൩. സമുച്ചയക്ഖന്ധകം

൧. സുക്കവിസ്സട്ഠികഥാ

സമുച്ചയക്ഖന്ധകേ തത്ഥാതി ചതുബ്ബിധേസു മാനത്തേസു. യം മാനത്തം ദിയ്യതി, ഇദം അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തം നാമാതി യോജനാ. ഏസേവ നയോ അനന്തരവാക്യേസുപി. പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാതി ഹേത്വത്ഥേ കരണവചനം, കാരണത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം വാ. അദ്ധമാസന്തി പന്നരസദിവസകാലം. ഓധായാതി സമൂഹം കത്വാ. ‘‘ഏകതോ കത്വാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഓധായാ’’തി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. തേസൂതി ചതുബ്ബിധേസു മാനത്തേസു. ഇദന്തി മാനത്തം. അപ്പടിച്ഛന്നായ…പേ… വചനതോതി ഞാപകഹേതു. ഏതേന അപ്പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ ദാതബ്ബം മാനത്തം അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തന്തി അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തം. ഇധാതി ഇമിസ്സം പാളിയം. തതുത്തരീതി തതോ തീഹിപി ഉത്തരി. നാനാവത്ഥൂനി ഏതാസന്തി നാനാവത്ഥുകായോ. താസന്തി നാനാവത്ഥുകാനം.

മാളകസീമായമേവാതി സീമമാളകേ ഏവ, സീമങ്ഗണേ ഏവാതി അത്ഥോ. തത്ഥേവാതി മാളകസീമായമേവ.

വേദയാമഹന്തി വേദയാമി അഹം. മമ മാനത്തചരഭാവം സങ്ഘം ജാനാപേമീതി അത്ഥോ. വേദയതീതി മന്തി ജാനാപേതി, ഇതി മം സങ്ഘോ ധാരേതൂതി അധിപ്പായോ. വുത്തനയേനേവാതി പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ. നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ‘‘മാനത്തം നിക്ഖിപാമി, വത്തം നിക്ഖിപാമീ’’തി നിക്ഖിപിതബ്ബം. മാളകതോതി സീമങ്ഗണതോ. സോപീതി സഹ ഗച്ഛന്തോപി. ‘‘മാളകേ നാരോചിത’’ന്തി ഇമിനാ യസ്സ മാളകേ ആരോചിതം, തസ്സ അനാരോചേത്വാപി നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ആരോചേന്തേന വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ.

വിസഭാഗേഹി സഹ വസന്തസ്സ വത്തസ്സ ദുപ്പൂരിതത്താ വുത്തം’’സഭാഗാ ഭിക്ഖൂ വസന്തീ’’തി. ചതൂഹി, പഞ്ചഹി വാതി വാസദ്ദേന തതോ അതിരേകമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോതി ചീവരക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) വുത്തപരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ. ‘‘ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തി ഇദം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂനം സജ്ഝായാദിസദ്ദസവനൂപചാരപഹാനത്ഥം വുത്തം. സചേ സവനൂപചാരതോ ന മുച്ചതി, തതോ അതിരേകമ്പി അതിക്കമിതബ്ബം. ഓക്കമ്മാതി മഗ്ഗപടിപന്നാനം ഭിക്ഖൂനം വചനസദ്ദസവനൂപചാരപഹാനത്ഥം ഓക്കമിത്വാ. ‘‘ഗുമ്ബേന വാ വതിയാ വാ’’തി ദസ്സനൂപചാരപഹാനത്ഥം വുത്തം. ഇധ ഉപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠത്വാ പസ്സതി സുണാതി, സോയേവ ദേസോ. അഞ്ഞോതി ചതൂഹി പഞ്ചഹി വാ ഭിക്ഖൂഹി അഞ്ഞോ. ഏസാതി ഏസോ മാനത്തചാരികോ.

‘‘ദ്വാദസഹത്ഥം ഉപചാരം ഓക്കമിത്വാ’’തി ഇമിനാ അനോക്കമിത്വാ അജാനന്തസ്സേവ ഗച്ഛതി, നത്ഥി രത്തിച്ഛേദോപീതി ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ദിട്ഠരൂപാനം സുതസദ്ദാനം ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരതോ ബഹി ഠിതാനമ്പി ആരോചേതബ്ബം. അദിട്ഠാസുതാനമ്പി അന്തോ ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരഗതാനം ആരോചേതബ്ബന്തി ദട്ഠബ്ബം. സതി കരണീയേതി ഇദം ഗന്തുസ്സ കാരണദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അസതി കരണീയേപി ഗന്തും വട്ടതി. സോപീതി ഏകോ ഭിക്ഖുപി. ‘‘തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ’’തി ഇമിനാ അനാരോചനേ വത്തഭേദദുക്കടം ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏകസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിയമാനേ കിം ഊനേ ഗണേ ചരണദോസോ വാ വിപ്പവാസോ വാ ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘അയഞ്ചാ’’തിആദി. തത്ഥ അയഞ്ചാതി മാനത്തചാരികോ പന. യസ്മാ കാരണാ വസി, തേന കാരണേനാതി യോജനാ. ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി പകതത്താഗതകാലേ തസ്സ അനാരോചേത്വാവ ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരേ അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ഗണസ്സ ആരോചേത്വാ’’തി ഇമിനാ ഊനേ ഗണേ ചരണദോസാഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ’’തി ഇമിനാ വിപ്പവാസദോസാഭാവം ദസ്സേതി. യന്തി പുബ്ബേ അനാരോചിതം യം ഭിക്ഖും. അയന്തി പഠമം പസ്സിതബ്ബസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപനം. ‘‘നിക്ഖിത്തവത്തസ്സ പരിഹാരോ’’തി ഇമിനാ അനിക്ഖിത്തവത്തേ അന്തോഉപചാരഗതാനം സബ്ബേസം ആരോചേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി.

അയന്തി മാനത്തചാരികോ, ഠിതോതി സമ്ബന്ധോ. തേനാപീതി മാനത്തചാരികേനപി, യാചിതബ്ബന്തി യോജനാ. സോതി അനിക്ഖിത്തവത്തോ ഭിക്ഖു. തത്രാതി ‘‘സോ അബ്ഭേതബ്ബോ’’തി വചനേ. അയം അബ്ഭാനവിധി വുത്തോതി യോജനാ. അയഞ്ചാതി അബ്ഭാനവിധി ച. താസന്തി ആപത്തീനം. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. പടിച്ഛന്നമാനത്തം പന ദാതബ്ബം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പടിച്ഛന്നായാ’’തിആദിനാ പടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ ദാതബ്ബം മാനത്തം പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. നന്തി പടിച്ഛന്നമാനത്തം.

൨. പരിവാസകഥാ

൧൦൨. തസ്സാതി പടിച്ഛന്നമാനത്തസ്സ. സമോധാനേത്വാതി ഇധേവ പരിവാസകഥായം സമോധാനേത്വാ. ഇധേവ പരിവാസകഥായം ദസ്സയിസ്സാമാതി യോജനാ. ഇധേവസദ്ദോ ഹി പുബ്ബാപരാപേക്ഖോ.

ഇധ അധിപ്പേതം പരിവാസം വിത്ഥാരേത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അയം ഹീ’’തിആദി. ഇധ അധിപ്പേതോ പരിവാസോ നാമ തിവിധോ ഹോതീതി യോജനാ. തത്ഥാതി തിവിധേസു പരിവാസേസു. ‘‘യഥാപടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ’’തി വചനം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘കസ്സചി ഹീ’’തിആദി. യഥാ ഉദായിത്ഥേരസ്സ ഏകാഹപടിച്ഛന്നാ അയം ആപത്തി ഹോതി, തഥാ കസ്സചി ഏകാഹപടിച്ഛന്നാ ആപത്തി ഹോതീതി യോജനാ. യഥാ ച പരതോ ആഗതാ ഉദായിത്ഥേരസ്സേവ ആപത്തി ഹോതി, തഥാ കസ്സചി ദ്വിഹാദിപടിച്ഛന്നാ ആപത്തി ഹോതീതി യോജനാ. ഇമിനാ വുത്തനയാനുസാരേന പരതോപി നയോ നേതബ്ബോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഏകാഹാദിപടിച്ഛന്നാ ഏകാദിആപത്തി ഹോതി, തസ്മാ ജാനിതബ്ബോതി യോജനാ.

പടിച്ഛന്നഭാവം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘അയം ഹീ’’തിആദി. തത്ഥാതി ‘‘ദസഹാകാരേഹീ’’തി പാഠേ. ആപത്തിഇതി സഞ്ഞാ ഏതസ്സാതി ആപത്തിസഞ്ഞീ . പഹു ചാതി സമത്ഥോ ച. പപുബ്ബോ ഹൂധാതു സമത്ഥത്ഥേ ഹോതി.

തത്ഥാതി തസ്സം മാതികായം. യന്തി ആപത്തിം. സോപി ചാതി ഭിക്ഖുപി ച. തത്ഥാതി തസ്സം ആപത്തിയം. അയന്തി ഭിക്ഖു. തത്ഥാതി ആപത്തിയം. അലജ്ജിപക്ഖേ തിട്ഠതീതി ‘‘സഞ്ചിച്ച ആപത്തിം പരിഗൂഹതീ’’തി (പരി. ൩൫൯) വുത്തപക്ഖേ ഠിതത്താ അലജ്ജിപക്ഖേ തിട്ഠതി.

പകതത്തോതി ഏത്ഥ ‘‘പാരാജികം അനജ്ഝാപന്നോ’’തി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘തിവിധം ഉക്ഖേപനീയകമ്മം അകതോ’’തി. ഏതന്തി അപ്പടിച്ഛന്നഭാവം, ‘‘ആപജ്ജതി…പേ… കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി വചനം വാ.

ഗാഥായ ‘‘സാവസേസ’’ന്തി ഇമിനാ പാരാജികം നിവത്തേതി. ഗരുകന്തി ഏത്ഥ സങ്ഘാദിസേസമേവ അധിപ്പേതന്തി ദസ്സേതി. അനാദരിയന്തി സിക്ഖാപദേ അനാദരിയം. വജ്ജന്തി ദുക്കടം. ഉക്ഖിത്തകേന കരണഭൂതേന.

യസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ, നത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. ഭീരുകജാതികതായാതി ഭീരുകസഭാവതായ. പബ്ബതവിഹാരേ വസന്തസ്സ യസ്സ ഭിക്ഖുനോതി യോജനാ. പബ്ബതവിഹാരേതി പബ്ബതസ്സ തലേ, അന്തരേ വാ കാരിതേ വിഹാരേ. ഏതസ്മിന്തി ഏതാദിസേ. അന്തരായേ സതിയേവാതി യോജനാ. തസ്സ അച്ഛന്നാവ ഹോതീതി യോജനാ. അനന്തരായികസഞ്ഞായ ഛാദയതോ അച്ഛന്നാവാതി അനന്തരായികസഞ്ഞായ ഛാദേന്തസ്സാപി ഏകന്തേന അന്തരായികത്താ അച്ഛന്നാവാതി അധിപ്പായോ.

അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. ഹനുകവാതോതി ഹനുകസ്സ ഗേലഞ്ഞകരോ വാതോ. വിജ്ഝതീതി ഹനുകം വിജ്ഝതി. ഇമിനാതി ഭിക്ഖുനാ. പഹുസഞ്ഞിനോ ഛാദിതാപി ഏകന്തേന അപഹുത്താ അച്ഛാദിതാവ ഹോതി.

ഛാദേതുകാമോ ചാതി ഏത്ഥ ഇദം ചതുക്കം വേദിതബ്ബം ഛാദേതുകാമോ ഛാദേതി, ഛാദേതുകാമോ നച്ഛാദേതി, അച്ഛാദേതുകാമോ ഛാദേതി, നച്ഛാദേതുകാമോ നച്ഛാദേതീതി. തത്ഥ പഠമപദം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ഇദം ഉത്താനത്ഥമേവാ’’തി. ഏവം സേസാസുപി മാതികാസു ചതുക്കം വേദിതബ്ബം. ചതൂസു ചതുക്കേസു പഠമപദേ ഏവ ഛന്നാ ഹോതി, ന സേസപദേസു. അനുത്താനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. പുരേഭത്തേ വാതി പുരേഭത്തം വാ, ഭത്തതോ, ഭത്തസ്സ വാ പുരേതി പുരേഭത്തം. അബ്യയീഭാവസമാസേ സത്തമീവിഭത്തിയാ അമിതികാരിയസ്സ അനിച്ചഭാവതോ വുത്തം ‘‘പുരേഭത്തേ’’തി. ഏസേവ നയോ ‘‘പച്ഛാഭത്തേ’’തി ഏത്ഥാപി. ദുതിയപദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേത്വാ തതിയപദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്സ പനാ’’തിആദി. അഭിക്ഖുകേ ഠാനേ വസന്തസ്സ യസ്സ ഭിക്ഖുസ്സാതി യോജനാ. ആഗമേന്തസ്സ ഗച്ഛന്തസ്സാതി അനാദരേ ചേതാനി സാമിവചനാനി.

ചതുത്ഥപദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യോ പനാ’’തിആദി. തത്ഥ യോ പനാതി ഭിക്ഖു പന, ആവി കരോതീതി സമ്ബന്ധോ. സഭാഗന്തി അവേരിം. അയന്തി ഭിക്ഖു. ഉപജ്ഝായോ ഇതി വാ ആചരിയോ ഇതി വാതി യോജനാ. ലജ്ജായാതി ലജ്ജനിമിത്തം, ലജ്ജകാരണാ, ലജ്ജഹേതു വാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ, ഇധാതി ആപത്തിആരോചനട്ഠാനേ. അവേരിസഭാഗസ്സാതി അവേരീ ഹുത്വാ സഭാഗസ്സ.

പകാസേതുകാമോതി അഞ്ഞേസം പകാസേതുകാമോ. ഉപജ്ഝായസ്സാപീതി പിസദ്ദേന അഞ്ഞസ്സ സന്തികേ കാ നാമ കഥാതി ദസ്സേതി. തത്ഥാതി ആപത്തിആരോചനട്ഠാനേ. സഭാഗസങ്ഘാദിസേസന്തി വത്ഥുസഭാഗസങ്ഘാദിസേസം. സുദ്ധസ്സാതി വത്ഥുസഭാഗസങ്ഘാദിസേസതോ സുദ്ധസ്സ. ആവികരണാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആവികരോന്തോ ചാ’’തിആദി. ഇതി ഇമാനീതിആദി നിഗമനം.

തതോതി ജാനിതബ്ബതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകാഹപടിച്ഛന്നാതി ഏകാഹേന പടിച്ഛന്നാ. യാവ ചുദ്ദസ ദിവസാനി, താവ ദിവസവസേന യോജനാ കാതബ്ബാതി യോജനാ. പക്ഖപടിച്ഛന്നന്തി പക്ഖേന പടിച്ഛന്നം. അതിരേകപക്ഖപടിച്ഛന്നന്തി പക്ഖതോ അതിരേകേന പടിച്ഛന്നം.

സംവച്ഛരപടിച്ഛന്നന്തി സംവച്ഛരേന പടിച്ഛന്നം. തതോ വാതി അതിരേകസട്ഠിസംവച്ഛ രതോ വാ. ഭിയ്യോപീതി അതിരേകമ്പി.

തതോതി തീഹി ആപത്തീഹി. പരന്തി അതിരേകം. ഗണനവസേനാതി ആപത്തിഗണനവസേന. വത്ഥുകിത്തനവസേന വാതി ആപത്തീനം വത്ഥുകിത്തനവസേന വാ. നാമമത്തവസേന വാതി ‘‘സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയോ’’തി ഏവം നാമസ്സേവ വസേന വാ. ഏത്ഥ ഹി മത്തസദ്ദോ അവധാരണത്ഥോ, തേന വത്ഥും നിവത്തേതി.

തത്ഥാതി ‘‘നാമമത്തവസേനാ’’തി പദേ. സജാതിസാധാരണന്തി സസ്സ അത്തനോ ജാതി സജാതി, തായ സാധാരണം സജാതിസാധാരണം. സബ്ബേസം, സബ്ബേഹി വാ ആപത്തീഹി സാധാരണം സബ്ബസാധാരണം. തത്ഥാതി ദുവിധേസു നാമേസു. സബ്ബസാധാരണനാമവസേനാപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദോ ‘‘അഹം ഭന്തേ സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപജ്ജിം ഏകാഹപടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം സജാതിസാധാരണനാമവസേനപി ‘‘അഹം ഭന്തേ സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജിം ഏകാഹപടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം ഉഭയസാധാരണവസേനപി വത്തും വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം. സബ്ബമ്പി പരിവാസാദികം ഇദം വിനയകമ്മന്തി യോജനാ. വസതി ആപത്തി ഏത്ഥ തദായത്തവുത്തിതായാതി വത്ഥു. ഗോ വുച്ചതി വചനം വാ ഞാണം വാ, തം തായതീതി ഗോത്തം.

തത്ഥാതി വത്ഥാദീസു ചതുബ്ബിധേസു. തത്ഥാതി തേസു വചനേസു. സുക്കവിസ്സട്ഠിം കായസംസഗ്ഗന്തിആദിനാ വചനേനാപീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന ദുട്ഠുല്ലാദിവചനാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഇധ പനാതി ഇമസ്മിം പന ഠാനേ. യോ യോതി തിസ്സോ വാ ഫുസ്സോ വാ ആപന്നോ ഹോതി.

ഏവം ആരോചേതബ്ബന്തി ഏവം വക്ഖമാനനയേന ആരോചേതബ്ബന്തി യോജനാ. കിം ആരോചേതബ്ബം? ‘‘അഹം ഭന്തേ…പേ… സങ്ഘോ ധാരേതു’’ ഇതി ആരോചേതബ്ബന്തി യോജനാ.

വേദയാമഹന്തി വേദയാമി അഹം. മമ പാരിവാസികഭാവം സങ്ഘം, സങ്ഘസ്സ വാ ജാനാപേമീതി അത്ഥോ. വേദയതീതി മന്തി വേദയതി ഇതി മം. പാരിവാസികഭാവം സങ്ഘം, സങ്ഘസ്സ വാ ജാനാപേതീതി മം സങ്ഘോ ധാരേതൂതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ബഹൂസു അട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു ‘‘തിണ്ണം വാ അതിരേകാനം വാ ആരോചേന്തേന ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’’തി പാഠോ അത്ഥി. കേസുചി അട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു ‘‘തിണ്ണം ആരോചേന്തേന ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’’തി ഏത്തകോയേവ പാഠോ അത്ഥി. ഹേട്ഠാ മാനത്തകഥായമ്പി ഏവമേവ അത്ഥി. തത്ഥ ‘‘അതിരേകാന’’ന്തി ഇമിനാ തീഹി അതിരേകാനം ആരോചേന്തേന സങ്ഘം അപേക്ഖിത്വാ സചേ ഏകവചനവസേന വത്തുകാമോ ഹോതി, ‘‘മം സങ്ഘോ ധാരേതൂ’’തി വത്തബ്ബം. അഥ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ അപേക്ഖിത്വാ സചേ ബഹുവചനവസേന വത്തുകാമോ ഹോതി, യഥാ തിണ്ണം, ഏവം ‘‘മം ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’’തി വത്തബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ഇദഞ്ച സദ്ദസത്ഥവസേനേവ വുത്തം, ന വിനയകമ്മവിപത്തിവസേനാതി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘വിഹാരേയേവ രത്തിപരിഗ്ഗഹോ’’തി ഇമിനാ അന്തോഉപചാരസീമായമ്പി പരിവസിതബ്ബഭാവം ദസ്സേതി. ഉപചാരസീമന്തി പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം. ഏസാതി പാരിവാസികോ ഭിക്ഖു. അസ്സാതി ആഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ.

തതോതി ആപത്തിപടിച്ഛന്നദിവസതോ. കുക്കുച്ചവിനോദനത്ഥായാതി ആപത്തിപടിച്ഛന്നദിവസേന സമം പരിവസിതബ്ബം നുഖോ, ന നുഖോതി കുക്കുച്ചസ്സ വിനോദനത്ഥായ. പരിവുത്ഥത്താതി പരിവസിതത്താ. സോതി പരിവുത്ഥോ ഭിക്ഖു. ഇദന്തി ദാതബ്ബമാനത്തം. തന്തി പടിച്ഛന്നമാനത്തം. ഛാരത്തന്തി ഛരത്തിയോ സമാഹടാതി ഛാരത്തം, സമാഹാരേ ദിഗു. ‘‘ഛരത്ത’’ന്തി വത്തബ്ബേ സുഖുച്ചാരണത്ഥം ഛകാരസ്സ ദീഘം കത്വാ ഏവം വുത്തം, അച്ചന്തസംയോഗേ ചേതം ഉപയോഗവചനം.

അപ്പടിച്ഛന്നാപത്തിം ദാതും വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ ഹേട്ഠാ വുത്തം പടിച്ഛന്നമാനത്തം ഇമസ്മിം പടിച്ഛന്നമാനത്തേ സമോധാനേത്വാപി ദാതും വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ഏവം സന്തേപി മൂലമാനത്തം പടിച്ച പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വുച്ചതി. കഥം ദാതും വട്ടതീതി യോജനാ.

അസ്സാതി മാനത്തം യാചന്തസ്സ. തദനുരൂപന്തി തസ്സ യാചനസ്സ അനുരൂപം. സചേ പടിച്ഛന്നാ ദ്വേതി ഏത്ഥ ദ്വേതി നിദസ്സനമത്തം തതോ അതിരേകമ്പി ഗഹേതബ്ബത്താ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ഏകബഹൂസു. തദനുരൂപമേ വാതി തസ്സ മാനത്തദാനസ്സ അനുരൂപമേവ. ഇധ പനാതി പടിച്ഛന്നമാനത്തേ പന. ഇതീതിആദി നിഗമനം. യം മാനത്തം ദിയ്യതീതി യോജനാ. ഏത്ഥാതി പടിച്ഛന്നമാനത്തേ.

അവസേസാതി അപ്പടിച്ഛന്നപരിവാസപടിച്ഛന്നപരിവാസേഹി അവസേസാ. തത്ഥാതി അവസേസേസു ദ്വീസു പരിവാസേസു. അധമ്മികമാനത്തചാരാവസാനേ അനുഞ്ഞാതപരിവാസോതി സമ്ബന്ധോ. കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം അനുഞ്ഞാതോതി ആഹ ‘‘ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മി’’ന്തി. ഏസാതി സുദ്ധന്തോ, ദാതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. ഏതന്തി ജാനനാജാനനം.

തത്ഥാതി ദ്വീസു സുദ്ധന്തേസു, ചൂളസുദ്ധന്തോതി വുച്ചതീതി സമ്ബന്ധോ. യോതി ഭിക്ഖു, വദതീതി സമ്ബന്ധോ. ആരോചിതദിവസതോതി ആപത്തിആരോചിതദിവസതോ.

തന്തി ചൂളസുദ്ധന്തം, പരിവസന്തേന പരിവസിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. അഗ്ഗഹേസീതി പരിവാസം അഗ്ഗഹേസി. അഞ്ഞന്തി ഗഹിതമാസതോ അഞ്ഞം. ‘‘പരിവാസദാനകിച്ചം നത്ഥീ’’തി ഇമിനാ പരിവാസഗഹണകിച്ചമ്പി നത്ഥീതി ദസ്സേതി ഗണ്ഹന്തസ്സേവ ദാതബ്ബത്താ, ദേന്തസ്സേവ ഗഹേതബ്ബത്താ വാ. ഉദ്ധമ്പി ആരോഹതീതി പരിവാസഗഹണകാലതോ അഞ്ഞമ്പി കാലം പരിവസിതബ്ബത്താ ഉദ്ധമ്പി ആരോഹതി. ഹേട്ഠാപി ഓരോഹതീതി പരിവാസഗഹണകാലതോ ഊനമ്പി കാലം പരിവസിതബ്ബത്താ ഹേട്ഠാപി ഓരോഹതി. ഇദന്തി ആരോഹനോരോഹനം. തസ്സാതി സുദ്ധന്തപരിവാസസ്സ. ഏകമേവ പടിച്ച ദ്വേ, തിസ്സോ, സമ്ബഹുലാ വാ ഭവന്തീതി ആഹ ‘‘ഏകം വിനാ സമ്ബഹുലാനം അഭാവതോ’’തി.

ഏവം ചൂളസുദ്ധന്തം ദസ്സേത്വാ മഹാസുദ്ധന്തം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യോ പനാ’’തിആദി. തന്തി മഹാസുദ്ധന്തം. യാവ യത്തകോ ഉപസമ്പദദിവസോ ഹോതി, താവ തത്തകം കാലന്തി യോജനാ. ഉദ്ധം നാരോഹതീതി ഉദ്ധം ആരോഹനകാലസ്സ അഭാവതോ ഉദ്ധം ന ആരോഹതി. ഏത്ഥാതി സുദ്ധന്തപരിവാസേ. അയം സുദ്ധന്തപരിവാസോ നാമാതി നിഗമനം.

തത്ഥാതി തിവിധേസു സമോധാനപരിവാസേസു. ‘‘ഓധുനിത്വാ സമോദഹിത്വാ ദാതബ്ബപരിവാസോ’’തി ഇമിനാ ഓധുനിത്വാ സമോധാനേത്വാ ദാതബ്ബോ പരിവാസോ ഓധാനസമോധാനോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി, ‘‘പരിവാസോ’’തി ഇമിനാ തദ്ധിതണപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ച അവധുനിയതേ, അവധുനിതബ്ബന്തി വാ ഓധാനം, സം ഏകതോ ഓദഹീയതേ സമ്പിണ്ഡീയതേ, ഉദഹിയതി സമ്പിണ്ഡിയതീതി വാ സമോധാനന്തി അവയവവചനത്ഥോ കാതബ്ബോ. ‘‘മക്ഖേത്വാ’’തി ഇമിനാ ധുധാതുയാ പപ്പോടനധംസനധോവനാനി ദസ്സേതി. സോതി ഓധാനസമോധാനോ, ആഗതോതി സമ്ബന്ധോ.

ഏത്ഥാതി ഓധാനസമോധാനേ. യോതി ഭിക്ഖു, പടിച്ഛാദേതീതി സമ്ബന്ധോ. പരിവസന്തോ വാ മാനത്താരഹോ വാ മാനത്തം ചരന്തോ വാ അബ്ഭാനാരഹോ വാ യോ ഭിക്ഖൂതി യോജനാ. ‘‘പുരിമായ ആപത്തിയാ’’തി പദം ‘‘സമാ വാ’’തി പദേ സഹാദിയോഗോ. ‘‘ഊനതരാ’’തിപദേ വിഭത്തിഅപാദാനം, അനുമേയ്യവിസയഅപാദാനം വാ. ‘‘അദിവസേ കത്വാ’’തി ഇമിനാ ഓധുനിത്വാതി ഏത്ഥ ധുധാതുയാ യഥാവുത്തത്ഥേയേവ ദസ്സേതി. ഊനകപക്ഖപടിച്ഛന്നാതി പക്ഖതോ ഊനകേന പടിച്ഛന്നാ. ഏതേനുപായേനാതി പക്ഖേ വുത്തേന ഏതേന ഉപായേന.

തത്ഥാതി മൂലാപത്തിതോ അതിരേകപടിച്ഛന്നേ. ആവി കാരാപേത്വാതി മൂലാപത്തിതോ അന്തരാപത്തിയാ പടിച്ഛന്നഭാവം ആവി കാരാപേത്വാ. ഏത്ഥാതി ആപത്തിപടിച്ഛന്നേ. പമാണന്തി കാരണം. യാതി ആപത്തി. തത്ഥാതി മൂലഭാവേന കത്തബ്ബായം മൂലിആപത്തിയം. ഇതരന്തി മൂലിഭാവേന കത്തബ്ബം മൂലാപത്തിം. സമോധായാതി സമോദഹിത്വാ. പക്ഖിപിത്വാതി അത്ഥോ.

ഏകാ വാ യാ ആപത്തി സബ്ബചിരപടിച്ഛന്നാ ഹോതീതി യോജനാ. സബ്ബചിരപടിച്ഛന്നായോതി സബ്ബാസം ആപത്തീനം ചിരേന പടിച്ഛന്നായോ. താസന്തി ആപത്തീനം. അഗ്ഘേനാതി പരിച്ഛേദേന. അഗ്ഘസദ്ദോ ഹേത്ഥ പരിച്ഛേദത്ഥവാചകോ. അഭിധാനേ (അഭിധാനപ്പദീപികായം ൧൦൪൮ ഗാഥായം) വുത്തം ‘‘അഗ്ഘോ മുല്യേ ച പൂജനേ’’തി. ഏത്ഥ ‘‘മുല്യേ ചാ’’തി പദസ്സ മൂലപരിച്ഛേദേതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തമേവത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘താസം രത്തിപരിച്ഛേദവസേനാ’’തി. ഇമേഹി പദേഹി അഗ്ഘേന രത്തിപരിച്ഛേദേന സമോധാനേത്വാ ദാതബ്ബോ പരിവാസോ അഗ്ഘസമോധാനോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ച ‘‘സബ്ബചിരപടിച്ഛന്നായോ’’തി വുത്തത്താ കിഞ്ചാപി കോടിഅത്ഥവാചകോ തതിയക്ഖരേന പാഠോ യുത്തോ വിയ ദിസ്സതി. തഥാപി സോ പാഠോ ന ഗഹേതബ്ബോ. കസ്മാ? ബഹൂസു പാളിപോത്ഥകേസു, അട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു ച അലിഖിതത്താ. ബഹൂസു ഹി പോരാണപോത്ഥകേസു ചതുത്ഥക്ഖരേന പാഠോയേവ ലിഖിതോ, തസ്മാ സോ പാഠോയേവ ഗഹേതബ്ബോ, ന അഞ്ഞോതി ദട്ഠബ്ബം. സോതി അഗ്ഘസമോധാനോ. ആഗതോയേവാതി സമ്ബന്ധോ.

യസ്സ പനാതി ഭിക്ഖുസ്സ, പടിച്ഛന്നാതി സമ്ബന്ധോ. സബ്ബന്തി സകലം. ആപത്തിസഹസ്സഗാഥായ –

ദസസതം ആപത്തിയോ രത്തിസതം ഛാദയിത്വാനാതി യോജനാ. ഇമിനാ നയേനപി അഗ്ഘസമോധാനോതി ഏത്ഥ അഗ്ഘസദ്ദസ്സ ചതുത്ഥക്ഖരേന പാഠസ്സ യുത്തഭാവോ വേദിതബ്ബോ. അഗ്ഘേന ദസരത്തിപരിച്ഛേദേന സമോധായ ദാതബ്ബോ അഗ്ഘസമോധാനോ.

യോ പരിവാസോ നാനാവത്ഥുകായോ ആപത്തിയോ ഏകതോ കത്വാ ദിയ്യതി, അയം പരിവാസോ മിസ്സകസമോധാനോ നാമാതി യോജനാ. ഏത്ഥ വത്ഥുവസേന മിസ്സകാ ആപത്തിയോ സമോധാനേത്വാ ദാതബ്ബോ പരിവാസോ മിസ്സകസമോധാനോതി വചനത്ഥോ കാതബ്ബോ. തത്രാതി മിസ്സകസമോധാനേ. തദനുരൂപായാതി തസ്സ യാചനസ്സ അനുരൂപായ.

ഏത്ഥ ചാതി മിസ്സകസമോധാനേ ച, കാതും വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ.

‘‘പക്ഖമാനത്തഞ്ച …പേ… കഥയിസ്സാമാ’’തി യം വചനം വുത്തം, തസ്സ വചനസ്സ ഓകാസോതി യോജനാ. തം പനാതി പക്ഖമാനത്തം പന. ‘‘അഡ്ഢമാസമേവ ദാതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ പക്ഖമേവ ദാതബ്ബം മാനത്തം പക്ഖമാനത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം. തം പനാതി പക്ഖമാനത്തം പന, ദാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. അത്തനോ സീമന്തി അത്തനോ വിഹാരസീമം, മഹാസീമന്തി അത്ഥോ. സോധേത്വാതി സബ്ബാസം ഹത്ഥപാസനയനവസേന, ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദനയനവസേന, സീമതോ ബഹികരണവസേന ച സോധേത്വാ. ചതുവഗ്ഗഗണന്തി ചതുവഗ്ഗസങ്ഘം. ഗണോതി ചേത്ഥ സങ്ഘോയേവാധിപ്പേതോ.

തത്രാതി ‘‘യോജനാ കാതബ്ബാ’’തി വചനേ. മുഖമത്തദസ്സനന്തി ഉപായമത്തദസ്സനം, ആദിമത്തദസ്സനം വാ. ‘‘ആപന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി പദം ‘‘ഏവമസ്സ വചനീയോ’’തി പദേ കത്താ, ‘‘യാചാപേത്വാ’’തി പദേ കാരിതകമ്മം. ‘‘ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി പദം ‘‘ഞാപേതബ്ബോ’’തി പദേ കാരിതകത്താ, ‘‘സങ്ഘോ’’തി പദം തത്ഥേവ കാരിതകമ്മം. ‘‘ഏതം കാരണ’’ന്തി ധാതുകമ്മം അജ്ഝാഹരിതബ്ബം. തബ്ബപച്ചയേന കാരിതകമ്മമേവ വുത്തം. ഞാപേതബ്ബാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സുണാതു മേ’’തിആദി.

നിക്ഖിത്തവത്തന്തി കരണത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. നിക്ഖിത്തവത്തേനാതി ഹി അത്ഥോ. തത്ഥേവാതി മാളകസീമായമേവ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. അസ്സാതി മാനത്തചാരികായ ഭിക്ഖുനിയാ. തത്രാതി തസ്മാ കത്തബ്ബവിനയകമ്മഭാവതോതി അത്ഥോ. നോതി അമ്ഹാകം, സന്തികന്തി സമ്ബന്ധോ. ചതൂഹി പകതത്തഭിക്ഖുനീഹി നിസീദിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഗാമൂപചാരതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാതി ഇദം ഭിക്ഖുനീവിഹാരൂപചാരാതിക്കമം സന്ധായ വുത്തം. വിഹാരൂപചാരതോപീതി ഭിക്ഖുവിഹാരൂപചാരതോപി. തത്ഥാതി ഭിക്ഖുനീനം നിസിന്നട്ഠാനം. കുരുന്ദിമഹാപച്ചരീസു പന വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. വിഹാരസ്സ ചാതി ഭിക്ഖുവിഹാരസ്സ ച. ഗാമസ്സ ഉപചാരം മുഞ്ചിതും വട്ടതീതി ന വുത്തന്തി യോജനാ. തസ്മാ ഗാമൂപചാരേപി നിസീദിതും വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

തായ ഭിക്ഖുനിയാ ആരോചേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ.

തത്ഥേവാതി ഭിക്ഖുനീനം നിസീദനട്ഠാനേയേവ. ഠാനന്തി ഭിക്ഖൂനം ഠാനം. ഏതീതി ആഗച്ഛതി. പഗേവാതി പാതോയേവ. തായാതി മാനത്തചാരിനിയാ.

അനിക്ഖിത്തവത്തായ പന ഭിക്ഖുനിയാതി സമ്ബന്ധോ. അജാനനപച്ചയാതി അജാനനകാരണാ. തന്തി വചനം. പാരിവാസികവത്താദീനന്തി ആദിസദ്ദേന ആഗന്തുകവത്തപൂരണനിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. യുത്തതരം ദിസ്സതീതി യുത്തതരം ഹുത്വാ ദിസ്സതി. ഇമിനാ അനിക്ഖിത്തവത്തഭിക്ഖുനാ വിയ ഭിക്ഖുനിയാപി അന്തോഉപചാരസീമഗതാനംയേവ ആരോചേതബ്ബം, ന ഗാമേ ഠിതാനമ്പി ഗന്ത്വാ ആരോചേതബ്ബന്തി ദീപേതി. ഉപോസഥേതി ഉപോസഥദിവസേ. ഏസേവ നയോ പവാരണായപി. ദേവസികന്തി ദിവസേ ദിവസേ. തസ്മിം ഗാമേതി ഭിക്ഖുനീനം വസനഗാമേ. അഞ്ഞത്രാതി ഭിക്ഖുനീനം വസനഗാമതോ അഞ്ഞസ്മിം ഗാമേ. തത്രാതി ഭിക്ഖുനീനം വസനഗാമം. ദസ്സേത്വാതി ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേത്വാ. തായാതി മാനത്തചാരിനിയാ. വിഹാരന്തി ഭിക്ഖൂനം വിഹാരം. ഉപചാരസീമായാതി ഉപചാരസീമതോ ബഹീതി സമ്ബന്ധോ. അയന്തി മാനത്തചാരിനീ.

വീസതി ഗണോ ഇമസ്സാതി വീസതിഗണോ, സങ്ഘോ, തസ്മിം. മാനത്തം ചരമാനാ ഭിക്ഖുനീതി യോജനാ. ഇദം പക്ഖമാനത്തം നാമാതി ഇദം പുബ്ബവചനസ്സ നിഗമവസേന പരവചനസ്സ കഥനത്ഥായ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

തത്ഥാതി തിവിധേസു മാനത്തേസു. യദേതം മാനത്തം അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. പരതോതി പരസ്മിം. പരിവാസം പരിവസന്തസ്സ മൂലായപടികസ്സിതസ്സ ഉദായിത്ഥേരസ്സ അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. ആപജ്ജിത്വാതി ആപജ്ജനതോ. ഇദന്തി മാനത്തം വുച്ചതീതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഓധാനസമോധാനന്തി ഏത്ഥ വചനത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. തമ്പീതി കുരുന്ദിയം വുത്തവചനമ്പി.

തന്തി അഗ്ഘസമോധാനമിസ്സകസമോധാനം, ദാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്താവതാതി ഏതപരിമാണേന വചനക്കമേന, ‘‘അയഞ്ഹി ഇധ അധിപ്പേതോ പരിവാസോ നാമാ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൧൦൨) വചനതോ പട്ഠായ യാവ ‘‘യോജേത്വാ ദാതബ്ബ’’ന്തി വചനം, താവ വചനക്കമേനാതി അത്ഥോ. ‘‘തേന ഹി ഭിക്ഖവേ…പേ… ദസ്സേസ്സാമാ’’തി യം വചനം വുത്തന്തി യോജനാ. ‘‘അത്ഥതോ’’തി ഇമിനാ സദ്ദോപി ഗഹേതബ്ബോ അവിനാഭാവതോ.

പടിച്ഛന്നപരിവാസകഥാ

൧൦൨. യാ പാളി വുത്താതി സമ്ബന്ധോ.

൧൦൮. തതോതി പാളിതോ. തം ആപത്തിന്തി തം അന്തരാപത്തിം. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. നിക്ഖിത്തവത്തോ ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ, ഹുത്വാതി വാ. സോതി ഭിക്ഖു, ഠിതോ ഹുത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാ ആപത്തിയാതി തസ്സാ അന്തരാപത്തിയാ. പടിച്ഛന്നാ ഹോതീതി അന്തരാപത്തിപി പടിച്ഛന്നാ ഹോതി. തസ്മിമ്പീതി മൂലായ പടികസ്സനേപി. മക്ഖിതാതി പിസിതാ, ധംസിതാ വാ. മക്ഖിയന്തി പിസിയന്തി, ധംസിയന്തീതി വാ മക്ഖിതാ, പരിവുത്ഥദിവസാ. തതോതി പാളിതോ പരന്തി സമ്ബന്ധോ. പരതോപി ഏസേവ നയോ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. പടിച്ഛന്നവാരേ ദസ്സിതാ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ.

സമോധാനപരിവാസകഥാ

൧൨൫. തതോതി പടിച്ഛന്നവാരതോ, പരം ദസ്സിതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥ ചാതി ഏതസ്മിം വാരേ ച. യസ്മാതി യസ്മാ കാരണാ, യേന കാരണേന വാ. തേനേവാതി തേനേവ കാരണേന, തസ്മാ കാരണാ വാ, ‘‘മൂലായ…പേ… ദേതൂ’’തി വുത്തന്തി യോജനാ. തസ്മാ സബ്ബേ മക്ഖിതാവ ഹോന്തീതി യോജനാ. തതോതി വാരതോ പരം നിട്ഠാപിതന്തി സമ്ബന്ധോ.

അഗ്ഘസമോധാനപരിവാസകഥാ

൧൩൪. തതോതി വാരതോ പരം ദസ്സിതോതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി വാരതോ പരം പാളി ഠപിതാതി സമ്ബന്ധോ. ലജ്ജിധമ്മേ വാ ഉപ്പന്നേതി സമ്ബന്ധോ. യന്തി കമ്മം. തതോതി വാരതോ പരം തഥേവ പാളി ഠപിതാതി സമ്ബന്ധോ.

൧൩൮. തതോതി വാരതോ പരം പുരിമനയേനേവ പാളി ഠപിതാതി സമ്ബന്ധോ.

സുദ്ധന്തപരിവാസാദികഥാ

൧൫൬. തതോതി വാരതോ പരം സുദ്ധന്തപരിവാസോ ദസ്സിതോതി സമ്ബന്ധോ.

൧൬൦. തതോതി പാളിതോ പരം പാളി ഠപിതാതി സമ്ബന്ധോ.

൧൬൫. തത്ഥാതി പാളിയം. അന്തരാ…പേ… അപ്പടിച്ഛന്നായോതിആദീസു അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ.

൧൬൬. പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേതി ഏത്ഥ ആപത്തിക്ഖന്ധസ്സ ഭേദഭാവതോ കിം ‘‘പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഏകോവ സോ ആപത്തിക്ഖന്ധോ’’തി. അഥ കസ്മാ ‘‘പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘പച്ഛാ ഛാദിതത്താ പനാ’’തിആദി. ഏത്ഥ പനസദ്ദോ ഗരഹത്ഥവാചകോ, തഥാപീതി ഹി അത്ഥോ. ഏകോപി ആപത്തിക്ഖന്ധോ പച്ഛാ ഛാദിതത്താ പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേതി വുത്തന്തി അധിപ്പായോ.

൧൮൦. ‘‘വവത്ഥിതാ സമ്ഭിന്നാ’’തി ഏതം വചനന്തി യോജനാ.

൮. ദ്വേഭിക്ഖുവാരഏകാദസകാദികഥാ

൧൮൧. തതോതി പാളിതോ പരം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി പാളിയം. മിസ്സകന്തി ഏത്ഥ കേഹി മിസ്സകന്തി ആഹ ‘‘ഥുല്ലച്ചയാദീഹി മിസ്സക’’ന്തി.

൧൮൪. തതോതി പാളിതോ പരം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘ഇധ പന ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ. തഞ്ചാതി ‘‘ഇധ പന ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനഞ്ച ഇതോ പുബ്ബേ അവുത്തം സബ്ബം വചനഞ്ചാതി യോജനാ.

ഇതി സമുച്ചയക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.