൧. തജ്ജനീയകമ്മകഥാ

൧. ചൂളവഗ്ഗസ്സ പഠമേ കമ്മക്ഖന്ധകേ ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘ചൂളവഗ്ഗസ്സാ’’തി പദം ‘‘കമ്മക്ഖന്ധകേ’’തി പദേ അവയവിസമ്ബന്ധോ. താവാതി പാരിവാസികക്ഖന്ധകാദിതോ, പാരിവാസിക്ഖന്ധകാദീനം വാ പഠമം. ചേവസദ്ദോ ച ചസദ്ദോ ച ‘‘പണ്ഡുകലോഹിതകാ’’തി പദസ്സ അസമാഹാരദ്വന്ദവാക്യം ദീപേന്തി. നിസ്സയാനം നാമം നിസ്സിതേസു ഉപചാരവസേന തേസം സദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികാപി പണ്ഡുകലോഹിതകനാമായേവ ഹോന്തീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തേസം നിസ്സിതകാപീ’’തിആദി. പിസദ്ദേന ഉപചാരത്ഥം സമ്പിണ്ഡേതി. ‘‘സുട്ഠു ബലവ’’ന്തി ഇമിനാ ബലവാബലവന്തി ദ്വിന്നം സദ്ദാനം പരിയായഭാവേന വുത്തത്താ അതിസയത്ഥോതി ദസ്സേതി. ‘‘ബലവബലവ’’ന്തി വത്തബ്ബേ വാചാസിലിട്ഠവസേന ദീഘം കത്വാ ഏവം വുത്തം. പടിവദഥാതി പടിച്ഛന്നട്ഠാനേ കഥേഥ. ഇമിനാ പടിമന്തേഥാതി ഏത്ഥ മന്തധാതുയാ ഗുത്തഭാസനത്ഥം ദസ്സേതി. അത്ഥേസു കരണഭാസനകിച്ചേസു അലം സമത്ഥാതി അലമത്ഥാ, തേസം വിസേസേനാതി അലമത്ഥതരാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സമത്ഥതരാ’’തി.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാ

൪. അസമ്മുഖാ കതന്തിആദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. സമ്മുഖേഹി വിരഹിതാ അസമ്മുഖാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സങ്ഘധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖാനം വിനാ കത’’ന്തി. ‘‘അപ്പടിപുച്ഛിത്വാ’’തി ഇമിനാ അപ്പടിപുച്ഛാതി ഏത്ഥ ത്വാപച്ചയസ്സാകാരഭാവം ദസ്സേതി. തസ്സേവാതി ചുദിതകസ്സേവ. അദേസനാഗാമിനിയാതി ഏത്ഥ അകാരസ്സ അഞ്ഞത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാരാജികാ…പേ… വാ’’തി. ഏത്ഥാതി തജ്ജനീയകമ്മേ. നവ പദാതി നവസു പദേസു, നിദ്ധാരണേ ചേതം പച്ചത്തവചനം. പുരിമകേസു തീസു തികേസു വുത്തേസു നവസു പദേസൂതി യോജനാ. ‘‘ഏകേക’’ന്തി പദേന സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ഇമേഹീതി ഇമേഹി ദ്വീഹി പദേഹി. ദ്വാദസ തികാതി പുരിമേഹി തീഹി തികേഹി നവ തികേ മിസ്സേത്വാ ദ്വാദസ. സുക്കപക്ഖേസുപീതി പടിസേധവിരഹവസേന സുക്കേസു പക്ഖേസുപി.

൬. ‘‘പബ്ബജിതാന’’ന്തി ഇമിനാ ഗിഹീനം അനനുലോമികതം നിവത്തേതി. സഹസോകിതാദീഹീതി ആദിസദ്ദേന സഹനന്ദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഇമസ്മിം ഠാനേ സബ്ബഅട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു ‘‘ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബന്തി ഉപജ്ഝായേന ഹുത്വാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബ’’ന്തി പാഠതോ പട്ഠായ യാവ ‘‘ന സമ്പയോജേതബ്ബന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം യോജേത്വാ കലഹോ ന കാരേതബ്ബോ’’തി പാഠോ അത്ഥി, താവ അട്ഠാരസസമ്മാവത്തനവത്താനം സംവണ്ണനാപാഠോ ലിഖിതോ, സോ പാഠോ ഇമസ്മിം ഠാനേ ന ലിഖിതബ്ബോ. കസ്മാ? പാളിക്കമാനുപ്പത്താഭാവതോ, അട്ഠകഥായമേവ ‘‘അട്ഠാരസ സമ്മാവത്തനവത്താനി പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ വണ്ണയിസ്സാമാ’’തി വക്ഖമാനത്താ, യഥാവചനഞ്ച പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൭൬) സംവണ്ണിതത്ഥാ ച. തസ്മാ സോ പാഠോ ന പോരാണപാഠോ ഹോതി, പച്ഛാ പക്ഖിത്തപാഠോതി ദട്ഠബ്ബോ.

തിണ്ണം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖൂനന്തിആദി വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകേകേനാപീതി തീസു അങ്ഗേസു ഏകേകേനാപി. ഇമിനാ അവയവവാക്യനിബ്ബത്തിവസേന കമ്മാരഹഭാവം ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം. നിയസ്സസ്സ വിസേസേന അഭിണ്ഹാപത്തികത്തം അങ്ഗം ഇതി വുത്തന്തി യോജനാ. ഏത്ഥ ആകാരവാചകോ ഇതിസദ്ദോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോതി ദട്ഠബ്ബം. ഏസേവ നയോ അനന്തരേപി. തജ്ജീയതി അനേന വിനയകമ്മേനാതി തജ്ജനീയം, തമേവ കമ്മം തജ്ജനീയകമ്മം. ‘‘നിസ്സായ തേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി നിയസ്സീയതി ബാലോ ഭജാപീയതി അനേന വിനയകമ്മേനാതി നിയസ്സം, ദിവാദിഗണികത്താ സകാരസ്സ ദ്വേഭാവോ ഹോതി ‘‘നസ്സം വസ്സ’’ന്തിആദീസു വിയ, നിയസ്സമേവ കമ്മം നിയസ്സകമ്മം. ഗാമാദിതോ പബ്ബാജിയതി അനേന വിനയകമ്മേനാതി പബ്ബാജനീയം, തമേവ കമ്മം പബ്ബാജനീയകമ്മം. തീസൂതി ഭണ്ഡനകാരകഅഭിണ്ഹാപത്തികകുലദൂസകവസേന തിവിധേസു അങ്ഗേസു. യേന കേനചി അങ്ഗേനാതി സമ്ബന്ധോ. യദി സബ്ബാനി കമ്മാനി കാതും വട്ടതീതി യോജനാ. ഏവം സതി ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൪൦൦ ആദയോ) വുത്തം ഇദം വചനം വിരുജ്ഝതീതി സമ്ബന്ധോ. വചനത്ഥനാനത്തതോതി വചനസ്സ ച അത്ഥസ്സ ച നാനാഭാവതോ. തമേവത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘തജ്ജനീയകമ്മാരഹസ്സാതി ഇമസ്സ ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘തിണ്ണം ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനസ്സ അങ്ഗസമ്ഭവോ അത്ഥോതി യോജനാ. തസ്മാതി യസ്മാ ന വിരുജ്ഝതി, തസ്മാ. സങ്ഘേന കതം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ ലക്ഖണേന തജ്ജനീയാദികമ്മാരഹസ്സ തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സാതി യോജനാ. ഏവം കമ്മസന്നിട്ഠാനത്ഥം ദസ്സേത്വാ അങ്ഗസമ്ഭവത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്സ പനാ’’തിആദി. തത്ഥ യസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ, അത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. ഭണ്ഡനകാരകാദീസൂതിആദിസദ്ദേന അഭിണ്ഹാപത്തികകുലദൂസകാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ കരേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. കമ്മാരഹന്തി കമ്മസ്സ, കമ്മേ വാ അരഹം. ഏത്ഥാതി കമ്മക്ഖന്ധകേ. പുബ്ബേനാതി പുബ്ബേ വുത്തേന ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേന. അപരന്തി അപരേ വുത്തം കമ്മക്ഖന്ധകം. സമേതീതി സമം ഗച്ഛതി.

തത്ഥാതി കമ്മേസു, തജ്ജനീയകമ്മേതി സമ്ബന്ധോ, അങ്ഗേസു വാ, ഭണ്ഡനകാരകവസേനാതി സമ്ബന്ധോ. അഥ ഖോതി തഥാ വുത്താപീതി അത്ഥോ. കരോന്തേന കമ്മവാചാവാചകേനാതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി ഫലജോതകോ. ഭൂതേന വത്ഥുനാതി തച്ഛേന വത്ഥുനാ. അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സാതി തജ്ജനീയകമ്മതോ അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സ. കസ്മാ ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ആപത്തിബഹുലസ്സ തജ്ജനീയകമ്മം കാതബ്ബന്തി യോജനാ. ഇദമ്പീതി തജ്ജനീയകമ്മമ്പി. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു കമ്മേസു.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകാദികഥാ

൮. പന്നലോമാതി പതിതമാനലോമാ. ഏതന്തി വത്തം. നേത്ഥാരന്തി ഏത്ഥ അഫുട്ഠക്ഖരസംയോഗേ പരസ്സ തകാരസ്സ ഥകാരോ ഹോതി, തസ്മാ ദുതിയക്ഖരേന പാഠോ യുത്തോ. യേനാതി വത്തേന. നിസ്സാരണാതി നിസ്സാരണതോ. ദസ വാ ദിവസാനി, പഞ്ച വാ ദിവസാനി പൂരേതബ്ബന്തി യോജനാ. ഹീതി സച്ചം. ഏത്തകേനാതി ഏതപ്പമാണേന ദസപഞ്ചദിവസേന.