൯. ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകം

൨൩൪. കസ്സപഗോത്തഭിക്ഖുവത്ഥുകഥാ

൩൮൦. ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാതി ഏത്ഥ ഗഗ്ഗരസദ്ദസ്സ നാമസദ്ദഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗഗ്ഗരനാമികായ ഇത്ഥിയാ’’തി. ഇമിനാ ഗഗ്ഗരസദ്ദോ ഗഗ്ഗരഇതി നാമം പവത്തിനിമിത്തം കത്വാ ഇത്ഥിദബ്ബം വദതീതി ദസ്സേതി. തന്തിപടിബദ്ധോതി തന്തിയാ പടിബദ്ധോ. ‘‘ഉസ്സുക്കമ്പി അകാസി യാഗുയാ’’തിആദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. തസ്സ ഭിക്ഖുനോതി കസ്സപഗോത്തനാമകസ്സ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ. തത്ഥേവാതി വാസഭഗാമേയേവ.

൩൮൨. അധമ്മേന വഗ്ഗകമ്മം കരോന്തീതിആദീനം നാനാകരണന്തി സമ്ബന്ധോ.

൨൩൬. ഞത്തിവിപന്നകമ്മാദികഥാ

൩൮൫. അഞ്ഞത്രാപി ധമ്മാതി ഏത്ഥ ധമ്മാതി ഉപയോഗത്ഥേ നിസ്സക്കവചനമേതന്തി ആഹ ‘‘അഞ്ഞത്ര ധമ്മ’’ന്തി. ‘‘അഞ്ഞത്രാ’’തി നിപാതപയോഗേ ദുതിയാതതിയാപഞ്ചമീസു അഞ്ഞതരസ്സ സമ്ഭവതോ ഉപയോഗവചനമ്പി ഹോതി. തസ്മാ വുത്തം ‘‘അയമേവ വാ പാഠോ’’തി. ‘‘ഭൂതേന വത്ഥുനാ’’തി ഇമിനാ ധമ്മസദ്ദസ്സ സച്ചത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ സദ്ദസഭാവമേവ സന്ധായ അതിദിസതി, ന അത്ഥം. തേന വുത്തം ‘‘ഏത്ഥ പനാ’’തിആദി. സത്ഥുസാസനന്തി സത്ഥു ആണാ. സത്ഥുആണാ നാമ ഞത്തിഅനുസാവനാനം സമ്പദാതി ആഹ ‘‘ഞത്തിസമ്പദാ അനുസാവനസമ്പദാ ചാ’’തി. ‘‘പടികുട്ഠഞ്ചേവ കതഞ്ചാ’’തി ഇമിനാ പടികുട്ഠകതന്തി പദസ്സ ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. പടികുസിതബ്ബന്തി പടികുട്ഠം, കത്തബ്ബന്തി കതം, കമ്മം. തമേവത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യം അഞ്ഞേസൂ’’തിആദി. തത്ഥ യന്തി കമ്മം.

൩൮൭. പാളിയാതി വിനയപാളിയാ. യന്തി കമ്മം, ന കരിയതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി അട്ഠകഥായം. സോ ച ഖോതി സോ ച വിത്ഥാരോ, ആഗതോതി സമ്ബന്ധോ. കസ്മാ ഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മാനമേവ വസേന ആഗതോ, നനു ഞത്തിഅപലോകനകമ്മവസേനപി ആഗതേന ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘യസ്മാ പനാ’’തിആദി. ഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥേസു ഹാപനം വാ അഞ്ഞഥാ കരണം വാ അത്ഥി വിയ ഞത്തികമ്മേ നത്ഥീതി യോജനാ. ഞത്തികമ്മേ ഞത്തിട്ഠപനതോ അഞ്ഞകിച്ചസ്സ അസമ്ഭവതോ ഹാപനം വാ അഞ്ഞഥാ കരണം വാ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. താനീതി ഞത്തികമ്മഅപലോകനകമ്മാനി. സബ്ബേസമ്പി കമ്മാനന്തി സബ്ബേസമ്പി ചതുന്നം കമ്മാനം. പരതോതി പരസ്മിം പരിവാരാവസാനേ (പരി. അട്ഠ. ൪൮൨).

൨൩൭. ചതുവഗ്ഗകരണാദികഥാ

൩൮൮. യദിദം കമ്മന്തി യോജനാ. തേസന്തി സങ്ഘാനം. കമ്മപ്പത്തോതി ഏത്ഥ കമ്മേന, കമ്മസ്സ വാ പത്തോതി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘കമ്മം പത്തോ’’തി. ‘‘സബ്ബകമ്മേസു കമ്മപത്തോ’’തി പാളിനയേന ‘‘കമ്മേസു പത്തോ’’തി അത്ഥോപി യുജ്ജതി. ലോകവോഹാരവസേന ‘‘കമ്മേന കമ്മസ്സ വാ പത്തോ’’തി അത്ഥോപി യുജ്ജതേവ.

൩൮൯. പരിസതോതി പരിസകാരണാ. തത്ഥാതി ‘‘ചതുവഗ്ഗകരണഞ്ചേ ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ, ചതുവീസതിപുഗ്ഗലേസു വാ. കമ്മനാനാസംവാസകോതി ഉക്ഖേപനീയകമ്മകതോ. ലദ്ധിനാനാസംവാസകോതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തകോ. ‘‘ഹുത്വാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഭിക്ഖുനീചതുത്ഥോ’’തിആദീസു ചതുവീസതിയാ ഠാനേസു കിരിയാവിസേസനഭാവം ദസ്സേതി. ഭിക്ഖുനീ ചതുത്ഥീ ഏതസ്സാതി ഭിക്ഖുനീചതുത്ഥോ, ചതുവഗ്ഗോ സങ്ഘോതിആദിനാ വചനത്ഥോ കാതബ്ബോ.

൩൯൩. പരിവാസാദീതിആദിസദ്ദേന മൂലായകസ്സനമാനത്തഅബ്ഭാനാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. തേസന്തി പരിവാസാദികമ്മാനം. പരതോതി പരസ്മിം ചൂളവഗ്ഗേ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൭൫ ആദയോ).

൩൯൪. പടികുട്ഠകതകമ്മസ്സാതി പടികുട്ഠസ്സ ഹുത്വാ കതസ്സ കമ്മസ്സ. പകതത്തസ്സാതി ഏത്ഥ പകതിസീലസങ്ഖാതോ അത്താ സഭാവോ ഏതസ്സാതി പകതത്തോതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അവിപന്നസീലസ്സാ’’തി. സങ്ഘാദിസേസം അനാപജ്ജന്തസ്സാപി അവിപന്നസീലത്താ വുത്തം ‘‘പാരാജികം അനജ്ഝാപന്നസ്സാ’’തി. ഇമിനാ സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജന്തോപി പകതത്തോയേവാതി ദസ്സേതി. സോപി ഹി ഇധ അവിപന്നസീലോ നാമ, അഞ്ഞത്ഥ പന സങ്ഘാദിസേസസ്സ സീലവിപത്തിഭാവതോ തം ആപജ്ജന്തോപി വിപന്നസീലോയേവ നാമ. ആനന്തരികസ്സാതി ഏത്ഥ അനന്തരസദ്ദസ്സ സമ്ബന്ധഞ്ച ണികപച്ചയസ്സ അത്ഥഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്തനോ അനന്തരം നിസിന്നസ്സാ’’തി. തത്ഥ ‘‘അത്തനോ’’തി ഇമിനാ അനന്തരസദ്ദസ്സ സമ്ബന്ധം ദസ്സേതി. ‘‘നിസിന്നസ്സാ’’തി ഇമിനാ ണികപച്ചയസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി.

൨൩൯. ദ്വേനിസ്സാരണാദികഥാ

൩൯൫. വത്ഥുതോതി വത്ഥുകാരണാ. തത്ഥാതി ‘‘ദ്വേമാ ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ. ‘‘സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘അപ്പത്തോ’’തിആദിസുത്തസ്സ നേയ്യത്ഥഭാവം ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. തന്തി പബ്ബാജനീയകമ്മം. പുന തന്തി പബ്ബാജനീയകമ്മമേവ. ഏസ ഭിക്ഖു അപ്പത്തോതി സമ്ബന്ധോ. കസ്മാ അപ്പത്തോതി ആഹ ‘‘യസ്മാ’’തിആദി. ആവേണികലക്ഖണേനാതി അവിനാ ഹുത്വാ പവത്തേന ലക്ഖണേന. അത്തനാ അവിനാ ഹുത്വാ അത്തനോ സന്തകേന വിസും ഭൂതേന ലക്ഖണേനാതി വുത്തം ഹോതി. യദി അപ്പത്തോ, കസ്മാ സുനിസ്സാരിതോതി ആഹ ‘‘യസ്മാ പനസ്സാ’’തിആദി. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ, കരേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. തം ചേ സങ്ഘോ തജ്ജനീയകമ്മാദിവസേന നിസ്സാരേതി, സുനിസ്സാരിതോതി സമ്ബന്ധോ. സോതി ഭിക്ഖു. യസ്മാ അനുഞ്ഞാതാ, തസ്മാ സുനിസ്സാരിതോതി യോജനാ. കിത്തകേന അങ്ഗേന അനുഞ്ഞാതാതി ആഹ ‘‘ഏകേനപി അങ്ഗേനാ’’തി.

൩൯൬. ഓസാരണാതി ഏത്ഥ ഓത്യൂപസഗ്ഗവസേന സരധാതു പവേസനത്ഥോതി ആഹ ‘‘പവേസനാ’’തി. തത്ഥാതി ‘‘ഓസാരണാ’’തിആദിപാഠേ. ഓസാരേതീതി ഏത്ഥ അബ്ഭാനാദിവസേന പവേസനം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ഉപസമ്പദകമ്മവസേനാ’’തി. സഹസ്സക്ഖത്തുമ്പീതി പിസദ്ദോ ഗരഹത്ഥോ. ഏകവാരാദികേ പന കാ നാമ കഥാതി ദസ്സേതി. സാതിസാരാതി സദോസാ. തഥാതി യഥാ ആചരിയുപജ്ഝായാ സാതിസാരാ, തഥാ. സേസോ കാരകസങ്ഘോ സാതിസാരോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഹത്ഥച്ഛിന്നാദയോ പന ദ്വത്തിംസ സുഓസാരിതാ’’തി വുത്തത്താ അന്ധമൂഗബധിരാനം അപബ്ബജിതാനമ്പി ഉപസമ്പദാ രുഹതീതി ദട്ഠബ്ബം. തേതി ഹത്ഥച്ഛിന്നാദയോ ദ്വത്തിംസ.

൩൯൭. അഭൂതവത്ഥുവസേനാതി അസച്ചവത്ഥുവസേന, അസംവിജ്ജമാനവത്ഥുവസേന വാ. തത്ഥാതി ‘‘ഇധ പന ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ. പടിനിസ്സജ്ജിതാതി ഏത്ഥ തപച്ചയസ്സ കമ്മത്ഥേ പവത്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പടിനിസ്സജ്ജിതബ്ബാ’’തി.

൨൪൧. ഉപാലിപുച്ഛാകഥാ

൪൦൦. തത്ഥാതി ഉപാലിപഞ്ഹേസു. തസ്സപാപിയസികാദീഹി സദ്ധിം ഏകാ പുച്ഛാ കതാതി യോജനാ. ഭിക്ഖൂനമ്പി വാരേതി സമ്ബന്ധോ. പിസദ്ദേന ‘‘ന കേവലം ഉപാലിപഞ്ഹേസുയേവ യോജേതബ്ബാനി, അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം വാരേപീ’’തി ദസ്സേതി.

൨൪൨. തജ്ജനീയകമ്മകഥാ

൪൦൭. ‘‘ഇധ പന ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു ഭണ്ഡനകാരകോ’’തിആദി വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘ഇധ പന ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ. അനപദാനോതി ഏത്ഥ അപപുബ്ബോ ദാസദ്ദോ അവഖണ്ഡനത്ഥോതി ആഹ ‘‘അപദാനം വുച്ചതി പരിച്ഛേദോ’’തി. നത്ഥി അപദാനം അവഖണ്ഡനം ആപത്തിപരിയന്തോ ഏതസ്സാതി അനപദാനോതി വചനത്ഥോ കാതബ്ബോ. സായേവ പാളി വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി തസ്സം പാളിയം. കിഞ്ചി അത്ഥവിനിച്ഛയം പാളിഅനുസാരേന വിദിതും ന സക്കാ ന ഹോതീതി യോജനാ.

ഇതി ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.