൩. തതിയവഗ്ഗോ

൧. സമ്ബഹുലസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൭. ജടാചുമ്ബടകേനാതി സീസേ പടിമുക്കേന ജടാകലാപേന. അപരിഗ്ഗഹബ്രാഹ്മണപബ്ബജിതാ ഹി ജടായ ഉഞ്ഛാചരിയം ചരന്തി. ഉദുമ്ബരദണ്ഡഞ്ഹി അത്തഗുത്തത്ഥായ ഗഹിതം തേസം അപ്പിച്ഛഭാവപ്പകാസനം. തേനാഹ ‘‘അപ്പിച്ഛഭാവപ്പകാസനത്ഥ’’ന്തി. സീസം ഓകമ്പേത്വാതി ഏത്ഥ അതിവിയ സീസസ്സ ഓകമ്പിതഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ഹനുകേന ഉരം പഹരന്തോ അധോനതം കത്വാ’’തി വുത്തം. ജിവ്ഹം നീഹരിത്വാതി ലമ്ബനചാലനവസേന മുഖതോ നിക്ഖാമേത്വാ. തേനാഹ ‘‘ഉദ്ധ’’ന്തിആദി. തിസാഖന്തി തിഭങ്ഗഭകുടി വിയ നലാടേ ജാതത്താ നലാടികം. തേനാഹ ‘‘നലാടേ ഉട്ഠിതം വലിത്തയ’’ന്തി, തിഭങ്ഗവലികം നലാടേ കത്വാതി അത്ഥോ. അത്തനോവ തേലേതി അത്തനോവ പാപകമ്മനിബ്ബത്തകേ തേലേ, പചിതബ്ബട്ഠാനഗേഹേതി അധിപ്പായോ.

സമ്ബഹുലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സമിദ്ധിസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൮. മയ്ഹം ലാഭാതി ഏവരൂപസ്സ നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സത്ഥുസ്സ പടിലാഭോ, ഏവരൂപസ്സ ച നാമ നിയ്യാനികസ്സ സദ്ധമ്മസ്സ പടിലാഭോ, ഏവരൂപാനഞ്ച സുപ്പടിപന്നാനം സബ്രഹ്മചാരീനം പടിലാഭോ, ഏതേ മയ്ഹം സുലദ്ധലാഭാ. മയ്ഹം സുലദ്ധന്തി യഞ്ചേതം മമ നിയ്യാനികസാസനേ പബ്ബജ്ജാ ഉപസമ്പദാ, തസ്മിഞ്ച അഭിരതീതി സബ്ബഞ്ചേതം മയാ സുലദ്ധം. യഥാ പനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉപ്പന്നോ, തം ദസ്സേതും ‘‘സോ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. ചരിതാനുരൂപവസേന ഗഹിതം മൂലകമ്മട്ഠാനം. പാസാദികന്തി പസാദാവഹം. ഏവമഹോസീതി ‘‘ലാഭാ വത മേ’’തിആദിനാ ഏവം പരിവിതക്കോ അഹോസി. നിസിന്നസദിസോതി നിസിന്നോ വിയ. തസ്മിംയേവ ഠാനേതി യസ്മിം ഠാനേ നിസിന്നം മാരോ ഉപസങ്കമി, തസ്മിംയേവ ഠാനേ. തസ്സാതി സമിദ്ധിത്ഥേരസ്സ. കമ്മട്ഠാനം സപ്പായന്തി കമ്മട്ഠാനഭാവനായ അനുയുഞ്ജനം സപ്പായം ഉപകാരാവഹം ഭവിസ്സതി.

മയ്ഹന്തി മയാ. സതി ച പഞ്ഞാ ച സതിപഞ്ഞാ, താ അരിയമഗ്ഗേന ജാനനസമത്ഥനഭാവേന അവബുദ്ധാ. ഥേരോ കിര തദാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേസി. കാമന്തി യഥാരുചി. കേചി ‘‘കാമം കരസ്സൂതി ആയസ്മതോ ‘കാമാ’തി മാരസ്സ ആലപന’’ന്തി വദന്തി. വിഭിംസകാരഹാനീതി ഭയാനകാരഹാനി. രൂപാനീതി വിപ്പകാരാനി. വിപ്പകാരത്ഥോപി ഹി രൂപസദ്ദോ ‘‘രൂപം ദസ്സേതി അനപ്പക’’ന്തിആദീസു വിയ. ന കമ്പേസ്സസീതി സമണധമ്മകരണതോ ന ചലിസ്സസി.

സമിദ്ധിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഗോധികസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൯. പബ്ബതസ്സ പസ്സേതി പബ്ബതപാദേ ഉപച്ചകായം. സമയേ സമയേ ലദ്ധത്താ സാമയികം. തേനാഹ ‘‘അപ്പിതപ്പിതക്ഖണേ പച്ചനീകധമ്മേഹി വിമുച്ചതീ’’തി. ലോകിയവിമുത്തി ഹി അനച്ചന്തപഹായിതായ സമയവിമുത്തി നാമ, ലോകുത്തരവിമുത്തി അച്ചന്തപഹായിതായ അസമയവിമുത്തി. താഹി സമന്നാഗതാ ‘‘സമയവിമുത്താ, അസമയവിമുത്താ’’തി ച വുച്ചന്തി. യാവ പഠമജ്ഝാനനിബ്ബത്തനം, താവ കസ്മാ പരിഹായീതി അത്ഥോ? സാബാധത്താതി സരോഗത്താ. വാതപിത്തസേമ്ഹവസേനാതി കദാചി വാതപിത്തവസേന, കദാചി വാതസേമ്ഹവസേന, ഉഭിന്നമ്പി സന്നിപാതവസേന. അനുസായികോതി കായം അനുഗന്ത്വാ സയിതോ, യാപ്യാമയഭാവേന ഠിതോതി അത്ഥോ. സമാധിസ്സാതി സമാധിഭാവനായ. ഉപകാരകധമ്മേ ഉതുഭോജനാദികേ. പൂരേതുന്തി സമോധാനേതും. പരിഹായീതി സരീരസ്സ അകല്ലഭാവതോ.

ആഹരേയ്യന്തി ജീവിതഹരണത്ഥായ ഉപനേയ്യം. നിബദ്ധാ ഗതി ഹോതി കേവലം ബ്രഹ്മലോകൂപപത്തിതോ, ന സോതാപന്നാദീനം വിയ പരിച്ഛിന്നഭാവേന. തേനാഹ ‘‘ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തതീ’’തി.

ജലമാനാതി സമുട്ഠിതനിയതഇദ്ധിയാ അനഞ്ഞസാധാരണപരിവാരസമ്പത്തിയാ ച സദേവകേ ലോകേ ജലമാനാ. മംസചക്ഖു ദിബ്ബചക്ഖു ധമ്മചക്ഖു പഞ്ഞാചക്ഖു സമന്തചക്ഖൂതി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ. ആനുഭാവധരാതി അചിന്തേയ്യാപരിമേയ്യബുദ്ധാനുഭാവസമ്പന്നാ. ആനുഭാവപരിയായോപി ഹി ജുതി-സദ്ദോ ഹോതി ‘‘ഇദ്ധിജുതിബലവീരിയൂപപത്തീ’’തിആദീസു (ജാ. ൨.൨൨.൧൫൮൯, ൧൫൯൫) വിയ. അനവസേസതോ മാനം സിയതി സമുച്ഛിന്ദതീതി അഗ്ഗമഗ്ഗോ മാനസം. തന്നിബ്ബത്തനാ പന അരഹത്തസ്സ മാനസതാ ദട്ഠബ്ബാ. സീലാദീനീതി അനുത്തരസീലാദീനി. സിക്ഖമാനോതി സിക്ഖാനി ഭാവേന്തോ അത്തനോ സന്താനേ ഉപ്പാദേന്തോ. ന ചിത്തഭാവനാ. തേനാഹ ‘‘സകരണീയോ’’തി. ജനേതി സത്തസ്സ കായേ, സദേവകേ ലോകേതി അത്ഥോ. വിസ്സുതാതി അനഞ്ഞസാധാരണേഹി സീലാദിഗുണേഹി വിസ്സുതാ.

വേദനം വിക്ഖമ്ഭേത്വാതി ഉപ്പന്നം ദുക്ഖവേദനം പടിച്ച ഉപ്പന്നഅത്തകിലമഥം അനുപ്പാദനവസേന വിക്ഖമ്ഭേത്വാ തംയേവ വേദനം പരിഗ്ഗഹേത്വാ പവത്തവിപസ്സനാ വീഥിമേവ ഓതരതീതി കത്വാ മൂലകമ്മട്ഠാനന്തി വുത്തം. ‘‘സമസീസീ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായീ’’തി വത്വാ തസ്സ പഭേദം വിഭജിത്വാ ഇധാധിപ്പേതം ദസ്സേതും ‘‘സമസീസീ നാമ തിവിധോ ഹോതീ’’തിആദിമാഹ. ഇരിയാപഥവസേന സമസീസീ ഇരിയാപഥസമസീസീ. ഏസ നയോ സേസദ്വയേപി.

ഇരിയാപഥകോപനഞ്ചാതി ഇരിയാപഥേഹി അസമായോഗോ. ഏകപ്പഹാരേനേവാതി ഏകവേലായമേവ. പരിനിബ്ബാനവസേനാതി അനുപാദിസേസപരിനിബ്ബാനവസേന, ന കിലേസക്ഖയമത്തേന. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ദ്വീസു നയേസു. ഏവം സതി തേനേവ ഇരിയാപഥേന വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ തേനേവ ഇരിയാപഥേന, ഏകസ്മിം അന്തോരോഗേയേവ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അരഹത്തം പത്വാ തേനേവ രോഗേന പരിനിബ്ബായന്താ ഖീണാസവാ ബഹവോപി സമസീസിനോ ഏവ സമ്ഭവേയ്യും. തസ്മാ വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സീസഞ്ചേത്ഥ തേരസ – പലിബോധസീസം തണ്ഹാ, ബന്ധനസീസം മാനോ, പരാമാസസീസം ദിട്ഠി, വിക്ഖേപസീസം ഉദ്ധച്ചം, കിലേസസീസം അവിജ്ജാ, അധിമോക്ഖസീസം സദ്ധാ, പഗ്ഗഹസീസം വീരിയം, ഉപട്ഠാനസീസം സതി, അവിക്ഖേപസീസം സമാധി, ദസ്സനസീസം പഞ്ഞാ, പവത്തിസീസം ജീവിതിന്ദ്രിയം, ഗോചരസീസം വിമോക്ഖോ, സങ്ഖാരസീസം നിരോധോതി. ഇമേസു തേരസസു സീസേസു പലിബോധസീസാദീനി പവത്തിസീസഞ്ച പരിയാദിയിതബ്ബാനി, അധിമോക്ഖസീസാദീനി പരിയാദായകാനി, പരിയാദായകഫലം ഗോചരസീസം. തഞ്ഹി വിസയജ്ഝത്തം ഫലം വിമോക്ഖോ, പരിയാദായകസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഫലസ്സ ച ആരമ്മണം സങ്ഖാരസീസം സങ്ഖാരവിവേകഭൂതോ നിരോധോതി പരിയാദിയിതബ്ബാനം പരിയാദായകഫലാരമ്മണാനം സഹ വിയ സംസിദ്ധം ദസ്സനേന സമസീസിഭാവം ദസ്സേതും പടിസമ്ഭിദായം തേരസ സീസാനി വുത്താനി. ഇധ പന ‘‘അപുബ്ബം അചരിമം ആസവപരിയാദാനഞ്ച ഹോതി ജീവിതപരിയാദാനഞ്ചാ’’തി (പു. പ. ൧൬) വചനതോ തേസു കിലേസപവത്തസീസാനമേവ വസേന യോജനം കരോന്തോ ‘‘ഏത്ഥ ച പവത്തിസീസ’’ന്തിആദിമാഹ.

തത്ഥ പവത്തിസീസം പവത്തതോ വുട്ഠഹന്തോ മഗ്ഗോ ചുതിതോ ഉദ്ധം അപ്പവത്തികരണവസേന യദിപി പരിയാദീയതി, യാവ പന ചുതി, താവ പവത്തിസബ്ഭാവതോ ‘‘പവത്തിസീസം ജീവിതിന്ദ്രിയം ചുതിചിത്തം ഖേപേതീ’’തി ആഹ. കിലേസപരിയാദാനേന പന മഗ്ഗചിത്തേന അത്തനോ അനന്തരം വിയ നിപ്ഫാദേതബ്ബാ പച്ചവേക്ഖണവാരാ ച കിലേസപരിയാദാനസ്സേവ വാരാതി വത്തബ്ബതം അരഹന്തി. ‘‘വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൧.൭൮; സം. നി. ൩.൧൨) വചനതോ പച്ചവേക്ഖണപരിസമാപനേന കിലേസപരിയാദാനം സമാപിതം നാമ ഹോതി, തം പന പരിസമാപനം യദി ചുതിചിത്തേന ഹോതി, തേനേവ ജീവിതപരിസമാപനഞ്ച ഹോതീതി ഇമായ വാരചുതിസമതായ കിലേസപരിയാദാനജീവിതപരിയാദാനാനം അപുബ്ബാചരിമതാ വേദിതബ്ബാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ദ്വിന്നം ചിത്താനം ഏകതോ ഉപ്പാദോ നത്ഥീ’’തിആദിമാഹ. ദ്വിന്നം ചിത്താനന്തി ചുതിചിത്തമഗ്ഗചിത്താനം. തന്തി പച്ചവേക്ഖണം പരിപുണ്ണജവനചിത്താനം സത്തക്ഖത്തും പവത്തിയാ, അപരിപുണ്ണാനം വാ പഞ്ചക്ഖത്തും പവത്തിയാ. കിഞ്ചാപി ‘‘ഏകോ വാ ദ്വേ വാ’’തി വുത്തം യഥാ ‘‘ഏകം വാ ദ്വേ വാ തദാരമ്മണചിത്താനീ’’തി, ഹേട്ഠിമന്തേന പന ദ്വേ പവത്തന്തി.

ഉപ്പാടേത്വാതി ഉദ്ധരിത്വാതി അത്ഥോ. അനുപാദിസേസേനാതി അനുപാദിസേസനിബ്ബാനേന.

ധൂമായിതത്തന്തി ധൂമസ്സ വിയ അയിതഭാവം പവത്തിആകാരം. ധൂമസദിസാ വലാഹകാ ധൂമവലാഹകാ, തിമിരവലാഹകാ, യേ മഹികാ ‘‘തിമിര’’ന്തി വുച്ചന്തി. അപ്പതിട്ഠിതേനാതി പതിട്ഠം അലഭന്തേന. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ ഏതം കരണവചനം, അനുപ്പത്തിധമ്മേനാതി അത്ഥോ. സതി ഹി ഉപ്പാദേ പതിട്ഠിതം നാമ സിയാ, അട്ഠകഥായം പന യദേവ തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ അപ്പതിട്ഠാനകാരണം, തദേവ പരിനിബ്ബാനകാരണന്തി വുത്തം ‘‘അപ്പതിട്ഠിതകാരണാ’’തി.

സോകേന ഫുട്ഠസ്സാതി ‘‘അഫലോ വത മേ വായാമോ ജാതോ’’തി സോകേന അഭിഭൂതസ്സ. അഭസ്സഥാതി ബലവസോകാഭിതുന്നസ്സ സതിസമ്മോസാ സിഥിലം ഗഹിതാ ഭസ്സി പതിതാ സാ കച്ഛാ.

ഗോധികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. സത്തവസ്സാനുബന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൦. യസ്മാ കപിലവത്ഥുതോ നിക്ഖന്തകാലതോ പട്ഠായ മാരോ ഓതാരാപേക്ഖോ ലോകനാഥം അനുബന്ധിതും ആരദ്ധോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘പുരേ ബോധിയാ ഛബ്ബസ്സാനീ’’തി. അതിഗഹേത്വാതി അനുഗന്ത്വാ തസ്സ യഥാരുചി പടിപത്തിം അനുവത്തോ വിയ ഹുത്വാ.

അവജ്ഝായന്തോതി പജ്ഝായന്തോ. ജിതോ വിത്തപരാജിതോ അസി നു. പമാണാതിക്കന്തന്തി ഗരുതരം.

ഖനിത്വാ ഉമ്മൂലേത്വാ. കാമാസവാദീനി പജഹന്തോ അനാസവോ.

പേഹീതി അപേഹി. പാരഗാമിനോതി പാരങ്ഗമനസീലാ. തേകാലികോ അയം ഗാമി-സദ്ദോതി ആഹ ‘‘യേപീ’’തിആദി.

മാരവിസൂകാനീതി മാരകണ്ടകാനി കണ്ടകസദിസാനി മാരസ്സ ദുരാചാരാനി. വിരുദ്ധസേവിതാനി വിരോധവസേന താസംയേവ വേവചനാനി. താനി സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘അപ്പമായൂ’’തിആദി വുത്തം. നിബ്ബേജനീയാതി നിബ്ബേദദായികാ. ഉക്കണ്ഠനീയാതി ഉക്കണ്ഠവഹാ.

വികപ്പവസേന വേദിതബ്ബോ ഓപമ്മപരികപ്പവിസയത്താ തസ്സ കിരിയാപദസ്സ. തേനാഹ ‘‘അനുപരിഗച്ഛേയ്യാ’’തി. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം മേദവണ്ണവത്ഥുസ്മിം. മുദുന്തി മുദുമധുരസം വിന്ദേയ്യാമ പടിലഭേയ്യാമ. അസ്സാദോതി അസ്സാദേതബ്ബോ.

സത്തവസ്സാനുബന്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. മാരധീതുസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൧. ചിന്തേസീതി സോകവസികോ ഹുത്വാ ചിന്തയി. ഗണികാരഹത്ഥിനിയോതി ദീപകകരേണുയോ. ഏകസതം ഏകസതന്തി ഏകസതം ഏകസതം പച്ചേകം സതം സതന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏകേകം സതം സതം കത്വാ’’തി. കുമാരിവണ്ണസതന്തി കുമാരിത്ഥീനം അത്തഭാവാനം സതം. താ കിര പഠമം കഞ്ഞാരൂപേന അത്താനം ദസ്സേസും. അനുപഗതപുപ്ഫാനഞ്ഹി സമഞ്ഞാ കഞ്ഞാതി. പുന യഥാവുത്തകുമാരിരൂപേന ഉപഗതപുപ്ഫാ ഹി കുമാരീ. പുന വധുകാരൂപേന. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അവിജാതവണ്ണസത’’ന്തി. തതിയവാരേ യുവതിരൂപേന. വിജാതാ ഹി ഇത്ഥീ അനതിക്കന്തമജ്ഝിമവയാ യുവതീ. ഏത്താവതാ ബാലാ തരുണീ പോരീതി തിവിധാസു ഇത്ഥീസു പുരിമാ ദ്വേ ദസ്സിതാ, പരിയോസാനവാരേസു മനുസ്സജാതികാനം മനുസ്സിത്ഥിയോവ രുച്ചന്തീതി തേന മനുസ്സരൂപേന താ അത്താനം ദസ്സേസും.

അത്ഥസ്സ പത്തിന്തി ഏകന്തതോ ഹിതാനുപ്പത്തിം. ഹദയസ്സ സന്തിന്തി പരമചിത്തുപസമം. കിലേസസേനന്തി കാമഗുണസങ്ഖാതം പഠമം കിലേസസേനം. സാ ഹി കിലേസസേനാ അച്ഛരാസങ്ഘാതസഭാവാപി പടിപത്ഥയമാനാ പിയായിതബ്ബഇച്ഛിതബ്ബരൂപഭാവതോ പിയരൂപസാതരൂപാ നാമ അത്തനോ കിച്ചവസേന. ഏകോ അഹം ഝായന്തോതി ഗണസങ്ഗണികായ കിലേസസങ്ഗണികായ ച അഭാവതോ ഏകോ അസഹായോ അഹം ലക്ഖണൂപനിജ്ഝാനേന നിജ്ഝായന്തോ. അനുബുജ്ഝിന്തി അനുക്കമേന മഗ്ഗപടിപാടിയാ ബുജ്ഝിം പടിബുജ്ഝിം. തസ്മാതി യഥാവുത്തവിവേകസുഖസമധിഗമനിമിത്തം. അകരണേനാതി മിത്തസന്ഥവസ്സ അകരണേന. സക്ഖീതി സക്ഖിഭാവോ.

കതമേന വിഹാരേനാതി ഝാനസമാപത്തീനം കതമേന വിഹാരേന. ഇധ ദുതിയപദസ്സ അത്ഥോ വിസ്സജ്ജനഗാഥാവണ്ണനായമേവ ആവി ഭവിസ്സതി. അനാമന്തേന ‘‘തം പുഗ്ഗല’’ന്തി സമ്മുഖാ ഠിതമ്പി ഭഗവന്തം അസമ്മുഖാ വിയ കത്വാ വദതി, കഥം ത്വന്തി അത്ഥോ.

‘‘അവിതക്കഝായീ’’തി വക്ഖമാനത്താ അയമേവേത്ഥ കായപസ്സദ്ധി വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനേന അസ്സാസപസ്സാസകായസ്സ പസ്സദ്ധത്താ പസ്സദ്ധകായോ’’തി. പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദികേ കമ്മാഭിസങ്ഖാരേ. കാമാലയാദീനം അഭാവതോ അനാലയോ. ന സരതീതി ന സവതി. രാഗവസേന ഹി സത്താ സംസാരമനുസവന്തി. ന ഥിനോതി ന ഥിനമിദ്ധചിത്തോ. മോഹവസേന ഹി സത്താ ഥിനമിദ്ധം ആപജ്ജന്തീതി. ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സന്തി ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗേ (വിഭ. ൮൪൨, ൯൭൬) ആഗതേസു അട്ഠസു കിലേസസതേസു അട്ഠസതം തണ്ഹാവിചരിതാനി അപനേത്വാ സേസാ പഞ്ഞാസാധികം സതം കിലേസാ, തേ ബ്രഹ്മജാലേ (ദീ. നി. ൧.൩൧) ആഗതാഹി ദ്വാസട്ഠിയാ ദിട്ഠീഹി സഹ പഞ്ചപഞ്ഞാസാധികം സത്തസതം ഹോതി; താ ച ഉപ്പന്നാനുപ്പന്നഭാവേന ദിഗുണിതാ ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സം ദസാധികം ഹോതി; തം അപ്പകം പന ഊനമധികം വാ ഗണനുപഗം ന ഹോതീതി ‘‘ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സ’’ന്തി വുത്തം. ഇതരേസം അതീതാദിഭാവാമസനതോ അഗ്ഗഹണം പഹാനസ്സ അധിപ്പേതത്താ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന അഭിധമ്മടീകായം (ധ. സ. അനുടീ. നിദാനകഥാവണ്ണനാ) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. പഠമപദേനാതി ‘‘ന കുപ്പതീ’’തി ഇമിനാ പദേന. ദുതിയേനാതി ‘‘ന സരതീ’’തി പദേന. തതിയേനാതി ‘‘ന ഥിനോ’’തി പദേന. നീവരണപ്പഹാനേന ഖീണാസവതം ദസ്സേതി, അനവസേസതോ നീവരണാനം അച്ചന്തപ്പഹാനം അധിപ്പേതം.

പഞ്ചദ്വാരികകിലേസോഘം തിണ്ണോതി ഛന്നം ദ്വാരാനം വസേന പവത്തനകിലേസോഘം തരിത്വാ ഠിതോ. കാമോഘദിട്ഠോഘഭവോഘട്ഠകിലേസഭാവതോ ‘‘പഞ്ചോഘഗ്ഗഹണേന വാ പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി വേദിതബ്ബാനീ’’തി ആഹ. രൂപരാഗാദയോ വിസേസതോ ന പഞ്ചദ്വാരികാതി വുത്തം ‘‘ഛട്ഠഗ്ഗഹണേന പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി വേദിതബ്ബാനീ’’തി.

മച്ചുരാജസ്സാതി സമ്ബന്ധേ സാമിവചനന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘മച്ചുരാജസ്സ ഹത്ഥതോ’’തി ആഹ. നയമാനാനന്തി അനാദരേ സാമിവചനന്തി കത്വാ വുത്തം ‘‘നയമാനേസൂ’’തി.

ഊഹച്ചാതി ബുദ്ധം നിസ്സായ. ‘‘ഇദമവോചാ’’തി ദേസനം നിട്ഠാപേത്വാതി ഏതേന സംയുത്തേസു അയം നിഗമനപാളി, ഹേട്ഠാ അനാഗതനയത്താ പന കേസുചി പോത്ഥകേസു ന ലിഖീയതീതി ദസ്സേതി. ദദ്ദല്ലമാനാതി ജജ്ജകാരസ്സ ഹി ദദ്ദകാരം കത്വാ നിദ്ദേസോ. തേനാഹ ‘‘അതിവിയ ജലമാനാ’’തി. നീഹരീതി താസം കായവചീവികാരം ന മനസികരോന്തോ തിണായപി അമഞ്ഞമാനോവ അനപേക്ഖേനേവ നീഹരി. ഫലതോ ഭട്ഠന്തി ഫലസിപാടികതോ ഭട്ഠം. കുണ്ഡതിണാദിഗച്ഛതൂലം പോടകിതൂലം.

മാരധീതുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

മാരസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.