ചോദനാകണ്ഡം

അനുവിജ്ജകകിച്ചവണ്ണനാ

൩൬൦-൧. ഇദാനി ആരദ്ധന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകോ ഭിക്ഖു ഏകേന മാതുഗാമേനാതി യോജനാ. സോതി പസ്സന്തോ ഭിക്ഖു. തന്തി നിക്ഖമന്തം പവിസന്തം വാ ഭിക്ഖും. ഇതരോതി ചുദിതകോ. തസ്സാതി ചോദകസ്സ. ന ഉപേതീതി ന ഉപഗച്ഛതി. ന പടിജാനാതീതി ന പടിസ്സവം കരോതി. ഏത്ഥാതി മാതുഗാമേന നിക്ഖമന്തപവിസന്തട്ഠാനേ. യന്തി കമ്മം. തേനാതി ചോദകേന. തസ്സാതി ചോദകസ്സ വചനേനാതി സമ്ബന്ധോ. ഇതരോതി ചുദിതകോ. അസുദ്ധപരിസങ്കിതോതി അസുദ്ധായ അട്ഠാനേ ഉപ്പന്നായ പരിസങ്കായ പരിസങ്കിതോ. തദത്ഥം ദസ്സേതി ‘‘അമൂലകപരിസങ്കിതോ’’തി ഇമിനാ. തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സാതി ചുദിതകസ്സ പടിഞ്ഞായാതി സമ്ബന്ധോ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു അനുവിജ്ജകകിച്ചേസു.

ഇതി അനുവിജ്ജകകിച്ചവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.

ചോദകപുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാ

൩൬൨-൩. സച്ചേ ച അകുപ്പേ ചാതി പധാനം സമ്ബന്ധട്ഠാനം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പതിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘യ’’ന്തിആദിനാ സച്ചേ പതിട്ഠാതബ്ബഭാവം ദസ്സേതി. യന്തി കമ്മം. ‘‘ന ചാ’’തിആദിനാ അകുപ്പേ പതിട്ഠാതബ്ബഭാവം ദസ്സേതി. ഓതിണ്ണഞ്ചാതി വിനിച്ഛയം ഓതിണ്ണഞ്ച. ‘‘വചന’’ന്തി ഇമിനാ ഓതിണ്ണാനോതിണ്ണസരൂപം ദസ്സേതി. തത്രാതി പുരിമവചനാപേക്ഖം. ‘‘ഓതിണ്ണാനോതിണ്ണം ജാനിതബ്ബ’’ന്തി വചനേതി ഹി അത്ഥോ. ചോദകസ്സ പമാണന്തി ‘‘ധമ്മോ’’തി വാ ‘‘അധമ്മോ’’തി വാ ‘‘ബാലോ’’തി വാ ‘‘പണ്ഡിതോ’’തി വാ ചോദകസ്സ പമാണം. ചുദിതകസ്സ പമാണന്തി ധമ്മചുദിതകോ നു ഖോ, നോതി ചുദിതകസ്സ പമാണം. അനുവിജ്ജകസ്സ പമാണന്തി സക്കാ നു ഖോ വിനിച്ഛിതും, നോതി അനുവിജ്ജകസ്സ പമാണം. അനുവിജ്ജകോ വത്തബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. യേന ധമ്മേനാതിആദീസു ധമ്മാദീനം സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ധമ്മോതി ഭൂതം വത്ഥൂ’’തിആദി. ഏതേന ധമ്മേന ച ഏതേന വിനയേന ച ഏതേന സത്ഥുസാസനേന ചാതി യോജനാ. തസ്മാ അനുവിജ്ജകേന വൂപസമേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി അനുവിജ്ജകസ്സ പടിപജ്ജിതബ്ബട്ഠാനേ.

അവഞ്ഞന്തി അവജാനനം. ഇമേതി ഥേരാ. ‘‘ഖതത്താ’’തി ഇമിനാ അത്തനാവ അത്താ ഖഞ്ഞതീതി ഖതോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഉപഹനിയന്തീതി ഉപഹതാനി, ഉപഹതാനി ഇന്ദ്രിയാനി അനേനാതി ഉപഹതിന്ദ്രിയോ. ‘‘പഞ്ഞായ അഭാവതോ’’തി ഇമിനാ ദുമ്മേധോതി ഏത്ഥ ദുസദ്ദോ അഭാവത്ഥോ, മേധാസദ്ദോ പഞ്ഞാപരിയായോതി ദസ്സേതി. നത്ഥി മേധാ ഏതസ്സാതി ദുമ്മേധോതി നിബ്ബചനം കാതബ്ബം. ഖതോ…പേ… ദുമ്മേധോ സോ അനുവിജ്ജകോ ഉപഗച്ഛതീതി യോജനാ. തസ്മാതി യസ്മാ ഉപഗച്ഛതി, തസ്മാ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി പാഠസ്സ, ഗാഥായ വാ. വിത്ഥാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ചുദിതകചോദകേസു ഹീ’’തിആദി. ഉഭോപേതേതി ഉഭോപി ഏതേ ആമിസപുഗ്ഗലനിസ്സയേ. ധമ്മോതി സാസനധമ്മോ. ഇതീതി അയമത്ഥോ.

ഉപകണ്ണകം ജപ്പതീതി ഏത്ഥ കണ്ണസ്സ സമീപം ഉപകണ്ണം, തദേവ ഉപകണ്ണകന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏവം കഥേഹീ’’തിആദി. ‘‘കണ്ണമൂലേ’’തി ഇമിനാ ഉപകണ്ണകന്തി ഏത്ഥ ഉപസദ്ദസ്സ സമീപത്ഥം ദസ്സേതി. മന്തേതീതി കഥേതി. ഇമിനാ ജപ്പധാതുയാ കഥനത്ഥം ദസ്സേതി. ജിമ്ഹം പേക്ഖതീതി ഏത്ഥ ജിമ്ഹസദ്ദോ കുടിലവാചകോ, കുടിലം നാമ അത്ഥതോ ഇധ ദോസോതി ആഹ ‘‘ദോസമേവാ’’തി.

കഥാനുസന്ധീതി ചുദിതകഅനുവിജ്ജകാനം കഥായ അനുസന്ധി. വിനിച്ഛയാനുസന്ധീതി അനുവിജ്ജകേന കതസ്സ ആപത്താനാപത്തിവിനിച്ഛയസ്സ അനുസന്ധി. സബ്ബത്ഥാതി ചോദനാകണ്ഡേ.

ഇതി ചോദനാകണ്ഡവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.