൧. ധനഞ്ജാനീസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൭. ധനഞ്ജാനിഗോത്താതി ഏത്ഥ പുബ്ബപുരിസതോ ആഗതസ്സ കുലവംസസ്സ നാമാഭിധാനസങ്ഖാതം ഗം തായതീതി ഗോത്തം. (കിം പന തന്തി? അഞ്ഞകുലപരമ്പരാസാധാരണം തസ്സ കുലസ്സ ആദിപുരിസസമുദാഗതം തംകുലപരിയാപന്നസാധാരണം സാമഞ്ഞരൂപന്തി ദട്ഠബ്ബം.) ധനഞ്ജാനിഗോത്തം ഏതിസ്സന്തി ധനഞ്ജാനിഗോത്താ. തസ്സാ ഉദാനസ്സ കാരണം പുച്ഛിത്വാ ആദിതോ പട്ഠായ വിഭാവേതും ‘‘സോ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. നാനാരസഭോജനം ദേതീതി യോജനാ. പഞ്ചഗോരസസമ്പാദിതം സാലിഭത്തം സൂപസാകബ്യഞ്ജനം നാനാരസം ബ്രാഹ്മണഭോജനം. മണ്ഡലഗ്ഗഖഗ്ഗന്തി മണ്ഡലഗ്ഗസങ്ഖാതം ഖഗ്ഗം. ദുവിധോ ഹി ഖഗ്ഗോ മണ്ഡലഗ്ഗോ ദീഘഗ്ഗോതി. തത്ഥ യസ്സ അഗ്ഗോ മണ്ഡലാകാരേന ഠിതോ, സോ മണ്ഡലഗ്ഗോ. യസ്സ പന അസിപുത്തികാ വിയ ദീഘോ, സോ ദീഘഗ്ഗോ.

സാസനാതി അനുസാസനാ. ‘‘നമോ…പേ… സമ്ബുദ്ധസ്സാ’’തി ഏവം വുത്താ പഞ്ചപദികഗാഥാ. സത്ഥുസാസനേ ഹി ലോകിയച്ഛന്ദം അനപേക്ഖിത്വാ ഏസാ പഞ്ചപദികഗാഥാതി ദട്ഠബ്ബാ. ഓക്കാവരധരാതി പുബ്ബപുരിസസങ്ഖാതഉക്കാകവംസവരധാരികാ. സക്കാതി സക്കുണേയ്യം.

ഏവന്തി ‘‘സചേ മേ അങ്ഗമങ്ഗാനീ’’തിആദിനാ ഇമിനാ പകാരേന. ‘‘പഞ്ച ഗാഥാസതാനി പന അട്ഠകഥം ആരുള്ഹാനി, ഇധ പന ദ്വേ ഏവ ഉദ്ധടാ’’തി വദന്തി. പഹരിതും വാതി ഏകവാരമ്പി ഹത്ഥേന വാ പാദേന വാ പഹരിതുമ്പി പരാമസിതുമ്പി അസക്കോന്തോതി അത്ഥോ. സോ ഹി തസ്സാ അരിയസാവികായ ആനുഭാവേന അത്തനോ സാമത്ഥിയേന വസേ വത്താപനത്ഥം സന്തജ്ജിത്വാപി തദനുവത്തന്തോ നിബ്ബിസോ അഹോസി. തേനാഹ ‘‘ഭോതീ’’തിആദി.

തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സാതി അത്തനോ സാമികബ്രാഹ്മണസ്സ. ഉപസംഹരന്തീതി ഉപനേന്തീ. തസ്മിം സമയേതി തസ്മിം ദുക്ഖുപ്പത്തികാലേ ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി ഭഗവതോ വചനം അനുസ്സരിത്വാ ‘‘ദസബലസ്സ ഭഗവതോ’’തിആദീസു യഥാപരിചിതം ഗുണപദം അനുസ്സരി. തേനാഹ ‘‘ദസബലം സരീ’’തി.

ഖന്തിസോരച്ചരഹിതതായ കുജ്ഝിത്വാ. ഭിജ്ജിത്വാതി സംയതാഭാവതോ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അന്തരേ മേത്തിഭേദേന ഭിജ്ജിത്വാ. ഏവമേവാതി യഥാ ഏതരഹി അകാരണേന, ഏവമേവ അഞ്ഞദാപി അകാരണേനാതി അത്ഥോ. നിക്കാരണതാദീപനേ ഏവം-സദ്ദോ, ഏവ-സദ്ദോ പന അവധാരണത്ഥോ. നിക്കാരണതാ ച നാമ നിരത്ഥകതാ, നിരത്ഥകവിപ്പലാപഭാവേനേത്ഥ ഏവം-സദ്ദസ്സ ഗഹണേ പവത്തി ഗവേസിതബ്ബാ. ഗരഹത്ഥോ വായം ഏവം-സദ്ദോ അനേകത്ഥത്താ നിപാതാനം. ഗരഹത്ഥതാ ചസ്സ വസലിസദ്ദസന്നിധാനതോ പാകടാ ഏവ.

ഗാമനിഗമരട്ഠപൂജിതോതി ഇമിനാ ഗാമനിഗമരട്ഠസാമികേഹി പൂജിതഭാവോ ദീപിതോ ഗാമാദീനം തേസം വസേ വത്തനതോ. അസുകസ്സ നാമ പുഗ്ഗലസ്സ. സേസന്തി അഭിക്കന്തന്തിആദി, യമ്പി ചഞ്ഞം ഇധാഗതം ഹേട്ഠാ വണ്ണിതഞ്ച.

ധനഞ്ജാനീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.