൨൧൪. ഭണ്ഡാഗാരസമ്മുതിആദികഥാ

൩൪൩. യോ വിഹാരോ വാ യോ അഡ്ഢയോഗോ വാ ഹോതി, സോ വിഹാരാദികോ സമ്മനിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘ആരാമികസാമണേരാദീഹീ’’തി പദം വിവിത്തത്ഥേ അപാദാനം, കരണമ്പി യുജ്ജതി. പച്ചന്തസേനാസനം പന ന സമ്മനിതബ്ബം ചോരാദിഉപദ്ദവത്താ. വിഹാരമജ്ഝേയേവാതി ഭണ്ഡാഗാരവിഹാരമജ്ഝേയേവ.

യസ്സാതി ഭണ്ഡാഗാരസ്സ. ഇദം പദം ‘‘ഛദനാദീസൂ’’തി പദേ സാമീ, ‘‘നത്ഥീ’’തി പദേ സമ്പദാനം. യസ്സ പനാതി ഭണ്ഡാഗാരസ്സ പന. യത്ഥ കത്ഥചീതി യസ്മിം കസ്മിംചി ഠാനേ. യേനാതി പതിതഹേതുനാ. മൂസിത്വാ ഖാദതീതി മൂസികോ. ആദിസദ്ദേന ഗോധാമങ്ഗുസാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. ഉപ ഭുസം, ഉപഗുഹിത്വാ വാ ചിനന്തീതി ഉപചികാ. തന്തി ഓവസ്സനാദിം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം.

ചീവരപടിഗ്ഗാഹകാദീഹീതി ആദിസദ്ദേന ചീവരനിദഹകഭണ്ഡാഗാരികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥാതി തേസു. ചീവരപടിഗ്ഗാഹകേന ന ഗണ്ഹിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. താവാതി ചീവരനിദഹകഭണ്ഡാഗാരികാനം, തേഹി വാ പഠമം. യം യന്തി ചീവരം. തഥേവാതി യഥാ വിസും വിസും കത്വാ ഗണ്ഹതി, തഥേവ. ചീവരനിദഹകേനാപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം പടിഗ്ഗാഹകേനേവ, അഥ ഖോ നിദഹകേനപീതി സമ്പിണ്ഡേതി. തഥേവാതി യഥാ നിദഹകോ ആചിക്ഖതി, തഥേവ. തതോതി തേഹി ചീവരേഹി, വിഭത്തഅപാദാനം, തേസു ചീവരേസു വാ നിദ്ധാരണം. തദേവാതി സങ്ഘേന വുത്തചീവരമേവ.

ഇതീതിആദി നിഗമനം. ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോതി സമ്ബന്ധോ. ഭണ്ഡാഗാരന്തി ഭണ്ഡസ്സ ഠപനോകാസം അഗാരം. ഭണ്ഡാഗാരികോതി ഭണ്ഡാഗാരേ നിയുത്തോ. ബാഹുല്ലികതായാതി പച്ചയബാഹുല്ലേന നിയുത്തഭാവത്ഥം. ഏവം സന്തേ കിമത്ഥായ അനുഞ്ഞാതോതി ആഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. അനുഗ്ഗഹായ അനുഞ്ഞാതോതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. നേവ ജാനേയ്യുന്തി യോജനാ. ദ്വേ ദ്വേ വാ ചീവരേതി സമ്ബന്ധോ. സങ്ഗഹം കാതുന്തി സങ്ഘേന സങ്ഗഹം കാതും.

ന വുട്ഠാപേതബ്ബോതി ഏത്ഥ അത്ഥുദ്ധാരവസേന അഞ്ഞേപി അവുട്ഠാപനീയേ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഞ്ഞേപീ’’തിആദി. ഹീതി വിത്ഥാരോ. തത്ഥാതി ചതൂസു. സങ്ഘോ പന ദേതീതി സമ്ബന്ധോ. ഉപകാരതായ ചാതി സങ്ഘസ്സ ഉപകാരതായ ച. ഏത്ഥ ച പുരിമേസു തീസു ഏകോയേവ ഹേതു, പച്ഛിമേ പന ദ്വേ ഹേതവോതി ദട്ഠബ്ബം.

സമ്മുഖീഭൂതേനാതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ മുഖേ സംവിജ്ജമാനോ, സന്നിപതിതോ വാ സമ്മുഖോ, സമ്മുഖോ ഹുത്വാ ഭൂതോ സമ്മുഖീഭൂതോ. ഭൂസദ്ദയോഗത്താ അകാരസ്സീകാരോ ഹോതി, അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതോ സങ്ഘോ. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതേനാ’’തി. കോലാഹലന്തി ബഹുജനേഹി സന്നിപതിത്വാ ഏകതോ കതം അബ്യത്തസദ്ദം. തദാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അമ്ഹാക’’ന്തിആദി. ‘‘ചീവരഭാജകേസൂ’’തിആദിനാ അഗതിഗമനാകാരം ദസ്സേതി, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. തുലാഭൂതോതി തുലായ സദിസോ ഹുത്വാ ഭൂതോ, തുലായ സദിസഭാവം പത്തോ വാ. മജ്ഝത്തോതി മജ്ഝേ ഠിതോ അത്താ സഭാവോ ഏതസ്സാതി മജ്ഝത്തോ.

ഇദന്തി ചീവരം. ഘനന്തി നിരന്തരം. തനുകന്തി വിരളം. ഏത്ഥ ‘‘ഉച്ചിനിത്വാ’’തി ഇമിനാ വത്ഥസ്സ പമാണേന ഉച്ചിനനം ദസ്സേതി. ‘‘തുലയിത്വാ’’തി ഇമിനാ അഗ്ഘേന തുലനം ദസ്സേതി. വണ്ണാവണ്ണം കത്വാതി വണ്ണഞ്ച അവണ്ണഞ്ച ഖുദ്ദകഞ്ച പമാണം, മഹന്തഞ്ച പമാണം കത്വാതി അത്ഥോ. ഏകച്ചാനി ചീവരാനി അപ്പഗ്ഘാനി ഹോന്തി, ഏകച്ചാനി മഹഗ്ഘാനീതി വുത്തം ഹോതി. ദസദസഅഗ്ഘനകന്തി ദസഹി ദസഹി കഹാപണേഹി അഗ്ഘനകം. യന്തി ചീവരം, ബന്ധിത്വാതി നവഗ്ഘനകം ഏകഗ്ഘനകേന, അട്ഠഗ്ഘനകഞ്ച ദ്വിഅഗ്ഘനകേന ബന്ധിത്വാതി അത്ഥോ. സമേ പടിവീസേതി സമപമാണേ പടിവീസേ ഠപേത്വാ, ഇമിനാ ‘‘വണ്ണാവണ്ണ’’ന്തി ഏത്ഥ വണ്ണസദ്ദോ പമാണത്ഥോതി ദീപേതി. ദസ ദസ ഭിക്ഖൂതി ഇദം ഉപലക്ഖണവസേന വുത്തം അഞ്ഞേനാകാരേനാപി ഗണേതും സക്കുണേയ്യത്താ. ഭണ്ഡികന്തി ചീവരഭണ്ഡേന നിയുത്തം പുടം. കുസോതി സലാകദണ്ഡോ.

അത്തിസ്സരാതി അത്തനാവ അത്താനം ഇസ്സരാ. അഞ്ഞേസം വത്തപടിപത്തിന്തി സമ്ബന്ധോ. ഉപഡ്ഢഭാഗോതി ഭിക്ഖൂനം ലദ്ധഭാഗതോ ഉപഡ്ഢോ ഭാഗോ. യേ പനാതി സാമണേരാ പന. സമഭാഗോതി ഭിക്ഖൂനം ഭാഗേന സമോ ഭാഗോ. ഇദഞ്ചാതി ‘‘ഉപഡ്ഢപടിവീസ’’ന്തി വചനഞ്ച, കഥിതന്തി സമ്ബന്ധോ. സമകമേവാതി ഭിക്ഖുസാമണേരാനം സമപമാണമേവ. തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികന്തി തസ്മിം വിഹാരേ ഉപ്പാദേന മൂലേന ഉപ്പാദിതം വസ്സാവാസികം. ഫാതികമ്മന്തി വഡ്ഢനകമ്മം ‘‘യത്തകേന വിനയാഗതേന സമ്മുഞ്ജനിബന്ധനാദിനാ ഹത്ഥകമ്മേന വിഹാരസ്സ ഊനതാ ന ഹോതി, തത്തകം കത്വാതി അത്ഥോ. ഏതന്തി ഫാതികമ്മം കത്വാ ഗഹണം. ഹീതി സച്ചം. ഏത്ഥാതി തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികഗഹണേ. സബ്ബേസന്തി അഖിലാനം ഭിക്ഖുസാമണേരാനം. ഭണ്ഡാഗാരികചീവരേപീതി ഭണ്ഡാഗാരേ ഠപിതേ അകാലചീവരേപി. പിസദ്ദേന തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികമപേക്ഖതി. സാമണേരാ ഉക്കുട്ഠിം കരോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. അപഹരിതകന്തി ഹരിതവിരഹിതം. രങ്ഗഛല്ലിന്തി രജനച്ഛവിം. ഏതന്തി ഉക്കുട്ഠികരണതോ സമഭാഗദാനം, വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. യേ ചാതി സാമണേരാ ച. വിരജ്ഝിത്വാ കരോന്തീതി കത്തബ്ബകാലേസു അകത്വാ യഥിച്ഛിതക്ഖണേ കരോന്തി. തേതി സാമണേരേ. സമപടിവീസോ ദാതബ്ബോതി ‘‘കരിസ്സാമാ’’തി പടിഞ്ഞാതമത്തേന സമോ പടിവീസോ ദാതബ്ബോ.

‘‘സകം ഭാഗം ദാതു’’ന്തി ഇദം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. കിം സന്ധായ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഭണ്ഡാഗാരതോ…പേ… സന്ധായാ’’തി. പഹതായാതി പഹരിതബ്ബായ, പഹനിതബ്ബായ വാ. തസ്മാതി യസ്മാ സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ. അനീഹടേസൂതി ഭണ്ഡാഗാരതോ അനീഹരിതേസു. ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോതി ഉത്തരിതുകാമസ്സ ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ. തുലായാതി മാനേന.

തേസൂതി സാടകേസു, ഏകോ സാടകോതി യോജനാ. സബ്ബേസു പാതിതേസൂതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്തകേനാതി ദ്വാദസഗ്ഘനകേന. തം സുത്വാതി ഭിക്ഖൂനം തം വചനം സുത്വാ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം സങ്ഘഗണസന്തകേ. അനുപ്പദാനേന ഖിപിയതി പക്ഖിപിയതീതി അനുക്ഖേപന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അനുക്ഖേപം നാമാ’’തിആദി. യത്തകം അഗ്ഘന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്തകേന അഗ്ഘേന അഗ്ഘനകേതി യോജനാ. വികല്ലകാതി വികലസ്സ ഭാവോ വികല്ലം, ചീവരപുഗ്ഗലാനം അപഹോനകഭാവോ, തദേവ വികല്ലകാ. ‘‘തത്ഥാ’’തി പാഠസേസോ, തേസു ദ്വീസു വികല്ലകേസൂതി അത്ഥോ. അത്ഥീതി സംവിജ്ജന്തി, നിപാതോയം. ഛിന്ദന്തേഹി ച ദാതബ്ബാനീതി സമ്ബന്ധോ. ദാതബ്ബാനീതി ച ഛിന്ദിതബ്ബാനി. ദാസദ്ദോ ഹി അവഖണ്ഡനത്ഥോ. ദാതുന്തി അവഖണ്ഡിതും. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. ഏത്ഥാതി ഏതേസു വികല്ലകേസു. തന്തി ചീവരം. അഥാതി തോസിതതോ പരം. തത്ഥാതി ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോട്ഠാസേ. സാമണകന്തി സമണസ്സ അനുരൂപം. യോതി ഭിക്ഖു. തേനാതി പരിക്ഖാരേന. ഇദമ്പീതി അഞ്ഞം സാമണകസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ ഠപനമ്പി. പിസദ്ദേന പുരിമം വത്ഥഛിന്ദനമപേക്ഖതി.

വഗ്ഗന്തി സമൂഹം. അട്ഠ വാ നവ വാ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തീതി യോജനാ. തേസന്തി അട്ഠന്നം വാ നവന്നം വാ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. അയം അപഹോനകഭാവോതി യോജനാ. പുന ചീവരസ്സേവ വികല്ലകഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഥവാ’’തിആദി. ഏത്ഥ പുരിമനയേ ചീവരസ്സ ച പുഗ്ഗലസ്സ ച വികല്ലകം ഹോതി, പച്ഛിമേ ചീവരസ്സേവാതി അയമേതേസം വിസേസോ.