൧൨. സത്തസതികക്ഖന്ധകം
ദസവത്ഥുകഥാ
൪൪൭. സത്തസതികക്ഖന്ധകേ വഡ്ഢേന്തി കടസിന്തി ഏത്ഥ കടസീസദ്ദോ സുസാനഭൂമിവാചകോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുനപ്പുനം കളേവരം നിക്ഖിപമാനാ ഭൂമിം വഡ്ഢേന്തീ’’തി. തത്ഥ കളേവരന്തി ദേഹം. തഞ്ഹി കളേ അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനം അവയവേ സമ്പിണ്ഡേത്വാ വരിയതി ഇച്ഛിയതീതി കളേവരന്തി വുച്ചതി. ഏവം ഘോരം കടസിം വഡ്ഢേന്താവ പുനബ്ഭവം ആദിയന്തീതി യോജനാ.
൪൫൪. പാപകം നോ ആവുസോ കതന്തി ഏത്ഥ നോസദ്ദോ അമ്ഹസദ്ദകാരിയോ, ഛട്ഠീകത്താ ച ഹോതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആവുസോ അമ്ഹേഹി പാപകം കത’’ന്തി.
൪൫൫. ‘‘പിയവചന’’ന്തി ഇമിനാ കതമേന ത്വം ഭൂമി-വിഹാരേനാതി ഏത്ഥ ഭൂമിസദ്ദോ പിയവാചകോ രുള്ഹീസദ്ദോതി ദസ്സേതി. ‘‘ആമന്തേതീ’’തി ഇമിനാ ആലപനപദന്തി ദസ്സേതി. ആവുസോ ഭൂമീതി അത്ഥോ. കുല്ലവിഹാരോ നാമ മേത്താവിഹാരോ, സോ ച ഹേട്ഠിമഝാനത്തയേ യുത്തത്താ ഉത്താനവിഹാരോതി ആഹ ‘‘ഉത്താനവിഹാരേനാ’’തി.
൪൫൭. സാവത്ഥിയാതി സാവത്ഥിനഗരേ. സുത്തവിഭങ്ഗേതി പദഭാജനീയേ. പടിക്ഖിത്തഭാവം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘തത്ര ഹീ’’തിആദി. തത്രാതി സുത്തവിഭങ്ഗേ, പടിക്ഖിത്തം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്രാതി ‘‘സന്നിധികാരകേ അസന്നിധികാരകസഞ്ഞീ’’തിആദിവചനേ. ഏകേ ആചരിയാ ഏവം മഞ്ഞന്തീതി യോജനാ. കിന്തി മഞ്ഞന്തീതി ആഹ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖൂ’’തിആദി. അലോണകം യമ്പി ആമിസന്തി യോജനാ. തേനാതി പുരേപരിഗ്ഗഹിതലോണേന. തന്തി ആമിസം. തദഹുപടിഗ്ഗഹിതമേവാതി തസ്മിം അഹനി പടിഗ്ഗഹിതമേവ. തസ്മാതി യസ്മാ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതമേവ, തസ്മാ. വദതോതി വദന്തസ്സ, ഭഗവതോ വചനേനാതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി അലോണകാമിസപരിഭുഞ്ജനേ, ദുക്കടേന ഭവിതബ്ബം ഇതി മഞ്ഞന്തീതി യോജനാ. തേതി ഏകേ ആചരിയാ. ദുക്കടേനപീതി പിസദ്ദേന പഗേവ പാചിത്തിയേനാതി ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏത്ഥാതി യാവജീവികയാവകാലികേസു. യാവജീവികം ന തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം, യാവകാലികമേവ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതന്തി യോജനാ. തദഹുപടിഗ്ഗഹിതഞ്ച യാവകാലികന്തി സമ്ബന്ധോ. തം ദുക്കടം തുമ്ഹേ യദി മഞ്ഞഥാതി യോജനാ. യാവജീവികമിസ്സന്തി ലോണസങ്ഖാതേന യാവജീവികേന സംസട്ഠം. ബ്യഞ്ജനമത്തന്തി വികാലേ ന കപ്പതീതി ബ്യഞ്ജനമത്തം.
ഏത്ഥാതി ‘‘യാവകാലികേന ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനേ (മഹാവ. ൩൦൫) തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാവജീവികന്തി യോജനാ. യാവകാലികസ്സ ഗതി വിയ ഗതി ഏതസ്സാതി യാവകാലികഗതികം. തസ്മാ ദുക്കടം ന ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി പുരേപടിഗ്ഗഹിതലോണേന ആമിസപരിഭുഞ്ജനേ. തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാവകാലികേന സമ്ഭിന്നരസം യാവജീവികന്തി യോജനാ. തന്തി യഥാവുത്തം യാവജീവികം, വികാലഭോജനപാചിത്തിയാ ഏവ കാരണം ഹോതീതി യോജനാ. ഏവന്തി തഥാ, അജ്ജ പടിഗ്ഗഹിതമ്പി യാവജീവികന്തി സമ്ബന്ധോ. അപരജ്ജു പടിഗ്ഗഹിതേന യാവകാലികേനാതി യോജനാ. തന്തി യാവജീവികേന സമ്മിസ്സം യാവകാലികം, അജാനന്തോപീതി സമ്ബന്ധോ. ഇദന്തി യഥാവുത്തം യാവകാലികം. തതോതി സന്നിധിഭോജനപാചിത്തിയതോ. ഹീതി സച്ചം. ‘‘സാവത്ഥിയാ സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി ഇദം ബ്യാകരണം പരിസുദ്ധന്തി യോജനാ.
‘‘രാജഗഹേ ഉപോസഥസംയുത്തേ’’തി ഇദം വചനം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഉപോസഥസംയുത്തേതി ഉപോസഥേന സമ്ബന്ധേ ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ. കിം സന്ധായ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ന ഭിക്ഖവേ…പേ… ദുക്കടസ്സാതി (മഹാവ. ൧൪൧) ഏതം സന്ധായാ’’തി. അതിസാരേതി അതിക്കമിത്വാ സരണേ ഗമനേ പവത്തനേതി അത്ഥോ. നിമിത്തത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മം. ‘‘ചമ്പേയ്യകേ വിനയവത്ഥുസ്മി’’ന്തി ഇദം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ ആഗത’’ന്തി ഇമിനാ ചമ്പേയ്യേ ആഗതം ചമ്പേയ്യകന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി.
ധമ്മികന്തി ഭൂതേന പവത്തം. സുത്തവിഭങ്ഗേ ഹി യസ്മാ ആഗതന്തി സമ്ബന്ധോ. ദസായേവാതി ദസായമേവ, ആധാരേ ചേതം ഭുമ്മം. വിദത്ഥിമത്താതി വിദത്ഥിപമാണാ. ദസായ വിനാതി ദസം വജ്ജേത്വാ. തം പമാണന്തി വിദത്ഥിത്തയസങ്ഖാതം തം പമാണം കരോന്തസ്സ വുത്തപാചിത്തിയം ആപജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘തം അതിക്കാമയതോ ഛേദനകം പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൫൩൩) ഇദം വചനം ആഗതമേവ ഹോതീതി യോജനാ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം സത്തസതികക്ഖന്ധകേ.
ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ
സത്തസതികക്ഖന്ധകവണ്ണനായ
യോജനാ സമത്താ.
ദ്വിവഗ്ഗസങ്ഗഹാതി മഹാവഗ്ഗചൂളവഗ്ഗവസേന ദ്വീഹി വഗ്ഗേഹി സങ്ഗഹിതാ. ദ്വാവീസതിപഭേദനാതി മഹാവഗ്ഗേ ദസ, ചൂളവഗ്ഗേ ദ്വാദസാതി ഏവം ദ്വാവീസതിപകാരാ. പഞ്ചക്ഖന്ധദുക്ഖപ്പഹായിനോതി പഞ്ചക്ഖന്ധസങ്ഖാതം ദുക്ഖം പജഹനസീലസ്സ, ഭഗവതോതി സമ്ബന്ധോ. ആസാപീതി ഇച്ഛാപി. അയം പനേത്ഥ യോജനാ-പഞ്ചക്ഖന്ധദുക്ഖപ്പഹായിനോ ഭഗവതോ സാസനേ ദ്വിവഗ്ഗസങ്ഗഹാ ദ്വാവീസതിപഭേദനാ യേ ഖന്ധകാ ഭഗവതാ വുത്താ, തേസം ഖന്ധകാനം ഏസാ വണ്ണനാ അന്തരായം വിനാ യഥാ സിദ്ധാ, ഏവം തഥാ പാണീനം കല്യാണാ ആസാപി സിജ്ഝന്തൂതി.
ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ
ചൂളവഗ്ഗസംവണ്ണനായ
യോജനാ സമത്താ.
ജാദിലഞ്ഛിതനാമേന, നേകാനം വാചിതോ മയാ;
ചൂളവഗ്ഗഖന്ധകസ്സ, സമത്തോ യോജനാനയോതി.
നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ