കഥിനഭേദം

കഥിനഅത്ഥതാദിവണ്ണനാ

൪൦൩. കഥിനേ ഖന്ധകേതി കഥിനക്ഖന്ധകേ. പുബ്ബേതി കഥിനക്ഖന്ധകേ.

൪൦൪. പയോഗസ്സാതി ഏത്ഥ പയോഗോ നാമ കോതി ആഹ ‘‘ചീവരധോവനാദിനോ’’തിആദി. ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന വിചാരണഛേദനബദ്ധനസിബ്ബനരജനകപ്പബിന്ദുആദിയനാനി ഛ പുബ്ബകരണാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഉദകാഹരണാദികോ യോ പയോഗോ കരീയതീതി യോജനാ. അനന്തരോ നാമ അതീതാനന്തരഅനാഗതാനന്തരവസേന ദുവിധോ, ഇധ അനാഗതാനന്തരോയേവ അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘അനാഗതവസേനാ’’തി. ഉദകാഹരണാദിപയോഗേ ഹി ഉപ്പന്നേ പച്ഛാ ധോവനാദിപുബ്ബകരണസ്സ ഉപ്പത്തിതോ തപ്പയോഗസ്സ അനാഗതവസേനേവ പച്ചയോ. സമനന്തരപച്ചയേനാതി ഏത്ഥ സംസദ്ദോ സുട്ഠുഅത്ഥോതി ആഹ ‘‘സുട്ഠു അനന്തരപച്ചയേനാ’’തി. ‘‘ആസന്നതര’’ന്തി ഇമിനാ സുട്ഠുഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘പയോഗസ്സാ’’തി പദം ‘‘ആധാരഭാവ’’ന്തി പദേ സാമീ, ‘‘പച്ചയാ ഹോന്തീ’’തി പദേ സമ്പദാനം. ‘‘നിസ്സയ’’ന്തി പദം ‘‘ആധാരഭാവ’’ന്തി പദേന സംവണ്ണേതി. ‘‘ഉപേതേനാ’’തി ഇമിനാ ഉപസദ്ദസ്സ ഉപഗമനത്ഥം ദസ്സേതി, ബലവത്ഥം പടിക്ഖിപതി. പഠമന്തി പയോഗതോ, പയോഗസ്സ വാ താവ. ഇമിനാ പുരേജാതപച്ചയേനാതി ഏത്ഥ പുരേസദ്ദോ പഠമത്ഥോതി ദസ്സേതി. പച്ഛാതി പയോഗതോ, പയോഗസ്സ വാ പരം. അപുബ്ബം അചരിമന്തി ഏകപഹാരേന. ഇമിനാ സഹജാതസദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി.

ഏവം പുച്ഛിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. യന്തി ധമ്മജാതം. ഇദാനി ആഹാതി സമ്ബന്ധോ. യസ്സാതി പയോഗാദികസ്സ. തദേവാതി ധമ്മജാതമേവ. തസ്സാതി ‘‘പുബ്ബകരണം പയോഗസ്സാ’’തിആദിവചനസ്സ അത്ഥോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘പയോഗസ്സ കതമേ ധമ്മാ’’തിആദി യം വചനം വുത്തം, തത്ഥ വിസ്സജ്ജനം മയാ വുച്ചതേതി യോജനാ. ഇമിനാ പാളിയം അജ്ഝാഹരിത്വാ യോജേതബ്ബഭാവം ദസ്സേതി. ചതൂഹി പച്ചയേഹി പച്ചയാകാരം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘പയോഗസ്സ ഹീ’’തിആദി. പയോഗസ്സ പുബ്ബകരണം പച്ചയോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഉദ്ദിട്ഠധമ്മേസൂതി ‘‘അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ’’തിആദിനാ ഉദ്ദിട്ഠേസു ധമ്മേസു പുരേജാതപച്ചയോ പനേസാതി സമ്ബന്ധോ. അഥ വാ ഉദ്ദിട്ഠധമ്മേസൂതി പുബ്ബകരണവസേന ഉദ്ദിട്ഠേസു ധോവനാദിധമ്മേസു ഏകധമ്മമ്പീതി സമ്ബന്ധോ. ന ലഭതീതി ഉദകാഹരണാദിപയോഗസ്സ പുബ്ബേ ന ലഭതി. അയന്തി ഉദകാഹരണാദിപയോഗോ. പച്ഛാജാതപച്ചയം പന ലഭതീതി ഉദകാഹരണാദിപയോഗോ പച്ഛാജാതപച്ചയം ലഭതി. കസ്മാ ലഭതീതി ആഹ ‘‘പച്ഛാ ഉപ്പജ്ജനകസ്സ ഹീ’’തിആദി. പച്ഛാതി പയോഗസ്സ, പയോഗതോ വാ പരം. ഹി യസ്മാ കയിരതി, തസ്മാ ലഭതീതി യോജനാ. സഹജാതപച്ചയം പന ന ലഭതീതി സമ്ബന്ധോ. മാതികാപലിബോധാനിസംസസങ്ഖാതേതി അട്ഠമാതികാദ്വേപലിബോധപഞ്ചാനിസംസസങ്ഖാതേ. അഞ്ഞോതി പന്നരസഹി ധമ്മേഹി അഞ്ഞോ. പയോഗാദീസൂതിആദിസദ്ദേന പുബ്ബകരണപച്ചുദ്ധാരഅധിട്ഠാനാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഏതേനുപായേനാതി ഏതേന യഥാവുത്തഉപായേന.

പുബ്ബകരണനിദാനാദിവിഭാഗവണ്ണനാ

൪൦൬-൭. ദ്വിക്ഖത്തും പുച്ഛിതത്താ ‘‘പുച്ഛാദ്വയ’’ന്തി വുത്തം. ഹേതുപച്ചയാനം സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഛ ചീവരാനീ’’തി. കസ്മാ വേദിതബ്ബാനീതി ആഹ ‘‘പുബ്ബപയോഗാദീനഞ്ഹീ’’തിആദി. ഹീതി യസ്മാ. താനിയേവാതി ഛ ചീവരാനി ഏവ. ഏവസദ്ദോ പച്ഛാപി യോജേതബ്ബോ, താനി ഏവാതി അത്ഥോ. ഹീതി സച്ചം, പുബ്ബകരണാദീനി ന അത്ഥീതി യോജനാ.

൪൦൮. ‘‘ഇമായ സങ്ഘാടിയാ’’തിആദിനാ വചീഭേദാകാരം ദസ്സേതി. കഥിനത്ഥാരകേന യസ്മാ പച്ചുദ്ധാരോ ച അധിട്ഠാനഞ്ച കരീയതി, തസ്മാ കിരിയാതി വുച്ചതി. തേന വുത്തം ‘‘പച്ചുദ്ധാരോ ചേവ അധിട്ഠാനഞ്ചാ’’തി.

൪൧൧. വത്ഥുവിപന്നാദീനം സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അകപ്പിയദുസ്സം ഹോതീ’’തിആദി. വിനാസം, വികാരം വാ പജ്ജതീതി വിപന്നം, വത്ഥുമേവ വിപന്നം വത്ഥുവിപന്നം.

കഥിനാദിജാനിതബ്ബവിഭാഗവണ്ണനാ

൪൧൨. തേസഞ്ഞേവ ധമ്മാനന്തി ഏത്ഥ ധമ്മാനം സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേസു രൂപാദിധമ്മേസൂ’’തി. തത്ഥ രൂപാദിധമ്മേസൂതി വണ്ണഗന്ധാദീസു സുദ്ധട്ഠകരൂപകലാപധമ്മേസു. സതീതി സന്തേസു. തേസന്തി രൂപാദീനം ധമ്മാനം. ‘‘സമോധാന’’ന്തി ഇമിനാ സങ്ഗഹോതി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘മിസ്സീഭാവോ’’തി ഇമിനാ സമവായോതി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. അവയവധമ്മാനം സം ഏകഭാവസ്സ ഗഹണം സങ്ഗഹോ. അവയവധമ്മാനം സമം അയനം പവത്തനം സമവായോ. ബഹൂസു ധമ്മേസൂതി ബഹൂസു പരമത്ഥപഞ്ഞത്തിധമ്മേസു. നാമമത്തന്തി നാമപഞ്ഞത്തിമത്തം. പുബ്ബേതി കഥിനക്ഖന്ധകേ.

‘‘കാരണേഹീ’’തി ഇമിനാ ആകാരസദ്ദോ കാരണത്ഥോതി ദസ്സേതി. യന്തി വചനം.

൪൧൬. ഉപ്പജ്ജന്തീതി കഥിനുദ്ധാരാ ഉപ്പജ്ജന്തി. കിന്തി കിം അത്ഥജാതം. സബ്ബേപി കഥിനുദ്ധാരാതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏത്ഥാതി കഥിനുദ്ധാരേസു. പുരിമാ ദ്വേതി അന്തരുബ്ഭാരസഹുബ്ഭാരവസേന പുരിമാ ദ്വേ. ഏതേസഞ്ചാതി പുരിമാനം ദ്വിന്നഞ്ച. ഇതരേതി അവസേസാ കഥിനുദ്ധാരാ. തേസുപീതി ഇതരേസു കഥിനുദ്ധാരേസു. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം കഥിനവിനിച്ഛയേ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

പഞ്ഞത്തിവഗ്ഗവണ്ണനായ

യോജനാ സമത്താ.