൧. സുക്കവിസ്സട്ഠികഥാ

സമുച്ചയക്ഖന്ധകേ തത്ഥാതി ചതുബ്ബിധേസു മാനത്തേസു. യം മാനത്തം ദിയ്യതി, ഇദം അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തം നാമാതി യോജനാ. ഏസേവ നയോ അനന്തരവാക്യേസുപി. പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാതി ഹേത്വത്ഥേ കരണവചനം, കാരണത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം വാ. അദ്ധമാസന്തി പന്നരസദിവസകാലം. ഓധായാതി സമൂഹം കത്വാ. ‘‘ഏകതോ കത്വാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഓധായാ’’തി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. തേസൂതി ചതുബ്ബിധേസു മാനത്തേസു. ഇദന്തി മാനത്തം. അപ്പടിച്ഛന്നായ…പേ… വചനതോതി ഞാപകഹേതു. ഏതേന അപ്പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ ദാതബ്ബം മാനത്തം അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തന്തി അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തം. ഇധാതി ഇമിസ്സം പാളിയം. തതുത്തരീതി തതോ തീഹിപി ഉത്തരി. നാനാവത്ഥൂനി ഏതാസന്തി നാനാവത്ഥുകായോ. താസന്തി നാനാവത്ഥുകാനം.

മാളകസീമായമേവാതി സീമമാളകേ ഏവ, സീമങ്ഗണേ ഏവാതി അത്ഥോ. തത്ഥേവാതി മാളകസീമായമേവ.

വേദയാമഹന്തി വേദയാമി അഹം. മമ മാനത്തചരഭാവം സങ്ഘം ജാനാപേമീതി അത്ഥോ. വേദയതീതി മന്തി ജാനാപേതി, ഇതി മം സങ്ഘോ ധാരേതൂതി അധിപ്പായോ. വുത്തനയേനേവാതി പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ. നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ‘‘മാനത്തം നിക്ഖിപാമി, വത്തം നിക്ഖിപാമീ’’തി നിക്ഖിപിതബ്ബം. മാളകതോതി സീമങ്ഗണതോ. സോപീതി സഹ ഗച്ഛന്തോപി. ‘‘മാളകേ നാരോചിത’’ന്തി ഇമിനാ യസ്സ മാളകേ ആരോചിതം, തസ്സ അനാരോചേത്വാപി നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ആരോചേന്തേന വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ.

വിസഭാഗേഹി സഹ വസന്തസ്സ വത്തസ്സ ദുപ്പൂരിതത്താ വുത്തം’’സഭാഗാ ഭിക്ഖൂ വസന്തീ’’തി. ചതൂഹി, പഞ്ചഹി വാതി വാസദ്ദേന തതോ അതിരേകമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോതി ചീവരക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) വുത്തപരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ. ‘‘ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തി ഇദം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂനം സജ്ഝായാദിസദ്ദസവനൂപചാരപഹാനത്ഥം വുത്തം. സചേ സവനൂപചാരതോ ന മുച്ചതി, തതോ അതിരേകമ്പി അതിക്കമിതബ്ബം. ഓക്കമ്മാതി മഗ്ഗപടിപന്നാനം ഭിക്ഖൂനം വചനസദ്ദസവനൂപചാരപഹാനത്ഥം ഓക്കമിത്വാ. ‘‘ഗുമ്ബേന വാ വതിയാ വാ’’തി ദസ്സനൂപചാരപഹാനത്ഥം വുത്തം. ഇധ ഉപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠത്വാ പസ്സതി സുണാതി, സോയേവ ദേസോ. അഞ്ഞോതി ചതൂഹി പഞ്ചഹി വാ ഭിക്ഖൂഹി അഞ്ഞോ. ഏസാതി ഏസോ മാനത്തചാരികോ.

‘‘ദ്വാദസഹത്ഥം ഉപചാരം ഓക്കമിത്വാ’’തി ഇമിനാ അനോക്കമിത്വാ അജാനന്തസ്സേവ ഗച്ഛതി, നത്ഥി രത്തിച്ഛേദോപീതി ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ദിട്ഠരൂപാനം സുതസദ്ദാനം ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരതോ ബഹി ഠിതാനമ്പി ആരോചേതബ്ബം. അദിട്ഠാസുതാനമ്പി അന്തോ ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരഗതാനം ആരോചേതബ്ബന്തി ദട്ഠബ്ബം. സതി കരണീയേതി ഇദം ഗന്തുസ്സ കാരണദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അസതി കരണീയേപി ഗന്തും വട്ടതി. സോപീതി ഏകോ ഭിക്ഖുപി. ‘‘തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ’’തി ഇമിനാ അനാരോചനേ വത്തഭേദദുക്കടം ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏകസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിയമാനേ കിം ഊനേ ഗണേ ചരണദോസോ വാ വിപ്പവാസോ വാ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘അയഞ്ചാ’’തിആദി. തത്ഥ അയഞ്ചാതി മാനത്തചാരികോ പന. യസ്മാ കാരണാ വസി, തേന കാരണേനാതി യോജനാ. ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി പകതത്താഗതകാലേ തസ്സ അനാരോചേത്വാവ ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരേ അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ഗണസ്സ ആരോചേത്വാ’’തി ഇമിനാ ഊനേ ഗണേ ചരണദോസാഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ’’തി ഇമിനാ വിപ്പവാസദോസാഭാവം ദസ്സേതി. യന്തി പുബ്ബേ അനാരോചിതം യം ഭിക്ഖും. അയന്തി പഠമം പസ്സിതബ്ബസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപനം. ‘‘നിക്ഖിത്തവത്തസ്സ പരിഹാരോ’’തി ഇമിനാ അനിക്ഖിത്തവത്തേ അന്തോഉപചാരഗതാനം സബ്ബേസം ആരോചേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി.

അയന്തി മാനത്തചാരികോ, ഠിതോതി സമ്ബന്ധോ. തേനാപീതി മാനത്തചാരികേനപി, യാചിതബ്ബന്തി യോജനാ. സോതി അനിക്ഖിത്തവത്തോ ഭിക്ഖു. തത്രാതി ‘‘സോ അബ്ഭേതബ്ബോ’’തി വചനേ. അയം അബ്ഭാനവിധി വുത്തോതി യോജനാ. അയഞ്ചാതി അബ്ഭാനവിധി ച. താസന്തി ആപത്തീനം. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. പടിച്ഛന്നമാനത്തം പന ദാതബ്ബം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പടിച്ഛന്നായാ’’തിആദിനാ പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ ദാതബ്ബം മാനത്തം പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. നന്തി പടിച്ഛന്നമാനത്തം.