൫. മാരധീതുസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൧. ചിന്തേസീതി സോകവസികോ ഹുത്വാ ചിന്തയി. ഗണികാരഹത്ഥിനിയോതി ദീപകകരേണുയോ. ഏകസതം ഏകസതന്തി ഏകസതം ഏകസതം പച്ചേകം സതം സതന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏകേകം സതം സതം കത്വാ’’തി. കുമാരിവണ്ണസതന്തി കുമാരിത്ഥീനം അത്തഭാവാനം സതം. താ കിര പഠമം കഞ്ഞാരൂപേന അത്താനം ദസ്സേസും. അനുപഗതപുപ്ഫാനഞ്ഹി സമഞ്ഞാ കഞ്ഞാതി. പുന യഥാവുത്തകുമാരിരൂപേന ഉപഗതപുപ്ഫാ ഹി കുമാരീ. പുന വധുകാരൂപേന. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അവിജാതവണ്ണസത’’ന്തി. തതിയവാരേ യുവതിരൂപേന. വിജാതാ ഹി ഇത്ഥീ അനതിക്കന്തമജ്ഝിമവയാ യുവതീ. ഏത്താവതാ ബാലാ തരുണീ പോരീതി തിവിധാസു ഇത്ഥീസു പുരിമാ ദ്വേ ദസ്സിതാ, പരിയോസാനവാരേസു മനുസ്സജാതികാനം മനുസ്സിത്ഥിയോവ രുച്ചന്തീതി തേന മനുസ്സരൂപേന താ അത്താനം ദസ്സേസും.

അത്ഥസ്സ പത്തിന്തി ഏകന്തതോ ഹിതാനുപ്പത്തിം. ഹദയസ്സ സന്തിന്തി പരമചിത്തുപസമം. കിലേസസേനന്തി കാമഗുണസങ്ഖാതം പഠമം കിലേസസേനം. സാ ഹി കിലേസസേനാ അച്ഛരാസങ്ഘാതസഭാവാപി പടിപത്ഥയമാനാ പിയായിതബ്ബഇച്ഛിതബ്ബരൂപഭാവതോ പിയരൂപസാതരൂപാ നാമ അത്തനോ കിച്ചവസേന. ഏകോ അഹം ഝായന്തോതി ഗണസങ്ഗണികായ കിലേസസങ്ഗണികായ ച അഭാവതോ ഏകോ അസഹായോ അഹം ലക്ഖണൂപനിജ്ഝാനേന നിജ്ഝായന്തോ. അനുബുജ്ഝിന്തി അനുക്കമേന മഗ്ഗപടിപാടിയാ ബുജ്ഝിം പടിബുജ്ഝിം. തസ്മാതി യഥാവുത്തവിവേകസുഖസമധിഗമനിമിത്തം. അകരണേനാതി മിത്തസന്ഥവസ്സ അകരണേന. സക്ഖീതി സക്ഖിഭാവോ.

കതമേന വിഹാരേനാതി ഝാനസമാപത്തീനം കതമേന വിഹാരേന. ഇധ ദുതിയപദസ്സ അത്ഥോ വിസ്സജ്ജനഗാഥാവണ്ണനായമേവ ആവി ഭവിസ്സതി. അനാമന്തേന ‘‘തം പുഗ്ഗല’’ന്തി സമ്മുഖാ ഠിതമ്പി ഭഗവന്തം അസമ്മുഖാ വിയ കത്വാ വദതി, കഥം ത്വന്തി അത്ഥോ.

‘‘അവിതക്കഝായീ’’തി വക്ഖമാനത്താ അയമേവേത്ഥ കായപസ്സദ്ധി വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനേന അസ്സാസപസ്സാസകായസ്സ പസ്സദ്ധത്താ പസ്സദ്ധകായോ’’തി. പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദികേ കമ്മാഭിസങ്ഖാരേ. കാമാലയാദീനം അഭാവതോ അനാലയോ. ന സരതീതി ന സവതി. രാഗവസേന ഹി സത്താ സംസാരമനുസവന്തി. ന ഥിനോതി ന ഥിനമിദ്ധചിത്തോ. മോഹവസേന ഹി സത്താ ഥിനമിദ്ധം ആപജ്ജന്തീതി. ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സന്തി ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗേ (വിഭ. ൮൪൨, ൯൭൬) ആഗതേസു അട്ഠസു കിലേസസതേസു അട്ഠസതം തണ്ഹാവിചരിതാനി അപനേത്വാ സേസാ പഞ്ഞാസാധികം സതം കിലേസാ, തേ ബ്രഹ്മജാലേ (ദീ. നി. ൧.൩൧) ആഗതാഹി ദ്വാസട്ഠിയാ ദിട്ഠീഹി സഹ പഞ്ചപഞ്ഞാസാധികം സത്തസതം ഹോതി; താ ച ഉപ്പന്നാനുപ്പന്നഭാവേന ദിഗുണിതാ ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സം ദസാധികം ഹോതി; തം അപ്പകം പന ഊനമധികം വാ ഗണനുപഗം ന ഹോതീതി ‘‘ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സ’’ന്തി വുത്തം. ഇതരേസം അതീതാദിഭാവാമസനതോ അഗ്ഗഹണം പഹാനസ്സ അധിപ്പേതത്താ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന അഭിധമ്മടീകായം (ധ. സ. അനുടീ. നിദാനകഥാവണ്ണനാ) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. പഠമപദേനാതി ‘‘ന കുപ്പതീ’’തി ഇമിനാ പദേന. ദുതിയേനാതി ‘‘ന സരതീ’’തി പദേന. തതിയേനാതി ‘‘ന ഥിനോ’’തി പദേന. നീവരണപ്പഹാനേന ഖീണാസവതം ദസ്സേതി, അനവസേസതോ നീവരണാനം അച്ചന്തപ്പഹാനം അധിപ്പേതം.

പഞ്ചദ്വാരികകിലേസോഘം തിണ്ണോതി ഛന്നം ദ്വാരാനം വസേന പവത്തനകിലേസോഘം തരിത്വാ ഠിതോ. കാമോഘദിട്ഠോഘഭവോഘട്ഠകിലേസഭാവതോ ‘‘പഞ്ചോഘഗ്ഗഹണേന വാ പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി വേദിതബ്ബാനീ’’തി ആഹ. രൂപരാഗാദയോ വിസേസതോ ന പഞ്ചദ്വാരികാതി വുത്തം ‘‘ഛട്ഠഗ്ഗഹണേന പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി വേദിതബ്ബാനീ’’തി.

മച്ചുരാജസ്സാതി സമ്ബന്ധേ സാമിവചനന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘മച്ചുരാജസ്സ ഹത്ഥതോ’’തി ആഹ. നയമാനാനന്തി അനാദരേ സാമിവചനന്തി കത്വാ വുത്തം ‘‘നയമാനേസൂ’’തി.

ഊഹച്ചാതി ബുദ്ധം നിസ്സായ. ‘‘ഇദമവോചാ’’തി ദേസനം നിട്ഠാപേത്വാതി ഏതേന സംയുത്തേസു അയം നിഗമനപാളി, ഹേട്ഠാ അനാഗതനയത്താ പന കേസുചി പോത്ഥകേസു ന ലിഖീയതീതി ദസ്സേതി. ദദ്ദല്ലമാനാതി ജജ്ജകാരസ്സ ഹി ദദ്ദകാരം കത്വാ നിദ്ദേസോ. തേനാഹ ‘‘അതിവിയ ജലമാനാ’’തി. നീഹരീതി താസം കായവചീവികാരം ന മനസികരോന്തോ തിണായപി അമഞ്ഞമാനോവ അനപേക്ഖേനേവ നീഹരി. ഫലതോ ഭട്ഠന്തി ഫലസിപാടികതോ ഭട്ഠം. കുണ്ഡതിണാദിഗച്ഛതൂലം പോടകിതൂലം.

മാരധീതുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

മാരസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.