന്തികേയേവ, വിചിനനഭൂതം കുക്കുച്ചസദിസം പനേതം വീമംസനമത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. പത്തം ആദായ ചരന്തോതി പബ്ബജിതഭാവലക്ഖണം. ധമ്മസേനാപതിഭാവേന വാ മമ പത്തധമ്മദേസനാവാരം ആദായ ചരന്തോതി ഏവം വാ ഏത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

ജാതന്തി യഥാരഹം പച്ചയതോ ഉപ്പന്നം, സങ്ഖതന്തി അത്ഥോ. പഞ്ഹബ്യാകരണം ഉപട്ഠാസീതി പഞ്ഹസ്സ ബ്യാകരണതാ പടിഭാസി. ‘‘സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതീ’’തി പാഠോ, അട്ഠകഥായം പന ‘‘സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ’’തി പദം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘പസ്സന്തസ്സാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ. തം ‘‘ഭൂതന്തി…പേ… പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി ഇമായ പാളിയാ ന സമേതി, തസ്മാ യഥാദസ്സിതപാഠോ ഏവ യുത്തോ. യാവ അരഹത്തമഗ്ഗാ നിബ്ബിദാദീനം അത്ഥായാതി സമിതാപേക്ഖധമ്മവസാ പദം വദന്തി. ആഹാരസമ്ഭവന്തി പച്ചയഹേതുകം. സേക്ഖപടിപദാ കഥിതാ ‘‘നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി വചനതോ. ഏസ നയോ നിരോധവാരേപി. നിബ്ബിദാതി കരണേ പച്ചത്തവചനം, വിരാഗാ നിരോധാതി കരണേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘സബ്ബാനി കാരണവചനാനീ’’തി. അനുപാദാതി അനുപാദായ. ഭൂതമിദന്തിആദിമാഹ സബ്ബസുത്തം ആഹച്ചഭാസിതം ജിനവചനമേവ കരോന്തോ.

ഭൂതസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.