പഞ്ഞത്തിവാരയോജനാ

ഏവം ദ്വാവീസതിഖന്ധകാനം സംവണ്ണനം കത്വാ ഇദാനി ‘‘പരിവാരോ’’തി സങ്ഗഹമാരൂള്ഹസ്സ വിനയസ്സ സംവണ്ണനം കരോന്തോ അയമാചരിയോ പഠമം താവ അനുസന്ധിദസ്സനമുഖേന പടിഞ്ഞം കാതുകാമോ ആഹ ‘‘വിസുദ്ധപരിവാരസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ വിസുദ്ധപരിവാരസ്സാതി വിസുദ്ധായ ചതുപരിസായ പരിവാരിതസ്സ, അഥവാ വിസുദ്ധേന ചതുപരിസസങ്ഖാതേന പരിവാരേന സമന്നാഗതസ്സ ഭഗവതോതി സമ്ബന്ധോ. പരിവാരേ ഹി വിസുദ്ധേ തേന പരിവാരിതോ, തംപരിവാരിതോ വാ ഭഗവാപി വിസുദ്ധോയേവ നാമ ഹോതി. ഇമിനാ സംവണ്ണിയമാനസ്സ ‘‘പരിവാരോ’’തി സങ്ഗഹമാരൂള്ഹസ്സ ദേസേതബ്ബധമ്മസ്സ അനുരൂപേന ദേസകഭൂതസ്സ ഭഗവതോ ഥോമനം കതം ഹോതി. ധമ്മക്ഖന്ധസരീരസ്സാതി സീലാദിധമ്മക്ഖന്ധസങ്ഖാതേന സരീരേന സമന്നാഗതസ്സ, ഇമിനാ സംവണ്ണിതാനം ഖന്ധകാനമനുരൂപേന ഭഗവതോ ഥോമനം കതം ഹോതി. പകതി ഹേസാചരിയാനം യദിദം ദേസേതബ്ബധമ്മാനുരൂപേന ദേസകസ്സ ഥോമനാ (സാരത്ഥ. ടീ. ൧.ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ; വിസുദ്ധി. മഹാടീ. ൧.൧). അനന്തരാതി അനന്തരേ കാലേ.

യോതി വിനയോ. പുബ്ബാഗതന്തി പുബ്ബേ വുത്തേസു വിഭങ്ഗഖന്ധകേസു ആഗതം. നയന്തി സദ്ദഅത്ഥവിനിച്ഛയനയസങ്ഖാതം സബ്ബം നയം. ഹിത്വാതി ചജിത്വാ. അനുത്താനത്ഥവണ്ണനന്തി അനുത്താനാനം പദാനമത്ഥവണ്ണനം. അയം പനേത്ഥ യോജനാ – വിസുദ്ധപരിവാരസ്സ ധമ്മക്ഖന്ധസരീരസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ ഖന്ധകാനമനന്തരാ ‘‘പരിവാരോ’’തി യോ വിനയോ സങ്ഗഹം സമാരൂള്ഹോ, തസ്സ വിനയസ്സ പുബ്ബാഗതം നയം ഹിത്വാ ഇദാനി അനുത്താനത്ഥവണ്ണനം കരിസ്സാമീതി.

൧. തത്ഥ തത്ഥാതി ‘‘തസ്സ അനുത്താനത്ഥവണ്ണനം കരിസ്സാമീ’’തി യോ പരിവാരസങ്ഖാതോ വിനയോ സംവണ്ണേതബ്ബഭാവേന വുത്തോ, തത്ഥ. സങ്ഖേപത്ഥോതി സമാസത്ഥോ. യം തേനാതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ അനിയമനിദ്ദേസഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യോ സോ’’തി. തത്ഥ യോതി അനിയമ നിദ്ദേസോ, തസ്സ ‘‘തേനാ’’തി നിയമനം ദട്ഠബ്ബം. സോതി പദാലങ്കാരോ. ദ്വീസു ഹി സബ്ബനാമേസു യേഭുയ്യേന പുബ്ബമേവ പധാനം, പച്ഛിമം പന വചനാലങ്കാരം. യോ സോ ഭഗവാ പഞ്ഞപേസീതി സമ്ബന്ധോ. ചിരട്ഠിതികത്ഥന്തി ചിരം പഞ്ചവസ്സസഹസ്സകാലം ഠിതികത്ഥായ, ‘‘യാചിതോ’’തി ച ‘‘പഞ്ഞപേസീ’’തി ച സമ്ബന്ധോ. ധമ്മസേനാപതിനാ യാചിതോതി സമ്ബന്ധോ. യാചിതോ ഹുത്വാ പഞ്ഞപേസീതി യോജനാ. തേന ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ജാനതാ പസ്സതാ’’തി ദ്വിന്നം പദാനം കമ്മമേവ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തസ്സ തസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘പഞ്ഞത്തികാല’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘ജാനതാ’’തി പദസ്സ കമ്മം ദസ്സേതി, ‘‘ദസ അത്ഥവസേ’’തി ഇമിനാ ‘‘പസ്സതാ’’തി പദസ്സ കമ്മം.

ഏവം കമ്മദസ്സനേന യോജനാനയം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി കരണദസ്സനേന അപരമ്പി യോജനാനയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപിചാ’’തിആദി. ‘‘പുബ്ബേനിവാസാദീഹീ’’തിആദിസദ്ദേന ദിബ്ബചക്ഖുസ്സ വിസും ഗഹേതബ്ബത്താ ഇദ്ധിവിധദിബ്ബസോതപരചിത്തവിജാനനാനി ഗഹേതബ്ബാനി. ഇമേഹി പദേഹി ‘‘ജാനതാ, പസ്സതാ’’തി ദ്വിന്നം പദാനം പഞ്ചന്നം ലോകിയഅഭിഞ്ഞാനമേവ കരണഭാവം ദസ്സേതി. തീഹി വിജ്ജാഹീതി പുബ്ബേനിവാസദിബ്ബചക്ഖുആസവക്ഖയഞാണസങ്ഖാതാഹി തീഹി വിജ്ജാഹി. ഛഹി വാ പന അഭിഞ്ഞാഹീതി സഹ ആസവക്ഖയഞാണേന പഞ്ചലോകിയാഭിഞ്ഞാസങ്ഖാതാഹി ഛഹി അഭിഞ്ഞാഹി. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു തീസു കാലേസു, പഞ്ചസുപി ഞേയ്യധമ്മേസു. സമന്തചക്ഖുനാതി അനാവരണസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസങ്ഖാതേന സമന്തചക്ഖുനാ. പഞ്ഞായാതി സബ്ബഞ്ഞുതപഞ്ഞായ. തിരോകുട്ടാദീതി ആദിസദ്ദേന തിരോപബ്ബതാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. മംസചക്ഖുനാതി പസാദചക്ഖുനാ. പടിവേധപഞ്ഞായാതി മഗ്ഗപഞ്ഞായ. ദേസനാപഞ്ഞായാതി സബ്ബഞ്ഞുതപഞ്ഞായ. സബ്ബഞ്ഞുതപഞ്ഞായേവ ഹി അത്ഥതോ ദേസനാപഞ്ഞാ നാമ. തേന വുത്തം ‘‘തസ്സാ പഞ്ഞായ തേജസാ. അഭിധമ്മകഥാമഗ്ഗം, ദേവാനം സമ്പവത്തയീതി (ധ. സ. അട്ഠ. ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ ൫). ഇമേഹി പദേഹി അവത്ഥാവസേന വിസും വിസും ദ്വിന്നം പദാനം കരണസമ്ഭവം ദസ്സേതി. അരഹതാതി അരീനം അരാനഞ്ച ഹതത്താ, പച്ചയാദീനഞ്ച അരഹത്താ അരഹതാ. സമ്മാസമ്ബുദ്ധേനാതി സമ്മാ സാമഞ്ച സബ്ബധമ്മാനം ബുദ്ധത്താ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന, തേന ഭഗവതാതി സമ്ബന്ധോ. കേനാഭതന്തി തം പഠമം പാരാജികം കേന ആഭതം, ഇതി സങ്ഖേപത്ഥോതി യോജനാ.

൨. പുച്ഛാവിസജ്ജനേ പന ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യം തേന…പേ… പാരാജികന്തി ഇദം പദം പച്ചുദ്ധരണമത്തമേവാതി സമ്ബന്ധോ. പതിഉദ്ധരണമത്തമേവ, ന അത്ഥദസ്സനന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി ഏതേസു പദേസു. ഏകാ പഞ്ഞത്തീതി ഏകാ പഠമപഞ്ഞത്തി. അനുപഞ്ഞത്തിയോതി പച്ഛാ ഠപിതാ പഞ്ഞത്തിയോ.

ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന ‘‘ഏകാ പഞ്ഞത്തി, ദ്വേ അനുപഞ്ഞത്തിയോ’’തി വചനമത്തേന വിസ്സജ്ജിതാ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. തതിയം പുച്ഛന്തി സമ്ബന്ധോ. കസ്മാ അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തി തസ്മിം നത്ഥീതി ആഹ ‘‘അയം ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ ഹി യസ്മാ അഞ്ഞത്ര നത്ഥി, തസ്മാ നത്ഥീതി യോജനാ. ‘‘അനുപ്പന്നേ ദോസേ പഞ്ഞത്താ’’തി ഇമിനാ അനുപ്പന്നേ ദോസേ പഞ്ഞപേതബ്ബാതി അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തീതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. സാതി അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തി. തസ്മാതി യസ്മാ അഞ്ഞത്ര നത്ഥി, തസ്മാ. സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തീതി ഏത്ഥ സബ്ബസ്മിം പദേസേ പഞ്ഞത്തി സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തീതി അലുത്തസമാസം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മജ്ഝിമദേസേ ചേവാ’’തിആദി. ‘‘മജ്ഝിമദേസേ ചേവ പച്ചന്തിമജനപദേസു ചാ’’തി ഇമിനാ ‘‘സബ്ബത്ഥാ’’തി പദസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. പദേസപഞ്ഞത്തിം അപനേത്വാ സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തിം പാരിസേസനയേന ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിനയധരപഞ്ചമേനാ’’തിആദി. തത്ഥ വിനയധരപഞ്ചമേനാതി അനുസ്സാവനാചരിയപഞ്ചമേന. ഏത്ഥേവാതി മജ്ഝിമദേസേയേവ. ഏതേഹീതി ചതൂഹി സിക്ഖാപദേഹി. സേസാനീതി ചതൂഹി സിക്ഖാപദേഹി സേസാനി.

സാധാരണപഞ്ഞത്തീതി ഏത്ഥ സാധാരണാ നാമ ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനമേവാതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ചേവ ഭിക്ഖുനീനഞ്ചാ’’തി. ഇദം പനാതി പഠമപാരാജികം പന, പഞ്ഞത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. വിനീതകഥാമത്തമേവാതി വിനീതവത്ഥുപകാസകം കഥാമത്തമേവ. താസന്തി ഭിക്ഖുനീനം. ബ്യഞ്ജനമത്തമേവാതി ‘‘സാധാരണാ’’തി ച ‘‘ഉഭതോ’’തി ച ബ്യഞ്ജനമത്തമേവ. ഏത്ഥാതി സാധാരണപഞ്ഞത്തിഉഭതോപഞ്ഞത്തിപദേ.

‘‘നിദാനേ അനുപവിട്ഠ’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘നിദാനോഗധ’’ന്തി പദസ്സ സത്തമീസമാസഞ്ച ഓഗധസദ്ദസ്സ അനുപവിട്ഠത്ഥഞ്ച ദസ്സേതി. ഓഗാള്ഹോ ഹുത്വാ ധരതി തിട്ഠതീതി ഓഗധം. നനു നിദാനോഗധേ സതി ‘‘പഠമേന ഉദ്ദേസേനാ’’തി വത്തബ്ബം, കസ്മാ ‘‘ദുതിയേന ഉദ്ദേസേനാ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘നിദാനോഗധ’’ന്തി. നിദാനപരിയാപന്നമ്പി സമാനന്തി നിദാനപരിയാപന്നം സമാനമ്പീതി യോജനാ. പിസദ്ദോ ഗരഹത്ഥോ, പഗേവ ദുതിയേ ഉദ്ദേസേ പരിയാപന്നേതി ദസ്സേതി. ‘‘സീലവിപത്തിആദീന’’ന്തി വചനം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘പഠമാ ഹീ’’തിആദി.

ദ്വങ്ഗികേനാതി കായചിത്തസങ്ഖാതേന ദ്വങ്ഗികേന. നനു ‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേനാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘കായതോയേവാ’’തി വത്തബ്ബം, അഥ കസ്മാ ‘‘കായതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതീ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഏത്ഥ ഹീ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി ‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേനാ’’തി വചനേ. ചിത്തന്തി സേവനചിത്തം. ആപന്നോസീതി ത്വം ആപന്നോ അസീതി യോജനാ. ആമ ആപന്നോമ്ഹീതി ആമ അഹം ആപന്നോ അമ്ഹീതി യോജനാ. താവദേവാതി തസ്മിം പടിജാനക്ഖണേയേവ. തം പുഗ്ഗലന്തി പാരാജികമാപന്നം തം പുഗ്ഗലം. തപ്പച്ചയാതി തസ്സ പാരാജികമാപന്നസ്സ കാരണാ. ‘‘ന കതമേന സമഥേന സമ്മതീ’’തി യം പന വചനം വുത്തന്തി യോജനാ. തന്തി വചനം, വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ.

വുത്തമാതികാ പഞ്ഞത്തീതി വുത്തമാതികാസങ്ഖാതാ പഞ്ഞത്തി വിനയോ നാമാതി യോജനാ. മാതികാ ഹി യസ്മാ പഞ്ഞപീയതി സങ്ഖേപേന ഠപീയതി, പകാരം ജാനാപേതി വാ, തസ്മാ പഞ്ഞത്തീതി വുച്ചതി. ‘‘പദഭാജനം വുച്ചതീ’’തി ഇമിനാ വിത്ഥാരേന ഭാജിയതി ഏതായാതി വിഭത്തീതി ദസ്സേതി. വീതിക്കമോതി കായവാചാവീതിക്കമോ. സോ ഹി ന സംവരതി കായവാചം ന പിദഹതീതി അസംവരോതി വുച്ചതി. യേസം വത്തതീതി ഏത്ഥ വത്തതികിരിയായ കത്താരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിനയപിടകഞ്ച അട്ഠകഥാ ചാ’’തി. പഗുണാതി വാചുഗ്ഗതാ. തേതി തേ പുഗ്ഗലാ, ധാരേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏതസ്സാതി പഠമപാരാജികസ്സ. കേനാഭതന്തി ഏത്ഥ ഭരധാതുയാ ധാരണപോസനത്ഥേസു (പാണിനീ ൧൦൮ ധാതുപാഠേ) ധാരണത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കേന ആനീത’’ന്തി. ‘‘പരമ്പരായ ആനീത’’ന്തി ഇമിനാ പരമ്പരാഭതന്തി പദസ്സ തതിയാസമാസം ദസ്സേതി. അഥവാ ‘‘കേനാഭത’’ന്തി പുച്ഛായ അനുരൂപം യകാരലോപവസേന വാക്യന്തി ദസ്സേതി.

൩. ഉപാലി ദാസകോ ചേവാതിആദികാ ഗാഥായോ കിമത്ഥം കേഹി ഠപിതാതി ആഹ ‘‘ഇദാനീ’’തിആദി. തന്തി പരം പരം. തത്ഥാതി താസു ഗാഥാസു. യന്തി വചനം. ഇമിനാ നയേനാതി പഠമപാരാജികസ്സ പുച്ഛാവിസജ്ജനേ വുത്തേന ഇമിനാ നയേന.

ഇതി മഹാവിഭങ്ഗേ പഞ്ഞത്തിവാരവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.

കതാപത്തിവാരാദിവണ്ണനാ

൧൫൭. ഇതോതി പഞ്ഞത്തിവാരതോ, പരം വുത്താ സത്ത വാരാ ഉത്താനത്ഥാ ഏവാതി യോജനാ. കതാപത്തിവാരോതി ‘‘കതാപത്തീ’’തി പദേന ലക്ഖിതോ വാരോ. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. തദനന്തരോതി തേസം സത്തന്നം വാരാനം അനന്തരേ വുത്തോ. സമുച്ചയവാരോതി സം ഏകതോ ആപത്തിവിപത്തിആദയോ ഉചിയന്തി സമ്പിണ്ഡിയന്തി ഏത്ഥാതി സമുച്ചയോ, സോയേവ വാരോ സമുച്ചയവാരോ.

൧൮൮. തതോതി തേഹി അട്ഠഹി വാരേഹി, പരം വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. പച്ചയവസേന വുത്തോ ഏകോ പഞ്ഞത്തിവാരോതി യോജനാ. പച്ചയവസേനാതി പച്ചയസദ്ദസ്സ വസേന. തസ്സാതി പച്ചയസ്സ. തേപീതി അട്ഠ വാരാപി. ഇതീതിആദി നിഗമനം. തതോതി മഹാവിഭങ്ഗതോ, പരം ആഗതാതി സമ്ബന്ധോ. ഏവം ഇമേ ദ്വത്തിംസ വാരാതി യോജനാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏത്ഥാതി ദ്വത്തിംസവാരേസു.

സമുട്ഠാനസീസവണ്ണനാ

൨൫൭. തദനന്തരായാതി തേസം ദ്വത്തിംസവാരാനം അനന്തരം വുത്തായ സമുട്ഠാനകഥായ ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. അനത്താ ഇതി നിച്ഛിതാതി അനത്താത്വേവ വിനിച്ഛിതാ. ഇമിനാ അനത്താ ഇതി നിച്ഛയാതി ഏത്ഥ ചിധാതുയാ വിനിച്ഛയത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘അനിച്ചാകാരാദീഹീ’’തി ഇമിനാ സഭാഗധമ്മാനന്തി ഏത്ഥ അനിച്ചാകാരാദീഹി സമാനോ ഭാഗോ ഏതേസന്തി സഭാഗാ, തേയേവ ധമ്മാ സഭാഗധമ്മാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. നാമമത്തമ്പീതി അനിച്ചാദിനാമമത്തമ്പി. പിസദ്ദേന പഗേവ നാമികോ അനിച്ചാദിസഭാവോതി ദസ്സേതി. ന പഞ്ഞായതീതി ന ഖായതി. ഇമിനാ ന നായതീതി ഏത്ഥ ഞാധാതുയാ ഖായനത്ഥം ദസ്സേതി. ദുക്ഖഹാനിന്തി ഏത്ഥ ദുക്ഖം ജഹാതീതി ദുക്ഖഹാനീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദുക്ഖഘാതന’’ന്തി. ദുക്ഖം ഹനതീതി ദുക്ഖഘാതനോ, സദ്ധമ്മോ, തം. ‘‘ഖന്ധകാ യാ ച മാതികാ’’തി വത്തബ്ബേ സുഖുച്ചാരണത്ഥായ രസ്സവസേന പാഠോ അത്ഥീതി ആഹ ‘‘ഖന്ധകാ യ ച മാതികാ’’തി. സമുട്ഠാനം നിയതോകതന്തി (സം. നി. ൧.൨൧൬) ഏത്ഥ ‘‘സമുട്ഠാനം നിയതകത’’ന്തി വത്തബ്ബേ ‘‘പരോസഹസ്സ’’ന്തിആദീസു വിയ ഓകാരാഗമവസേന ‘‘സമുട്ഠാനനിയതോകത’’ന്തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘സമുട്ഠാനം നിയതകത’’ന്തി. ഏതേനാതി ‘‘സമുട്ഠാനം നിയതോകത’’ന്തി പാഠേന. പച്ചേതബ്ബോതി പതി ഏതബ്ബോ, പടിമുഖം ഞാതബ്ബോതി അത്ഥോ. അഞ്ഞേഹീതി തീഹി സിക്ഖാപദേഹി അഞ്ഞേഹി സിക്ഖാപദേഹി.

തത്ഥാതി സമ്ഭേദനിദാനവചനേസു. സമ്ഭേദവചനേന പച്ചേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം. താനി തീണി സിക്ഖാപദാനി ഠപേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. പഞ്ഞത്തിദേസസങ്ഖാതന്തി പഞ്ഞത്തിട്ഠാനഭൂതദേസസങ്ഖാതം. ‘‘ഇമാനി തീണീ’’തി ഇമിനാ ‘‘ദിസ്സന്തീ’’തി കിരിയായ കത്താരം ദസ്സേതി. ‘‘പഞ്ഞായന്തീ’’തി ഇമിനാ ദിസധാതുയാ ഖായനത്ഥം ദസ്സേതി. തത്ഥാതി സമുട്ഠാനനിയമസമ്ഭേദനിദാനസങ്ഖാതേസു തീസു, നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. ഇതരം പനാതി സമുട്ഠാനനിയമസമ്ഭേദേഹി അഞ്ഞം പന.

ആളവീതി ആളവിയം. സക്കേസു ഭഗ്ഗേസു ചാതി ഏത്ഥ ജനപദനാമത്താ ബഹുവചനവസേന വുത്തം.

ദ്വീസു വിഭങ്ഗേസു പഞ്ഞത്തം യം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസന്തീതി യോജനാ. ‘‘വിഭങ്ഗേസൂ’’തി ഇമിനാ വിഭങ്ഗേതി ഏത്ഥ സുകാരലോപോതി ദസ്സേതി. തസ്സാതി സിക്ഖാപദസ്സ. യഥാഞായന്തി യുത്തിയാ അനുരൂപം. തന്തി സമുട്ഠാനം. മേ സുണാഥാതി മമ സന്തികാ സുണാഥ. ഇതീതി അയമത്ഥോ.

കഥിനന്തി പഠമകഥിനസമുട്ഠാനം. അനനുഞ്ഞാതായ സദ്ധിന്തി അനനുഞ്ഞാതസമുട്ഠാനേന സദ്ധിം. സദിസാ ഇധ ദിസ്സരേതി ഏത്ഥ ഇധസദ്ദോ അത്ഥപകരണവസേന ഉഭതോവിഭങ്ഗവിസയോതി ആഹ ‘‘ഇധ ഉഭതോവിഭങ്ഗേ’’തി. ‘‘സദിസാനീ’’തി ഇമിനാ സദിസാതി ഏത്ഥ നികാരസ്സാകാരാദേസോ ദസ്സിതോ. ‘‘ദിസ്സന്തീ’’തി ഇമിനാ ദിസ്സരേതി ഏത്ഥ അന്തിസദ്ദസ്സ രേകാരോ (നിരുത്തിദീപനിയം ൫൭൦ സുതേ) ദസ്സിതോ.