൮. ചീവരക്ഖന്ധകം

൨൦൨. ജീവകവത്ഥുകഥാ

൩൨൬. ചീവരക്ഖന്ധകേ പദക്ഖിണസദ്ദസ്സ അപസബ്യത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ഛേകാ കുസലാ’’തി. അഭിസടാതി ഏത്ഥ സരധാതുയാ ഗതിചിന്താസു ഇധ ഗത്യത്ഥേതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഭിഗതാ’’തി. അഭിഗതാതി അഭിമുഖം ഗന്തബ്ബാ. നനു പാളിയം ‘‘അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാന’’ന്തി വുത്തം, കസ്മാ പന ‘‘അത്ഥികേഹി അത്ഥികേഹി മനുസ്സേഹീ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘കരണത്ഥേ പനാ’’തിആദി. ഇമിനാ ഛട്ഠീകത്താ നാമ തതിയാകത്തുനാ സമാനോയേവാതി ദസ്സേതി. നിഗമേ വസതീതി നേഗമോതി വുത്തേ കുടുമ്ബിയഗണോ നേഗമോ നാമാതി ആഹ ‘‘കുടുമ്ബിയഗണോ’’തി.

൩൨൭. നഗരേ നിവസന്തീതി നാഗരാ. ദത്വാ, വുട്ഠാപേസുന്തി സമ്ബന്ധോ. ആരാമുയ്യാനവാഹനാദീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന അഞ്ഞാനി ഉപഭോഗപരിഭോഗാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഗണികട്ഠാനേതി ഗണികായ ഠാനേ. ഗണികാതി ച നഗരസോഭിനീ. സാ ഹി അത്ഥികേന ജനഗണേന അഭിഗന്തബ്ബാതി ഗണികാതി വുച്ചതി. പടിസതേന ചാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ അവധാരണത്ഥോ. രത്തിം ഗമനസ്സ പടിനിധിസങ്ഖാതേന സതേന ഏവാതി ഹി അത്ഥോ. ഗിലാനന്തി ഏത്ഥ ഭാവപച്ചയേന വിനാപി ഭാവത്ഥോ ഞാതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഗിലാനഭാവ’’ന്തി. ‘‘ജാനാപേയ്യ’’ന്തി ഇമിനാ പടിവേദേയ്യന്തി ഏത്ഥ വിദധാതുയാ ഞാണത്ഥം ദസ്സേതി. കത്തരസുപ്പേതി ഏത്ഥ കത്തരസദ്ദോ ജിണ്ണപരിയായോതി ആഹ ‘‘ജിണ്ണസുപ്പേ’’തി. സുപന്തി സുനഖാദയോ ഏത്ഥാതി സുപ്പം, കത്തരം സുപ്പം കത്തരസുപ്പം.

൩൨൮. തന്തി ജീവകം. അഞ്ഞേ രാജദാരകാ വദന്തി കിരാതി സമ്ബന്ധോ. നത്ഥി മാതാ ഏതസ്സാതി നിമ്മാതികോ. യഥാ ചാതിആദീസു യഥാ പേസന്തി, തഥാതി യോജനാ. ചസദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. ന കേവലം വദന്തിയേവ, അഥ ഖോ ന കോചി കിഞ്ചി പേസേതീതി ഹി അത്ഥോ. അഞ്ഞേസന്തി ജീവകതോ അഞ്ഞേസം. തസ്സാതി ജീവകസ്സ. ഇതീതി ഏവം. സോതി ജീവകോ. തം സബ്ബന്തി ‘‘നിമ്മാതികോ നിപ്പിതികോ’’തി വദനഞ്ച പണ്ണാകാരസ്സ അപേസനഞ്ചാതി തം സബ്ബം.

യംനൂനാതി സാധു വത. അഹം വജ്ജസിപ്പം സിക്ഖേയ്യം സാധു വതാതി യോജനാ. തസ്സാതി ജീവകസ്സ. ഏതദഹോസീതി ഏതം അഹോസി, പരിവിതക്കോ അഹൂതി അത്ഥോ. പരൂപഘാതപടിസംയുത്താനീതി പരം ഉപഗന്ത്വാ, ഉപ ഭുസേന വാ ഹനനേന പടിസംയുത്താനി. മേത്താപുബ്ബഭാഗന്തി സിപ്പസ്സ പുബ്ബഭാഗേ പവത്താ മേത്താ ഏതസ്സാതി മേത്താപുബ്ബഭാഗം. ഇതി അഹോസീതി യോജനാ. പുരിമചിന്തായ അനേകന്തഭാവതോ ഏകന്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. അപി ചാതി ഏകന്തേന. അയന്തി ജീവകോ. ഇതോതി ഭദ്ദകപ്പതോ. അയന്തി ഉപാസകോ. ചതുപരിസന്തരേതി ചതുപരിസമജ്ഝേ. പത്ഥതഗുണന്തി പത്ഥരിതഗുണം. ഠാനന്തരന്തി ഠാനഭേദം, അഹമ്പീതി ന അയം ഉപാസകോയേവ, അഹമ്പീതി അത്ഥോ. ഭഗവാതി ആലപനപദമേതം. പത്ഥനന്തി ഇച്ഛിതവരം. ചോദിയമാനോപീതി ഉയ്യോജിയമാനോപി. പിസദ്ദേന പുരിമചിന്തനമപേക്ഖതി. ഏസാതി ഏസോ ജീവകോ.

൩൨൯. ദിസാപാമോക്ഖോതി പദസ്സ ദിസാസു പാമോക്ഖോ ദിസാപാമോക്ഖോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സബ്ബദിസാസൂ’’തിആദി. തസ്മിഞ്ച സമയേതി ജീവകസ്സ തസ്മിം ചിന്തനസമയേ ച, ആഗമംസൂതി സമ്ബന്ധോ. തേതി വാണിജേ, പുച്ഛീതി സമ്ബന്ധോ. കുതോതി നഗരതോ. തക്കസീലതോതി തക്കസീലനഗരതോ. തത്ഥാതി തക്കസീലേ. ആമാതി സമ്പടിച്ഛനത്ഥേ നിപാതോ, ആമ അത്ഥീതി ഹി അത്ഥോ. തേതി വാണിജാ. തഥാതി യഥാ ജീവകോ ആഹ, തഥാ അകംസൂതി അത്ഥോ. സോതി ജീവകോ. പിതരന്തി അഭയരാജകുമാരം. തേഹീതി വാണിജേഹി.

തന്തി ജീവകം, പുച്ഛീതി സമ്ബന്ധോ. സോതി ജീവകോ. കസ്മാ താത ത്വം ഇധാഗതോ അസി പനാതി പുച്ഛീതി യോജനാ. തതോതി പുച്ഛതോ. സോതി ജീവകോ. സിക്ഖിതും ആഗതോ അമ്ഹീതി യോജനാ. ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാതീതിആദീസു സോ കിഞ്ചി കമ്മം അകത്വാ സിപ്പസ്സേവ സിക്ഖിതത്താ ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാതീതി ആഹ ‘‘യഥാ’’തിആദി. തത്ഥ യഥാ സിക്ഖന്തിയേവ, ഏവം തഥാ സോ ന സിക്ഖതീതി യോജനാ. സോ പനാതി ജീവകോ പന, കരോതി സിക്ഖതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏകം കാലന്തി ഏകസ്മിം കാലേ. ഏവം സന്തേ കസ്മാ സോ ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാതീതി ആഹ ‘‘ഏവം സന്തേപീ’’തിആദി. മേധാവിതായാതി ഖിപ്പം ഗഹണധാരണപഞ്ഞതായ, ബഹുഞ്ച സിപ്പന്തി സമ്ബന്ധോ. അസ്സ ജീവകസ്സ ഗഹിതഞ്ച സിപ്പം ന സമ്മുസ്സതീതി യോജനാ.

യത്തകം സിപ്പം ആചരിയോ ജാനാതി, തത്തകം അയം ജീവകോ ജാനാതീതി യോജനാ. യന്തി സിപ്പം. അയന്തി ജീവകോ, ഭവിസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ. നന്തി ജീവകം. യഥാതി യേനാകാരേന. കമ്മവിപാകന്തി കമ്മവിപാകജം രോഗം. ‘‘ന’’ന്തി പദം ‘‘സിക്ഖാപേസീ’’തി പദേ കാരിതകമ്മം, ‘‘ഭേസജ്ജയോജന’’ന്തി പദം ധാതുകമ്മം. ഭേസജ്ജയോജനന്തി ഭേസജ്ജേന രോഗസ്സ യോജനം. സോ പനാതി ജീവകോ പന. ഇമിനാതി ജീവകേന ന ഉഗ്ഗഹിതം, ഉഗ്ഗഹിതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകേന ദ്വാരേനാതി ചതൂസു ദ്വാരേസു ഏകേന ദ്വാരേന. ആഹിണ്ഡന്തോതി വിചരന്തോ. പരിത്തം പാഥേയ്യന്തി ഏത്ഥ പരിത്തസദ്ദസ്സ ആരക്ഖനത്ഥേപി പവത്തനതോ ഇധ അപ്പത്ഥേ പവത്തതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപ്പമത്തക’’ന്തി. കസ്മാ അപ്പമത്തകം പാഥേയ്യം അദാസീതി യോജനാ. തസ്സാതി ദിസാപാമോക്ഖസ്സ. അയന്തി ജീവകോ, ലഭിസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി ലഭനതോ. ഖീണേ പാഥേയ്യേതി പാഥേയ്യേ ഖീണേ സതീതി യോജനാ.

൨൦൩. സേട്ഠിഭരിയാദിവത്ഥുകഥാ

൩൩൦. യാ നാമാതി യാ നാമ ഘരണീ. കിമ്പി മായന്തി ഏത്ഥ ഏകാരലോപസന്ധീതി ആഹ ‘‘കിമ്പി മേ അയ’’ന്തി. ഇമിനാ യകാരാദേസസന്ധിം നിവത്തേതി, ‘‘മ്യായ’’ന്തിപി പാഠോ, ഏവം സതി ആദേസസന്ധിയേവ, ന ലോപസന്ധി. അയം ഘരണീ മേ കിഞ്ചി ദേയ്യധമ്മം കിമ്പി ദസ്സതീതി യോജനാ. തസ്സ ചാതി സബ്ബിസ്സ ച, കതസ്സാതിപി പാഠോ. രോഗൂപസമസ്സ ചാതി മമ രോഗസ്സ ഉപസമസ്സ ച, ഇമേഹി പദേഹി സംയമസ്സാതി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ഉപകാര’’ന്തി ഇമിനാ ഉപജാനാമീതി ഏത്ഥ ഉപസദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. അധിപ്പായോതി ഘരണിയാ ആസയോ.

൩൩൧. ‘‘സബ്ബാലങ്കാരം തുയ്ഹം ഹോതൂ’’തി ഇദം വചനം രാജാ സഭാവതോ ആഹ, ഉദാഹു കിഞ്ചി ചിന്തേത്വാതി ആഹ ‘‘രാജാ’’തിആദി. തത്ഥ ഇമന്തി അലങ്കാരം. പമാണയുത്തേതി കാരണാനുരൂപേ. നന്തി ജീവകം. നാടകാനമ്പീതി പഞ്ചസതികാനം നാടകാനമ്പി. സോപീതി ജീവകോപി. തേസന്തി അഭയകുമാരനാടകാനം. മേതി മയ്ഹം, ന പതിരൂപന്തി സമ്ബന്ധോ. അയ്യികാനന്തി മാതാമഹീനം. കതസ്സ മേ ഉപകാരന്തി യോജനാ. ഇമിനാ അധികാരോ ച ഉപകാരോ ച അത്ഥതോ സദിസന്തി ദസ്സേതി. രാജാ പസന്നോ ദത്വാ ആഹാതി സമ്ബന്ധോ.

൨൦൫. രാജഗഹസേട്ഠിവത്ഥുകഥാ

൩൩൨. ഇരിയാപഥസമ്പരിവത്തനേനാതി ഇരിയാപഥസ്സ പുനപ്പുനം പരിവത്തനേന. തീഹി സത്താഹേഹി നിച്ചലസ്സ നിപന്നസ്സ അസ്സ സേട്ഠിസ്സ മത്ഥലുങ്ഗന്തി യോജനാ. അപ്പേവ നിപജ്ജേയ്യാതി യോജനാ. നന്തി സേട്ഠിം. തേനേവാതി തേനേവ കാരണേന. സീസം ഛാദേതീതി സീസച്ഛവീതി വുത്തേ സീസപടിച്ഛാദനചമ്മന്തി ആഹ ‘‘സീസചമ്മ’’ന്തി. തസ്സാതി സേട്ഠിസ്സ. തീഹി സത്താഹേനാതി ഏത്ഥ പുബ്ബപദേന പച്ഛിമപദം ഗുണിത്വാ ഗഹേതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘തീഹി പസ്സേഹി ഏകേനേകേന സത്താഹേനാ’’തി.

൩൩൩. ജനം നീഹരാപേത്വാതി ജനം അപക്കമാപേത്വാ.

൨൦൭. പജ്ജോതരാജവത്ഥുകഥാ

൩൩൪. വിച്ഛികസ്സ ജാതോതി വിച്ഛികസ്സ കാരണാ ജാതോ, വിച്ഛികം പടിച്ച ജാതോതി അത്ഥോ. സബ്ബി ച ഭേസജ്ജം വിച്ഛികാനം പടികൂലം ഹോതീതി യോജനാ. പഞ്ഞാസയോജനികാതി ഏത്ഥ ണികപച്ചയസ്സ ഗന്തും സമത്ഥത്ഥേ പവത്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗന്തും സമത്ഥോ ഹോതീ’’തി. അസ്സ രഞ്ഞോതി ചന്ദപജ്ജോതനാമകസ്സ അസ്സ രഞ്ഞോ. ഹത്ഥിനീയേവാതി ഭദ്ദവതികാ നാമ ഹത്ഥിനീയേവ. വീസയോജനസതന്തി വീസാധികം യോജനസതം.

ഭുഞ്ജിതും നിസിന്നസ്സ ഏകസ്സ കുലപുത്തസ്സ ദ്വാരേതി യോജനാ. തസ്സാതി കുലപുത്തസ്സ, ആരോചേസീതി സമ്ബന്ധോ. സോതി കുലപുത്തോ, ‘‘ആഹരാ’’തി ആണാപേസീതി സമ്ബന്ധോ. ഇതരോതി പുരിസോ. തന്തി പത്തം. യത്ഥ യത്ഥാതി യസ്മിം യസ്മിം ഭവേ. തത്ഥ തത്ഥ വാഹനസമ്പന്നോ ഹോമീതി യോജനാ. സോതി പുരിസോ. പജ്ജോതോ നാമ അയം രാജാ ജാതോതി യോജനാ.

സബ്ബിം പായേത്വാതി ഇദം ഉപലക്ഖണമത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സബ്ബിഞ്ച പായേത്വാ’’തിആദി. സബ്ബിഞ്ച പായേത്വാ, പരിചാരകാനം ആഹാരാചാരേ വിധിഞ്ച ആചിക്ഖിത്വാതി അത്ഥോ. ഓലുമ്പേത്വാതി ലുപിധാതു ഓദഹനത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഓദഹിത്വാ’’തി. വിരേചേസീതി ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച വിരേചേസി.

൨൦൮. സിവേയ്യകദുസ്സയുഗകഥാ

൩൩൫. സിവഥികന്തി സിവാ ജമ്ബുകാ കുണപഖാദനത്ഥായ ആഗന്ത്വാ തിട്ഠന്തി ഏത്ഥാതി സിവട്ഠം, തദേവ സിവഥികം, ഇമിനാ സിവഥികായം ഉപ്പന്നം സിവേയ്യകം ഥികസദ്ദസ്സ ലോപം കത്വാതി ദസ്സേതി. തത്ഥാതി ഉത്തരകുരൂസു. തന്തി മതം. ഹത്ഥിസോണ്ഡകസകുണാതി ഹത്ഥിലിങ്ഗവിഹങ്ഗമാ. തേ ഹി ഹത്ഥിനോ സോണ്ഡോ വിയ സോണ്ഡോ ഏതേസു അത്ഥീതി ഹത്ഥീസോണ്ഡകാ, തേ ച തേ സകുണാ ചേതി ഹത്ഥിസോണ്ഡകസകുണാതി വുച്ചന്തി. രഞ്ഞോ ആഹരന്തീതി രഞ്ഞോ അത്ഥായ, സന്തികം വാ ആഹരന്തി. ഇദന്തി സിവേയ്യകം ദുസ്സയുഗം. സിവിരട്ഠേ വായിതം സിവേയ്യകന്തി ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഥവാ’’തിആദി. തേനാതി കാരണേന. ‘‘സിവേയ്യകന്തി…പേ… വദന്തീ’’തി പോരാണാ ആഹൂതി യോജനാ.

൨൦൯. സമത്തിംസവിരേചനകഥാ

൩൩൬. കിംപനാതി ഏത്ഥ കിംസദ്ദോ അനിയമത്ഥോ. ലൂഖോ കിം, ന ലൂഖോ കിന്തി ഹി അത്ഥോ. ‘‘സിനേഹപാനം പന തേമേതീ’’തി ച ‘‘കരോതീ’’തി ച സമ്ബന്ധോ. സബ്ബത്ഥാതി സകലകായേ. സിരാതി കണ്ഡരാ. അയന്തി ജീവകോ. ഓളാരികദോസഹരണത്ഥന്തി ഓളാരികസ്സ ദോസസ്സ അപനയനത്ഥം. പകതത്തേതി പകതിസങ്ഖാതേ സഭാവേ സതീതി സമ്ബന്ധോ. ഭഗവാ ഭന്തേതി യോജനാ. കുതോതി കസ്സ സന്തികാ. വട്ടതി നു ഖോതി ചിന്തേസീതി യോജനാ. തതോതി ചിന്തനതോ. സോണോതി കോളിവീസസോണോ, ഭുഞ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി സോണസ്സ സന്തികാ. തസ്സാതി സോണസ്സ. സോതി സോണോ. ഥേരസ്സാതി മോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരസ്സ. ഇദം ‘‘പത്ത’’ന്തിപദേ സാമീ, ‘‘അദാസീ’’തി പദേ സമ്പദാനം. അഞ്ഞം പിണ്ഡപാതന്തി സമ്ബന്ധോ.

രാജാപി ഖോ ഭുഞ്ജിതുകാമോ അഹോസീതി സമ്ബന്ധോ. യഞ്ച സുജാതാ അദാസി, യഞ്ച പരിനിബ്ബാനകാലേ ചുന്ദോ കമ്മാരപുത്തോ, ഭാജനഗതേസു ദ്വീസുയേവ തേസു പിണ്ഡപാതേസു ദേവതാ ഓജം പക്ഖിപന്തീതി യോജനാ. അഞ്ഞേസൂതി ദ്വീഹി പിണ്ഡപാതേഹി അഞ്ഞേസു. ഇച്ഛന്തി രുചിം. സോതി ബിമ്ബിസാരോ രാജാ. തവേവാതി തുയ്ഹമേവ. തന്തി ഭഗവതോ വചനം. രാജാ അകാസീതി സമ്ബന്ധോ. തേതി അസീതികുലപുത്തസഹസ്സാ. ഏതദത്ഥമേവാതി സോണസ്സ അരഹത്തേ പതിട്ഠാപനത്ഥമേവ, ന രഞ്ഞോ അനുഗ്ഗഹത്ഥന്തി അധിപ്പായോ.

൨൧൦. വരയാചനകഥാ

൩൩൭. കതം ഭത്തകിച്ചം യേനാതി കതഭത്തകിച്ചോ, തസ്മിം സതീതി സമ്ബന്ധോ. വുത്തനയേനേവാതി രാഹുലവത്ഥുമ്ഹി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൦൫) വുത്തനയേനേവ. ഇദം വത്ഥന്തി ഇദം സിവേയ്യകം വത്ഥം, ഉപ്പന്നന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘താവാ’’തി അജ്ഝാഹരിതബ്ബോ. ഏത്ഥന്തരേതി ഏതസ്മിം വത്ഥുപ്പന്നകാലമജ്ഝേ. കോചി ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. തേനാതി പംസുകൂലികഹേതുനാ. അയന്തി ജീവകോ. ഗഹപതിചീവരന്തി ഏത്ഥ ഗഹപതീനം ചീവരന്തി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ഗഹപതീഹി ദിന്നം ചീവര’’ന്തി. വത്ഥദാനാനിസംസപടിസംയുത്തായാതി ‘‘വത്ഥദോ ഹോതി വണ്ണദോ’’തിആദികായ (സം. നി. ൧.൪൨) വത്ഥദാനസ്സ ആനിസംസേന പടിസംയുത്തായ. വിച്ഛാവസേന വുത്തോ ‘‘ഇതരീതരേനാ’’തി സബ്ബനാമസദ്ദോ അനിയമത്ഥോതി ആഹ ‘‘അപ്പഗ്ഘേനപി മഹഗ്ഘേനപി യേന കേനചീ’’തി. പാവാരോതി ഉത്തരാസങ്ഗോ. സോ ഹി പാരുപനത്ഥായ വരിയതി ഇച്ഛിയതീതി പാവാരോതി വുച്ചതി. ‘‘കപ്പാസാദിഭേദോ’’തി ഇമിനാ തസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. പകതികോജവമേവാതി പകതിയാ ഭിക്ഖൂനം സാരുപ്പം കോജവമേവ. സോളസനാടകിത്ഥീനം ഠത്വാ നച്ചയോഗ്യത്താ മഹതീ പിട്ഠി ഏതസ്സാതി മഹാപിട്ഠിയം, തമേവ കോജവം മഹാപിട്ഠിയകോജവം. തസ്സ കിര ലോമാനി ചതുരങ്ഗുലാധികാനി ഹോന്തി.

൨൧൧. കമ്ബലാനുജാനനാദികഥാ

൩൩൮. കാസീനന്തി കാസീനം ജനപദാനം, കാസിരട്ഠേ നിവാസീനം ജനാനം വാ. പസേനദിസ്സാതി പച്ചുട്ഠം, പടിപക്ഖം വാ സേനം ജിനാതീതി പസേനദി ജകാരസ്സ ദകാരം കത്വാ. ഏസാതി ഏസോ കാസിരാജാ. ‘‘സഹസ്സ’’ന്തി ഇമിനാ കാസിസദ്ദസ്സ സങ്കേതസങ്ഖ്യം ദസ്സേതി. തംഅഗ്ഘനകോതി തേന കാസിനാ അഗ്ഘനകോ. കസ്മാ അഡ്ഢകാസീതി (ഥേരീഗാ. അട്ഠ. ൨൫) വുത്തോതി ആഹ ‘‘അയം പനാ’’തിആദി. അയന്തി കമ്ബലോ. പനാതി കാരണത്ഥജോതകോ. യസ്മാതി ഹി അത്ഥോ.

൩൩൯. ഭഞ്ജിതബ്ബം ഖോമാദീനി പഞ്ച സുത്താനി മിസ്സിത്വാ അവമദ്ദിതബ്ബന്തി ഭങ്ഗന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഭങ്ഗം നാമാ’’തിആദി. വാകമയമേവാതി ഭങ്ഗനാമകേന വാകേന നിബ്ബത്തമേവ.

൩൪൦. തേതി ഭിക്ഖൂ, സല്ലക്ഖിംസു കിരാതി സമ്ബന്ധോ. ഏതസ്സാതി പദസ്സ, അത്ഥന്തി സമ്ബന്ധോ. ന അച്ഛിംസൂതി ന ആസിംസു, ന വസിംസൂതി അത്ഥോ. നാകാമാതി ഏത്ഥ കമുധാതു ഇച്ഛത്ഥോ യകാരലോപോതി ആഹ ‘‘ന അനിച്ഛായാ’’തി. ദാതബ്ബോതി ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. ഉപചാരേതി സുസാനസ്സ സമീപേ. ‘‘അകാമാ ഭാഗം ദാതു’’ന്തി വചനസ്സ അനേകന്തഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘യദി പനാ’’തിആദി. ഇധാതി ഇമം സുസാനം. ‘‘സമ്പത്താ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ദേന്തീതി യോജനാ. യേനാതി ഭിക്ഖുനാ. സദിസാ ഓക്കമിംസൂതി ഏത്ഥ സദിസസദ്ദോ സമപരിയായോതി ആഹ ‘‘സമം ഓക്കമിംസൂ’’തി. സമന്തി ഭാവനപുംസകോ. സമാനദിസായാതി വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏകദിസായ വാ’’തി. ഏത്ഥ പന യകാരലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. ബഹിമേവാതി സുസാനതോ ബഹി ഏവ. കതികന്തി കതേന പവത്തം സങ്ഗരം.

൨൧൩. ചീവരപടിഗ്ഗാഹകസമ്മുതികഥാ

൩൪൨. ‘‘യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതീ’’തിആദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ഞാതകാദീനം ചീവരന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകച്ചസ്മിന്തി ജനേ. വാസദ്ദോ വികപ്പത്ഥോ. ഏതേസു തീസു അഞ്ഞതരേന കാരണേന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി നാമാതി ഹി അത്ഥോ. ആഗതസ്സാപി ചീവരന്തി സമ്ബന്ധോ പിസദ്ദോ ഗരഹത്ഥോ. പഗേവ പച്ഛാ ആഗതസ്സാതി ഹി അത്ഥോ. അവമഞ്ഞന്തി ഉഞ്ഞാതം. വോതി തുമ്ഹാകം. നത്ഥി കിന്തി യോജനാ. മുട്ഠാ സതി ഏതസ്സാതി മുട്ഠസ്സതി. ആഗതാനമ്പി ചീവരന്തി സമ്ബന്ധോ. പിസദ്ദോ സമ്ഭാവനത്ഥോ. പഗേവ പഠമം ആഗതാനന്തി ഹി അത്ഥോ. ഏതം ചീവരപടിഗ്ഗാഹകട്ഠാനം നാമാതി യോജനാ. സന്തസന്തോ വാതി ഖേദഖേദോ വാ. ഇദഞ്ചിദഞ്ചാതി ഇദഞ്ച ഇദഞ്ച ചീവരം. തസ്മാതി യസ്മാ ച ഗച്ഛതി, യസ്മാ ച ജാനാതി, തസ്മാ. യോതി ഭിക്ഖു. സക്കോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏവരൂപോ ഭിക്ഖു സമ്മനിതബ്ബോതി യോജനാ.

അപലോകനേനപീതി ‘‘ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരപടിഗ്ഗാഹകം കാതും സങ്ഘം അപലോകേമീ’’തി അപലോകനേനപി, സമ്മനിതുന്തി സമ്ബന്ധോ. യത്ഥ പനാതി യസ്മിം പന ധുരവിഹാരേ.

‘‘ഗഹിതട്ഠാനേയേവാ’’തി ഇമിനാ തത്ഥേവാതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ‘‘ഛഡ്ഡേത്വാ’’തി ഇമിനാ ഉജ്ഝിത്വാതി ഏത്ഥ ഉധധാതുയാ വിസ്സജ്ജനത്ഥം ദസ്സേതി. ചീവരപടിഗ്ഗാഹകന്തി പദസ്സ ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യോ’’തിആദി. തത്ഥ യോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സോ ചീവരപടിഗ്ഗാഹകോ നാമാതി യോജനാ. ‘‘ചീവരപടിസാമക’’ന്തി ഇമിനാ ചീവരം ഗഹിതട്ഠാനതോ നീഹരിത്വാ ഭണ്ഡാഗാരേ ദഹതി ഠപേതീതി ചീവരനിദഹകോതി അത്ഥം ദസ്സേതി. യോ ന ഛന്ദാതിം ഗച്ഛതീതിആദീസു ഏത്ഥ ഏതേസു ച ഇതോ പരഞ്ചാതി യോജനാ.

൨൧൪. ഭണ്ഡാഗാരസമ്മുതിആദികഥാ

൩൪൩. യോ വിഹാരോ വാ യോ അഡ്ഢയോഗോ വാ ഹോതി, സോ വിഹാരാദികോ സമ്മനിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘ആരാമികസാമണേരാദീഹീ’’തി പദം വിവിത്തത്ഥേ അപാദാനം, കരണമ്പി യുജ്ജതി. പച്ചന്തസേനാസനം പന ന സമ്മനിതബ്ബം ചോരാദിഉപദ്ദവത്താ. വിഹാരമജ്ഝേയേവാതി ഭണ്ഡാഗാരവിഹാരമജ്ഝേയേവ.

യസ്സാതി ഭണ്ഡാഗാരസ്സ. ഇദം പദം ‘‘ഛദനാദീസൂ’’തി പദേ സാമീ, ‘‘നത്ഥീ’’തി പദേ സമ്പദാനം. യസ്സ പനാതി ഭണ്ഡാഗാരസ്സ പന. യത്ഥ കത്ഥചീതി യസ്മിം കസ്മിംചി ഠാനേ. യേനാതി പതിതഹേതുനാ. മൂസിത്വാ ഖാദതീതി മൂസികോ. ആദിസദ്ദേന ഗോധാമങ്ഗുസാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. ഉപ ഭുസം, ഉപഗുഹിത്വാ വാ ചിനന്തീതി ഉപചികാ. തന്തി ഓവസ്സനാദിം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം.

ചീവരപടിഗ്ഗാഹകാദീഹീതി ആദിസദ്ദേന ചീവരനിദഹകഭണ്ഡാഗാരികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥാതി തേസു. ചീവരപടിഗ്ഗാഹകേന ന ഗണ്ഹിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. താവാതി ചീവരനിദഹകഭണ്ഡാഗാരികാനം, തേഹി വാ പഠമം. യം യന്തി ചീവരം. തഥേവാതി യഥാ വിസും വിസും കത്വാ ഗണ്ഹതി, തഥേവ. ചീവരനിദഹകേനാപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം പടിഗ്ഗാഹകേനേവ, അഥ ഖോ നിദഹകേനപീതി സമ്പിണ്ഡേതി. തഥേവാതി യഥാ നിദഹകോ ആചിക്ഖതി, തഥേവ. തതോതി തേഹി ചീവരേഹി, വിഭത്തഅപാദാനം, തേസു ചീവരേസു വാ നിദ്ധാരണം. തദേവാതി സങ്ഘേന വുത്തചീവരമേവ.

ഇതീതിആദി നിഗമനം. ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോതി സമ്ബന്ധോ. ഭണ്ഡാഗാരന്തി ഭണ്ഡസ്സ ഠപനോകാസം അഗാരം. ഭണ്ഡാഗാരികോതി ഭണ്ഡാഗാരേ നിയുത്തോ. ബാഹുല്ലികതായാതി പച്ചയബാഹുല്ലേന നിയുത്തഭാവത്ഥം. ഏവം സന്തേ കിമത്ഥായ അനുഞ്ഞാതോതി ആഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. അനുഗ്ഗഹായ അനുഞ്ഞാതോതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. നേവ ജാനേയ്യുന്തി യോജനാ. ദ്വേ ദ്വേ വാ ചീവരേതി സമ്ബന്ധോ. സങ്ഗഹം കാതുന്തി സങ്ഘേന സങ്ഗഹം കാതും.

ന വുട്ഠാപേതബ്ബോതി ഏത്ഥ അത്ഥുദ്ധാരവസേന അഞ്ഞേപി അവുട്ഠാപനീയേ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഞ്ഞേപീ’’തിആദി. ഹീതി വിത്ഥാരോ. തത്ഥാതി ചതൂസു. സങ്ഘോ പന ദേതീതി സമ്ബന്ധോ. ഉപകാരതായ ചാതി സങ്ഘസ്സ ഉപകാരതായ ച. ഏത്ഥ ച പുരിമേസു തീസു ഏകോയേവ ഹേതു, പച്ഛിമേ പന ദ്വേ ഹേതവോതി ദട്ഠബ്ബം.

സമ്മുഖീഭൂതേനാതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ മുഖേ സംവിജ്ജമാനോ, സന്നിപതിതോ വാ സമ്മുഖോ, സമ്മുഖോ ഹുത്വാ ഭൂതോ സമ്മുഖീഭൂതോ. ഭൂസദ്ദയോഗത്താ അകാരസ്സീകാരോ ഹോതി, അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതോ സങ്ഘോ. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതേനാ’’തി. കോലാഹലന്തി ബഹുജനേഹി സന്നിപതിത്വാ ഏകതോ കതം അബ്യത്തസദ്ദം. തദാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അമ്ഹാക’’ന്തിആദി. ‘‘ചീവരഭാജകേസൂ’’തിആദിനാ അഗതിഗമനാകാരം ദസ്സേതി, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. തുലാഭൂതോതി തുലായ സദിസോ ഹുത്വാ ഭൂതോ, തുലായ സദിസഭാവം പത്തോ വാ. മജ്ഝത്തോതി മജ്ഝേ ഠിതോ അത്താ സഭാവോ ഏതസ്സാതി മജ്ഝത്തോ.

ഇദന്തി ചീവരം. ഘനന്തി നിരന്തരം. തനുകന്തി വിരളം. ഏത്ഥ ‘‘ഉച്ചിനിത്വാ’’തി ഇമിനാ വത്ഥസ്സ പമാണേന ഉച്ചിനനം ദസ്സേതി. ‘‘തുലയിത്വാ’’തി ഇമിനാ അഗ്ഘേന തുലനം ദസ്സേതി. വണ്ണാവണ്ണം കത്വാതി വണ്ണഞ്ച അവണ്ണഞ്ച ഖുദ്ദകഞ്ച പമാണം, മഹന്തഞ്ച പമാണം കത്വാതി അത്ഥോ. ഏകച്ചാനി ചീവരാനി അപ്പഗ്ഘാനി ഹോന്തി, ഏകച്ചാനി മഹഗ്ഘാനീതി വുത്തം ഹോതി. ദസദസഅഗ്ഘനകന്തി ദസഹി ദസഹി കഹാപണേഹി അഗ്ഘനകം. യന്തി ചീവരം, ബന്ധിത്വാതി നവഗ്ഘനകം ഏകഗ്ഘനകേന, അട്ഠഗ്ഘനകഞ്ച ദ്വിഅഗ്ഘനകേന ബന്ധിത്വാതി അത്ഥോ. സമേ പടിവീസേതി സമപമാണേ പടിവീസേ ഠപേത്വാ, ഇമിനാ ‘‘വണ്ണാവണ്ണ’’ന്തി ഏത്ഥ വണ്ണസദ്ദോ പമാണത്ഥോതി ദീപേതി. ദസ ദസ ഭിക്ഖൂതി ഇദം ഉപലക്ഖണവസേന വുത്തം അഞ്ഞേനാകാരേനാപി ഗണേതും സക്കുണേയ്യത്താ. ഭണ്ഡികന്തി ചീവരഭണ്ഡേന നിയുത്തം പുടം. കുസോതി സലാകദണ്ഡോ.

അത്തിസ്സരാതി അത്തനാവ അത്താനം ഇസ്സരാ. അഞ്ഞേസം വത്തപടിപത്തിന്തി സമ്ബന്ധോ. ഉപഡ്ഢഭാഗോതി ഭിക്ഖൂനം ലദ്ധഭാഗതോ ഉപഡ്ഢോ ഭാഗോ. യേ പനാതി സാമണേരാ പന. സമഭാഗോതി ഭിക്ഖൂനം ഭാഗേന സമോ ഭാഗോ. ഇദഞ്ചാതി ‘‘ഉപഡ്ഢപടിവീസ’’ന്തി വചനഞ്ച, കഥിതന്തി സമ്ബന്ധോ. സമകമേവാതി ഭിക്ഖുസാമണേരാനം സമപമാണമേവ. തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികന്തി തസ്മിം വിഹാരേ ഉപ്പാദേന മൂലേന ഉപ്പാദിതം വസ്സാവാസികം. ഫാതികമ്മന്തി വഡ്ഢനകമ്മം ‘‘യത്തകേന വിനയാഗതേന സമ്മുഞ്ജനിബന്ധനാദിനാ ഹത്ഥകമ്മേന വിഹാരസ്സ ഊനതാ ന ഹോതി, തത്തകം കത്വാതി അത്ഥോ. ഏതന്തി ഫാതികമ്മം കത്വാ ഗഹണം. ഹീതി സച്ചം. ഏത്ഥാതി തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികഗഹണേ. സബ്ബേസന്തി അഖിലാനം ഭിക്ഖുസാമണേരാനം. ഭണ്ഡാഗാരികചീവരേപീതി ഭണ്ഡാഗാരേ ഠപിതേ അകാലചീവരേപി. പിസദ്ദേന തത്രുപ്പാദവസ്സാവാസികമപേക്ഖതി. സാമണേരാ ഉക്കുട്ഠിം കരോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. അപഹരിതകന്തി ഹരിതവിരഹിതം. രങ്ഗഛല്ലിന്തി രജനച്ഛവിം. ഏതന്തി ഉക്കുട്ഠികരണതോ സമഭാഗദാനം, വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. യേ ചാതി സാമണേരാ ച. വിരജ്ഝിത്വാ കരോന്തീതി കത്തബ്ബകാലേസു അകത്വാ യഥിച്ഛിതക്ഖണേ കരോന്തി. തേതി സാമണേരേ. സമപടിവീസോ ദാതബ്ബോതി ‘‘കരിസ്സാമാ’’തി പടിഞ്ഞാതമത്തേന സമോ പടിവീസോ ദാതബ്ബോ.

‘‘സകം ഭാഗം ദാതു’’ന്തി ഇദം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. കിം സന്ധായ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഭണ്ഡാഗാരതോ…പേ… സന്ധായാ’’തി. പഹതായാതി പഹരിതബ്ബായ, പഹനിതബ്ബായ വാ. തസ്മാതി യസ്മാ സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ. അനീഹടേസൂതി ഭണ്ഡാഗാരതോ അനീഹരിതേസു. ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോതി ഉത്തരിതുകാമസ്സ ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ. തുലായാതി മാനേന.

തേസൂതി സാടകേസു, ഏകോ സാടകോതി യോജനാ. സബ്ബേസു പാതിതേസൂതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്തകേനാതി ദ്വാദസഗ്ഘനകേന. തം സുത്വാതി ഭിക്ഖൂനം തം വചനം സുത്വാ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം സങ്ഘഗണസന്തകേ. അനുപ്പദാനേന ഖിപിയതി പക്ഖിപിയതീതി അനുക്ഖേപന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അനുക്ഖേപം നാമാ’’തിആദി. യത്തകം അഗ്ഘന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്തകേന അഗ്ഘേന അഗ്ഘനകേതി യോജനാ. വികല്ലകാതി വികലസ്സ ഭാവോ വികല്ലം, ചീവരപുഗ്ഗലാനം അപഹോനകഭാവോ, തദേവ വികല്ലകാ. ‘‘തത്ഥാ’’തി പാഠസേസോ, തേസു ദ്വീസു വികല്ലകേസൂതി അത്ഥോ. അത്ഥീതി സംവിജ്ജന്തി, നിപാതോയം. ഛിന്ദന്തേഹി ച ദാതബ്ബാനീതി സമ്ബന്ധോ. ദാതബ്ബാനീതി ച ഛിന്ദിതബ്ബാനി. ദാസദ്ദോ ഹി അവഖണ്ഡനത്ഥോ. ദാതുന്തി അവഖണ്ഡിതും. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. ഏത്ഥാതി ഏതേസു വികല്ലകേസു. തന്തി ചീവരം. അഥാതി തോസിതതോ പരം. തത്ഥാതി ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോട്ഠാസേ. സാമണകന്തി സമണസ്സ അനുരൂപം. യോതി ഭിക്ഖു. തേനാതി പരിക്ഖാരേന. ഇദമ്പീതി അഞ്ഞം സാമണകസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ ഠപനമ്പി. പിസദ്ദേന പുരിമം വത്ഥഛിന്ദനമപേക്ഖതി.

വഗ്ഗന്തി സമൂഹം. അട്ഠ വാ നവ വാ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തീതി യോജനാ. തേസന്തി അട്ഠന്നം വാ നവന്നം വാ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. അയം അപഹോനകഭാവോതി യോജനാ. പുന ചീവരസ്സേവ വികല്ലകഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഥവാ’’തിആദി. ഏത്ഥ പുരിമനയേ ചീവരസ്സ ച പുഗ്ഗലസ്സ ച വികല്ലകം ഹോതി, പച്ഛിമേ ചീവരസ്സേവാതി അയമേതേസം വിസേസോ.

൨൧൫. ചീവരരജനകഥാ

൩൪൪. ഗിഹിപരിഭുത്തം പനാതി ഗിഹിനാ പരിഭുത്തം വത്ഥം പന, കിഞ്ചി ഫലന്തി സമ്ബന്ധോ.

സീതുദകാതി സീതം ഉദകം. ലിങ്ഗവിപല്ലാസോ ഹി അയം. ഉത്തരാളുമ്പന്തി ഏത്ഥ ഉത്തര ഉളുമ്പന്തി പദച്ഛേദം കത്വാ അകാരതോ ഉകാരസ്സ ലോപം കത്വാ, പുബ്ബസരസ്സ ച ദീഘം കത്വാ ‘‘ഉത്തരാളുമ്പ’’ന്തി വുച്ചതി. ഉത്തരാളൂതി ഉത്തരഉദകം. ഉളുസദ്ദോ ഹി ഉദകവാചകോ, തം പാതി രക്ഖതീതി ഉത്തരാളുമ്പം. തസ്സ സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വട്ടാധാരക’’ന്തി. രജനന്തി രജനഛല്ലിം. ഹീതി ഫലജോതകോ. രജനന്തി രജനുദകം. ഹീതി വിത്ഥാരോ. ഥേവോതി രജനബിന്ദു. ന വിസരതീതി ന പഗ്ഘരതി. രജനാളുങ്കന്തി ഏത്ഥാപി പുരിമനയേനേവ പദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ. രജനഉളുങ്കന്തി രജനസങ്ഖാതസ്സ ഉദകസ്സ ഗഹണത്ഥായ കരിയതീതി രജനഉളുങ്കം. ദണ്ഡകേന നിയുത്തം ഥാലകം ദണ്ഡകഥാലകന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തമേവ സദണ്ഡക’’ന്തി. രജനകുണ്ഡന്തി രജനപക്ഖിപനം മഹാഘടം. അഞ്ഞത്രാതി അഞ്ഞം ഠാനം. പത്ഥിന്നസദ്ദോ ഥദ്ധപരിയായോതി ആഹ ‘‘ഥദ്ധ’’ന്തി. ദന്തകാസാവാനീതി ഏത്ഥ ദന്തസദ്ദേന തസ്സ വണ്ണോ ഗഹേതബ്ബോ, സോ ഏതേസമത്ഥീതി ദന്താനി, ദന്താനി ച താനി കാസാവാനി ചേതി ദന്തകാസാവാനി, തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദന്തവണ്ണാനീ’’തി. ദന്തവണ്ണാനി കാസാവാനി ധാരേന്തീതി സമ്ബന്ധോ.

൨൧൬. ഛിന്നകചീവരാനുജാനനകഥാ

൩൪൫. ദീഘമരിയാദബദ്ധന്തി ദീഘേന മരിയാദേന ബദ്ധം. ചതുക്കസണ്ഠാനന്തി ചതുന്നം മഗ്ഗാനം സമോധാനസണ്ഠാനം. ഉസ്സഹസി ത്വന്തി ഏത്ഥ ഉപുബ്ബോ സഹധാതു സമത്ഥത്ഥോതി ആഹ ‘‘സക്കോസി ത്വ’’ന്തി. പപുബ്ബോ പന അഭിഭവനത്ഥോ ഹോതി ‘‘പസഹതീ’’തിആദീസു. യോ നാമാതി യോ ആനന്ദോ ആജാനിസ്സതി നാമ, സോ ആനന്ദോ പണ്ഡിതോതി യോജനാ. ‘‘കുസീ’’തി ഏതം നാമം അധിവചനന്തി യോജനാ. അനുവാതാദീനന്തി ആദിസദ്ദേന പരിഭണ്ഡാദീനി സങ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘അഡ്ഢകുസീ’’തി ഏതന്തി യോജനാ.

ഗീവേയ്യകന്തി ഏത്ഥ ഗീവായം സുത്തസംസിബ്ബിതം ഗീവേയ്യകന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗീവാവേഠനട്ഠാനേ’’തിആദി. ‘‘ആഗന്തുകപട്ട’’ന്തി ഇമിനാ ഏയ്യകപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ഏസേവ നയോ ജങ്ഘേയ്യകന്തി ഏത്ഥാപി. ഏതം നാമന്തി ‘‘ഗീവേയ്യകം, ജങ്ഘേയ്യക’’ന്തി ഏതം നാമം. ഇതീതി ഏവം. ഏതന്തി ‘‘അനുവിവട്ട’’ന്തിആദി ഏതം. ‘‘അനുവിവട്ട’’ന്തി ഏതം നാമന്തി യോജനാ. വിവട്ടസ്സാതി മജ്ഝിമഖണ്ഡകസ്സ. ബാഹന്തന്തി ഏത്ഥ ബാഹായ ഉപരി ഠപിതാ അന്താ ബാഹന്താതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ബാഹായാ’’തിആദി. തേസന്തി ഉഭിന്നമന്താനം. ഏതന്തി ‘‘ബാഹന്ത’’ന്തി ഏതം.

൨൧൭. തിചീവരാനുജാനനകഥാ

൩൪൬. ‘‘ഉക്ഖിത്തഭണ്ഡികഭാവം ആപാദിതേ’’തി ഇമിനാ ഉബ്ഭണ്ഡിതേതി ഏത്ഥ ഉക്ഖിത്തം ഭണ്ഡം ഉബ്ഭണ്ഡം, ഉബ്ഭണ്ഡഭാവം ഇതാ ആപാദിതാതി ഉബ്ഭണ്ഡിതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തേ ഉബ്ഭണ്ഡിതേ ഭിക്ഖൂ അദ്ദസാതി യോജനാ. ഭിസിസങ്ഖേപേനാതി ഭിസിയം പക്ഖേപേന, പവേസേനാതി അത്ഥോ, ഭിസിആകാരേനാതി വുത്തം ഹോതി. തത്ഥാതി ദക്ഖിണാഗിരിം. ഗച്ഛന്താ തേ ഭിക്ഖൂതി യോജനാ. ‘‘അട്ഠപമാണാസൂ’’തി ഇമിനാ അന്തരട്ഠകാസൂതി ഏത്ഥ കപച്ചയോ പമാണത്ഥേ ഹോതീതി ദസ്സേതി, കേസുചി പോത്ഥകേസു പമാണസദ്ദോ ന ദിസ്സതി, ഗളിതോതി ദട്ഠബ്ബോ. രത്തീസൂതി സമ്ബന്ധോ. ഭഗവന്തന്തി ഏത്ഥ സമ്പദാനത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘ഭഗവതോ’’തി. സീതാലുകാതി ഏത്ഥ സീതം പകതി ഏതേസന്തി സീതാലുനോ, തേയേവ സീതാലുകാതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സീതപകതികാ’’തി. യേ കുലപുത്താ പകതിയാവ സീതേന കിലമന്തി, തേ സീതാലുകാ നാമാതി യോജനാ. ഏകച്ചിയന്തി ഏത്ഥ ഏകച്ചസദ്ദോ ഏകപരിയായോതി ആഹ ‘‘ഏകം പട്ട’’ന്തി. ഇമിനാ ഏകോയേവ ഏകച്ചോതി കത്വാ സകത്ഥേ അച്ചപച്ചയോതി ദസ്സേതി. ‘‘പട്ട’’ന്തി ഇമിനാ ഏകച്ചേന നിയുത്തം ഏകച്ചിയന്തി വചനത്ഥം കത്വാ നിയുത്തത്ഥേ പവത്തസ്സ ഇയപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ഇതീതി ഏവം. ഭഗവാ അനുജാനാതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇതരേതി സങ്ഘാടിതോ ഇതരേ ഉത്തരാസങ്ഗഅന്തരവാസകേ.

൨൧൮. അതിരേകചീവരാദികഥാ

൩൪൮. അച്ഛുപേയ്യന്തി ഏത്ഥ അച്ഛി വുച്ചതി നേത്തമണ്ഡലം, തം വിയാതി അച്ഛി ഛിദ്ദോ, തസ്മിം ഉപഗന്തബ്ബം ഉപനേതബ്ബന്തി അച്ഛുപേയ്യം. ‘‘ലഗ്ഗാപേയ്യ’’ന്തി ഇമിനാ അധിപ്പായത്ഥം ദസ്സേതി. ഏത്ഥാതി പംസുകൂലേ. സബ്ബമിദന്തി ‘‘ദിഗുണം സങ്ഘാടി’’ന്തിആദികം സബ്ബം ഇദം വചനം. ഉദ്ധരിത്വാതി അപനേത്വാ. സംസിബ്ബിതന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം സമ്ബന്ധിത്വാ സിബ്ബിതം.

൩൫൧. സോവഗ്ഗികന്തി ഏത്ഥ സുന്ദരാനി അഗ്ഗാനി രൂപാദീനി ഏത്ഥാതി സഗ്ഗോ, പുബ്ബപദേ ഉകാരസ്സ ലോപോ, ഉകാരസ്സ ഉവാദേസേ ‘‘സുവഗ്ഗോ’’തി സിജ്ഝതി. സുവഗ്ഗപ്പത്തഹേതുകം സോവഗ്ഗികം, ദാനം, തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സഗ്ഗപ്പത്തഹേതുക’’ന്തി. ‘‘അപനേതീ’’തി ഇമിനാ നുദധാതുയാ അപനയനത്ഥം ദസ്സേതി. അനാമയാതി ഏത്ഥ ആമയസദ്ദോ രോഗപരിയായോതി ആഹ ‘‘അരോഗാ’’തി. നത്ഥി ആമയോ ഏതിസ്സാതി അനാമയാ.

൩൫൩. ഝാനലാഭിനോതി ഝാനലാഭീനം പുഥുജ്ജനാനം കാമച്ഛന്ദനീവരണസ്സ വിക്ഖമ്ഭനത്താ വുത്തം.

൩൫൬. സമോധാനവസേന ദസ്സിയിത്ഥാതി സന്ദിട്ഠോ. സമോധാനവസേന ഭജിയിത്ഥാതി സമ്ഭത്തോ. അഭിമുഖം ലപിത്ഥാതി ആലപിതോ. ഇമേഹീതി ഇമേഹി ദ്വീഹി.

൨൨൧. പച്ഛിമവികപ്പനുപഗചീവരാദികഥാ

൩൫൯. കതപംസുകൂലോതി കതോ പംസുകൂലോ. ഇമിനാ ‘‘പംസുകൂലതോ’’തി പദസ്സ വിസേസനപരപദത്തം ദസ്സേതി. അഗ്ഗളാരോപനേനാതി അഗ്ഗളസ്സ ആരോപനേന. ‘‘സുത്തേനേവാ’’തി ഏത്ഥ ഏവസദ്ദേന പിലോതികം നിവത്തേതി. അഞ്ഛിത്വാ അഞ്ഛിത്വാതി ആകഡ്ഢിത്വാ ആകഡ്ഢിത്വാ. അഭിധാതു ഹി ആകഡ്ഢനത്ഥോ. ‘‘സങ്ഘാടികോണോ ദീഘോ’’തി ഇമിനാ വികണ്ണോതി ഏത്ഥ വിസമോ കണ്ണോ വികണ്ണോതി കത്വാ കണ്ണസദ്ദസ്സ കോണത്ഥം ദസ്സേതി. തതോതി ഗളനതോ. ലുജ്ജന്തീതി വലിം ഗണ്ഹന്തി. അട്ഠപദകന്തി പദസ്സ അട്ഠപദേന സിബ്ബിതം അട്ഠപദകന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അട്ഠപദകച്ഛിന്നേന പത്തമുഖം സിബ്ബിതു’’ന്തി. തത്ഥ അട്ഠപദകച്ഛിന്നേന പത്തമുഖം സിബ്ബിതുന്തി അട്ഠപദലിഖനേന തത്ഥ തത്ഥ ഗബ്ഭം ദസ്സേത്വാ പത്തമുഖം സിബ്ബിതും. ‘‘അട്ഠപദകച്ഛന്നേനാ’’തിപി പാഠോ, അട്ഠഫലകാകാരേനാതി അത്ഥോ.

൩൬൦. ‘‘ആഗന്തുകപത്തമ്പി ദാതു’’ന്തി ഇമിനാ അന്വാദികന്തി പദസ്സ അനുപച്ഛാ ആഗന്തുകഭാവേന ദീയതീതി അന്വാദികന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ചതുത്ഥക്ഖരേനപി പാഠോ, അനുപച്ഛാ ആഗന്തുകഭാവേന ധീയതി ഠപീയതീതി അന്വാധികന്തി കാതബ്ബോ. ഇദം പനാതി അന്വാധികം പന.

൩൬൧. സേസഞാതീനന്തി മാതാപിതൂഹി സേസഞാതീനം. വിനിപാതേതിയേവാതി വിനസ്സന്തോ നിപാതേതിയേവ.

൩൬൨. ‘‘വസ്സികോ’’തി സങ്കേതീയതി ഗണ്ഹീയതീതി വസ്സികസങ്കേതന്തി വുത്തേ ചത്താരോ മാസാതി ആഹ ‘‘ചത്താരോ മാസേ’’തി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ആരഞ്ഞകസ്സ ഭിക്ഖുനോതി സമ്ബന്ധോ. തേനാതി ആരഞ്ഞകേന ഭിക്ഖുനാ.

൨൨൨. സങ്ഘികചീവരുപ്പാദകഥാ

൩൬൩. അഞ്ഞത്ഥാതി ദിന്നട്ഠാനതോ അഞ്ഞത്ഥ. ഹടാനിപി ചീവരാനി തുയ്ഹേവ സന്തകാനീതി യോജനാ. തേസന്തി ചീവരാനം. അഞ്ഞോതി ഏകകവസ്സാവാസികതോ അഞ്ഞോ. പഞ്ചമാസേ തം സബ്ബം തസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. യന്തി ചീവരം, തം സബ്ബം ചീവരന്തി സമ്ബന്ധോ. യമ്പീതി ചീവരമ്പി. സോതി ഭിക്ഖു, ഗണ്ഹാതീതി സമ്ബന്ധോ. വസ്സാവാസത്ഥായാതി വസ്സം ആവാസസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്ഥായ. ഠപിതഉപനിക്ഖേപതോതി വേയ്യാവച്ചകരേഹി വഡ്ഢിം പയോജേത്വാ ഠപിതഉപനിക്ഖേപതോ. തത്രുപ്പാദതോതി തസ്മിം വിഹാരേ ഉപ്പാദതോ നാളികേരആരാമാദിതോ. ഇദന്തി വക്ഖമാനം. ഏത്ഥാതി ‘‘തസ്സേവ താനി ചീവരാനി യാവ കഥിനസ്സ ഉബ്ഭാരായാ’’തി വചനേ. യന്തി ചീവരം. പന സദ്ദോ വിസേസത്ഥജോതകോ. ഇദന്തി പദാലങ്കാരമത്തം. ഇധാതി ഇമസ്മിം വിഹാരേ. അഭിലാപമത്തന്തിപി വദന്തി. അനത്ഥതകഥിനസ്സാപീതി പിസദ്ദോ പഗേവ അത്ഥതകഥിനസ്സാതി ദസ്സേതി. പഞ്ചമാസേതി അച്ചന്തസംയോഗത്ഥേ ഉപയോഗവചനം. തതോതി പഞ്ചമാസതോ. അതീതവസ്സേ വസ്സംവുത്ഥസങ്ഘസ്സ ഇദം വസ്സാവാസികം ദേതി കിം? ഉദാഹു അനാഗതവസ്സേതി യോജനാ. പിട്ഠിസമയേതി ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ യാവ അസ്സയുജപുണ്ണമീ, താവ പിട്ഠിസമയേ.

വസ്സാനതോതി വസ്സാനമാസതോ. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ചീവരേസു. കേചി ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. തമത്ഥന്തി തസ്സ സങ്ഘികചീവരസ്സ കാരണം. തത്ഥേവാതി ഗതട്ഠാനേ ഏവ. ഏസാതി സങ്ഘികചീവരഹാരകോ ഭിക്ഖു. തത്രാതി വിഹാരാദീസു. നന്തി ചീവരഹാരകം ഭിക്ഖും.

വത്തം വിത്ഥാരേത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തേന ഹീ’’തിആദി. തേന ഭിക്ഖുനാ ഭാജേതബ്ബാനീതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സേവാതി അധിട്ഠഹന്തസ്സേവ.

ഏകേകം ഭാഗന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥ ഠാനേ അഹമേവ അസ്മീതി യോജനാ. ദുഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തീതി സങ്ഘികാനേവ ഹോന്തീതി അധിപ്പായോ. മയ്ഹമേവിമാനി ചീവരാനീതി ഇസ്സരവസേന ഗഹണേ ദുഗ്ഗഹിതാനി. മയ്ഹേതാനി പാപുണന്തീതി അനിസ്സരവസേന ഗഹണേ സുഗ്ഗഹിതാനീതി വിസേസോ.

പാതിതേ കുസേതി ഏത്ഥ തപച്ചയസ്സ പച്ചുപ്പന്നകാലികഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏകകോട്ഠാസേ’’തിആദി. ഗഹിതമേവാതി ഏകകോട്ഠാസേ പാതിതസ്സ കുസദണ്ഡസ്സ വസേന ‘‘ഇമസ്സിദ’’ന്തി ഏകകോട്ഠാസേ വിദിതേ സബ്ബേസം വിദിതത്താ ഗഹിതമേവാതി അധിപ്പായോ.

ഇതോവാതി സചീവരഭത്തതോവ. വിസും സജ്ജിയമാനേതി ചീവരേ ച ഭത്തേ ച വിസും സജ്ജിയമാനേ.

യഥാ പുരിമേസു ദ്വീസു വത്ഥൂസു ‘‘അദംസൂ’’തി വുത്തം, തഥാ അവത്വാ കസ്മാ ഇധ ‘‘ദേന്തീ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘സണികം സണികം ദേന്തിയേവാ’’തി. സണികം സണികം ദേന്തേ ദാനകിരിയായ അനുപച്ഛിന്നത്താ ‘‘ദേന്തീ’’തി പച്ചുപ്പന്നവസേന വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. പച്ഛിന്നദാനത്താതി പച്ഛിന്നദാനകിരിയഭാവതോ. ഇദം പന വത്ഥു ഉപ്പന്നന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇമേ ച ഥേരാതി നിലവാസിആദയോ വിനയധരപാമോക്ഖാ ഇമേ ച ഥേരാ.

൨൨൩. ഉപനന്ദസക്യപുത്തവത്ഥുകഥാ

൩൬൪. ഏത്ഥാതി ഉപനന്ദവത്ഥുമ്ഹി. തസ്സാതി ഉപനന്ദസ്സ. ഗാമകാവാസിനോതി ഗാമകേ ആവാസിനോ. അയന്തി ഉപനന്ദോ. മുഖരോതി മുഖം ഖരം ഏതസ്സാതി മുഖരോ ഖകാരലോപോ, അഥ വാ മുഖം ഏതസ്സത്ഥീതി മുഖരോ മന്തുത്ഥേ പവത്തോ രപച്ചയോ നിന്ദത്ഥവാചകോ. ലഹുകാപത്തീതി ദുക്കടാപത്തി. തസ്സേവാതി ഗഹിതഭിക്ഖുസ്സേവ. ധുരനിക്ഖേപേ സതീതി യോജനാ.

ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സത്ഥായ അധിപ്പിയതേ ഇച്ഛിയതേതി ഏകാധിപ്പായോ, ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസോ, തേനാഹ ‘‘ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസമേവാ’’തി. യഥാ യഥാതി യേന യേനാകാരേന. യോതി പടിവീസോ. ‘‘തഥാ തഥാ’’തി അജ്ഝാഹരിതബ്ബോ. തത്ഥാതി ‘‘ഇധ പനാ’’തിആദിവചനേ. ഏകേകസ്മിം ആവാസേതി സമ്ബന്ധോ. വാസദ്ദോ അഞ്ഞേപി ദ്വീഹദ്വീഹാദിവാരേ സങ്ഗണ്ഹാതി. യന്തി പടിവീസം. ഏകോ പുഗ്ഗലോതി ഏകോ നിച്ചാവാസോ പുഗ്ഗലോ. ഏവന്തി ഉപഡ്ഢേ ദിയ്യമാനേ. യത്ഥ വാ പനാതി ഏത്ഥ യസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഏവം പുരിമസ്മി’’ന്തി. പുരിമസ്മിം ആവാസേതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ബഹുതരം വസിതവിഹാരതോ’’തി. ഇദഞ്ചാതി ‘‘അമുത്ര ഉപഡ്ഢോ ചീവരപടിവീസോ ദാതബ്ബോ’’തി വചനഞ്ച. ഏകസീമവിഹാരേഹീതി ഏകിസ്സം ഉപചാരസീമായം ഠിതേഹി വിഹാരേഹി. നാനാസീമവിഹാരേതി നാനാഉപചാരസീമായം ഠിതേ വിഹാരേ. സേനാസനഗ്ഗാഹോതി പുരിമഉപചാരസീമായം സേനാസനഗ്ഗാഹോ. തത്ഥാതി പസ്സമ്ഭനവിഹാരേ. സേസന്തി ചീവരതോ സേസം. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു വിഹാരേസു. അന്തോസീമഗതസ്സാതി അന്തോഉപചാരസീമായം ഗതസ്സ, ഭിക്ഖുനോതി സമ്ബന്ധോ. ചീവരം സേനാസനഗ്ഗാഹസ്സേവ പാപുണാതി, സേസം പന ആമിസഭേസജ്ജാദിസബ്ബം അഞ്ഞവിഹാരതോ ആഗന്ത്വാ അന്തോസീമഗതസ്സ പാപുണാതീതി അധിപ്പായോ.

൨൨൪. ഗിലാനവത്ഥുകഥാ

൩൬൫. മഞ്ചകേ നിപാതേസുന്തി ഏത്ഥ മഞ്ചകേ നിപാതനം നാമ മഞ്ചകേ നിപജ്ജാപനന്തി ആഹ ‘‘മഞ്ചകേ നിപജ്ജാപേസു’’ന്തി. മുത്തകരീസകിലിട്ഠന്തി മുത്തകരീസേഹി കിലിട്ഠം. യോതി യോ കോചി. മന്തി മമ. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഓവാദാനുസാസനീകരണേനാ’’തി. മമ ഓവാദസ്സ ച അനുസാസനിയാ ച കരണേനാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി ‘‘യോ ഭിക്ഖവേ മം ഉപട്ഠഹേയ്യാ’’തിആദിപാഠേ. സുത്തസ്സ നേയ്യത്ഥത്താ അഗഹേതബ്ബത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഭഗവതോ ചാ’’തിആദി. യസ്സാതി ഗിലാനസ്സ. ഉപജ്ഝായാദയോതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന ആചരിയസദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികസമാനുപജ്ഝായകസമാനാചരിയകസങ്ഖാതേ പഞ്ച ജനേ സങ്ഗണ്ഹാതി. ഏകചാരികോ വാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. സങ്ഘത്ഥേരോപീതി പിസദ്ദോ പഗേവ അഞ്ഞേസന്തി ദസ്സേതി.

൩൬൬. അഭിക്കമന്തം വാതി ഏത്ഥ അഭിമുഖം കമതീതി അഭിക്കമന്തോതി വുത്തേ വഡ്ഢനത്ഥോതി ആഹ ‘‘വഡ്ഢന്തം വാ’’തി. ആബാധം നാവികരോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ അന്തപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ഇദം നാമ ഭോജനന്തി സമ്ബന്ധോ. സംവിധാതുന്തി ഏത്ഥ സംവിപുബ്ബോ ധാധാതു കരധാത്വത്ഥോ, കരധാതു ച സബ്ബധാത്വത്ഥോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഭേസജ്ജം യോജേതു’’ന്തി. അസ്സാതി ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ. അന്തരസദ്ദസ്സ മജ്ഝത്ഥാദയോ പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘കാരണം വുച്ചതീ’’തി.

൨൨൫. മതസന്തകകഥാ

൩൬൭. കാലങ്കതേതി ഏത്ഥ കരണം കതന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കാലകിരിയായാ’’തി. അപലോകേത്വാതി ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭന്തേ ഭിക്ഖു കാലങ്കതോ, തസ്സ തിചീവരഞ്ച പത്തഞ്ച ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ദാതും സങ്ഘം അപലോകേമീ’’തി അപലോകേത്വാ.

൩൬൯. ഗിലാനുപട്ഠാകലാഭേതി ഗിലാനുപട്ഠാകാനം ലഭിതബ്ബേ.

സബ്ബേപി ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി തസ്മിം കാലങ്കതേ. കിം വദന്തി? ‘‘സബ്ബേപി…പേ… സാമിനോ’’തി വദന്തീതി യോജനാ. ദ്വീസു വാദേസു പച്ഛിമവാദോ അട്ഠകഥാചരിയേന രുച്ചതീതി വദന്തി. യന്തി യം വത്ഥു. ‘‘യം അത്ഥി, തം ദാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തമേവത്ഥം ആവികരോന്തോ ആഹ ‘‘അഞ്ഞസ്മിം…പേ… ദാതബ്ബ’’ന്തി. തന്തി പരിക്ഖാരം.

സമകോതി സമം പമാണമേതസ്സ ഭാഗസ്സാതി സമകോ. സംവിദഹനമത്തമേവാതി ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോഹീതി സജ്ജനമത്തമേവ. ജേട്ഠകഭാഗോതി ദിഗുണഭാഗോ.

യോ പനാതി ഭിക്ഖു പന. ഏത്ഥാതി ബഹൂസു ഭിക്ഖൂസു. യേനാതി യേന കേനചി, ദിന്നം പടിയാദിതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകദിവസമ്പീതി പിസദ്ദോ പഗേവ ദ്വീഹാദികേതി ദസ്സേതി. സോപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം ബഹുദിവസം ഉപട്ഠാകോയേവ, അഥ ഖോ സോപീതി ദസ്സേതി. സമീപന്തി ഗിലാനസ്സ സന്തികം. ആഗച്ഛതീതി സമീപമാഗച്ഛതി.

പച്ചാസീസായാതി ഭാഗസ്സ പച്ചാസീസായ. ‘‘പുന ആഗന്ത്വാ ജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി ഇമിനാ ‘‘പുന ആഗന്ത്വാ ന ജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തസ്സ ന ദാതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. ധുരം നിക്ഖിപിത്വാതി ഉപട്ഠഹനേ ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ.

മാതുഗാമോപി ഹോതൂതി യോജനാ. തസ്സ ഭിക്ഖുനോതി കാലങ്കതസ്സ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ. സചേപി സഹസ്സം അഗ്ഘതി, ഗിലാനുപട്ഠാകാനംയേവ ദാതബ്ബന്തി യോജനാ. അഞ്ഞന്തി പത്തചീവരതോ അഞ്ഞം. തേതി ഗിലാനുപട്ഠാകാ. അവസേസന്തി പത്തചീവരതോ അവസേസം. തതോതി ബഹുകമഹഗ്ഘതോ. തിചീവരപരിക്ഖാരോതി തിണ്ണം ചീവരാനം പരിവാരോ. സബ്ബഞ്ചേതന്തി സബ്ബമേവ ഏതം പരിക്ഖാരം. ലഭതീതി ഗിലാനുപട്ഠാകോ ലഭതി.

സോതി കാലങ്കതോ. കസ്സചീതി ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ. തസ്സേവാതി ദിന്നഗാഹകസ്സേവ. രുചിയാ ഏവാതി കാമാ ഏവ. തത്ഥ തത്ഥ സങ്ഘസ്സേവാതി തസ്മിം തസ്മിം വിഹാരേ ഠിതസ്സ സങ്ഘസ്സേവ. ഇദം വിഹാരേ ഠപിതപരിക്ഖാരേ സന്ധായ വുത്തം. സചേ ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ ഠപിതാ ഹോന്തി, സകലോവ സങ്ഘോ ഇസ്സരോ. കസ്മാ? സങ്ഘസ്സേവ ദായജ്ജഭാവതോ. ബഹൂനമ്പീതി തീഹി പട്ഠായ ബഹൂനമ്പി. ഈദിസവചനം ഉപനിധായ സാസനേപി ഏകോ ദ്വേ ബഹൂതി തീണി വചനാനി അത്ഥേ ദിസ്സന്തി, സദ്ദേ പന ദ്വിവചനബഹുവചനാനം വിസേസാഭാവതോ ദ്വിവചനം നത്ഥീതി ദട്ഠബ്ബം. അദിന്നമേവാതി അത്തനോയേവ അസന്തകത്താ, അഞ്ഞേസമ്പി സാധാരണത്താ ച അദിന്നമേവ. സചേ സബ്ബേ മതാ അനുമതിയാ ദേന്തി, സുദിന്നമേവ. തന്തി സന്തകം. തേസൂതി തേസു സബ്ബേസു.

൨൨൭. കുസചീരാദിപടിക്ഖേപകഥാ

൩൭൧. ‘‘അക്കനാളമയ’’ന്തി ഇമിനാ അക്കനാളേന നിബ്ബത്തം അക്കനാളന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. മകചിമയോതി ഏത്ഥ മകചിസദ്ദേന പോത്ഥകസദ്ദസ്സ ഗന്ഥാദയോ അത്ഥേ നിവത്തേതി. മയസദ്ദേന പുരിമനയേനേവ നിബ്ബത്തതദ്ധിതം ദസ്സേതി. സേസാനീതി അക്കനാളപോത്ഥകേഹി സേസാനി കുസചീരാദീനി. തേസൂതി കുസചീരാദീസു.

൩൭൨. തിപട്ടചീവരസ്സ വാതി ഇദം ദ്വിപട്ടചീവരസ്സ മജ്ഝേ ദാനം സന്ധായ വുത്തം. തേസന്തി സബ്ബനീലകാദീനം. കഞ്ചുകന്തി വാരണം. തഞ്ഹി കചിയതി കായേ ബന്ധിയതീതി കഞ്ചുകോതി വുച്ചതി. വേഠനേപീതി ഉണ്ഹീസേപി. തഞ്ഹി യസ്മാ യേന സീസേ വേഠിയതി, തസ്മാ വേഠനന്തി വുച്ചതി. രുക്ഖഛല്ലിമയന്തി ഏത്ഥ രുക്ഖഛല്ലിസദ്ദേന തിരീടസദ്ദസ്സ വക്കലത്ഥം ദസ്സേതി. വക്കലഞ്ഹി നിവസനാനം അങ്ഗപച്ചങ്ഗം തിരോഭാവം പടിച്ഛന്നഭാവം ഏതി ഗച്ഛതി അനേനാതി വാ രുക്ഖം തിരോപടിച്ഛന്നം ഹുത്വാ ഏതി പവത്തതീതി വാ തിരീടന്തി വുച്ചതി. അഭിധാനേ (അഭിധാനപ്പദീപികായം ൪൪൨ ഗാഥായം) പന തരീടന്തി തകാരേ ഇകാരവിരഹിതോ പാഠോ അത്ഥി. പാദപുഞ്ജനന്തി പാദോ പുജിയതി സോധിയതി അനേനാതി പാദപുഞ്ജനം, താലുജോ തതിയക്ഖരോ.

൩൭൪. സന്തേ പതിരൂപകേ ഗാഹകേതി ഏത്ഥ പതിരൂപകോ നാമ പക്കമന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്ദിട്ഠസമ്ഭത്തോ. ഇമിനാ പതിരൂപകേ ഗാഹകേ അസതി അദത്വാ സങ്ഘേന ഭാജിതേ സുഭാജിതമേവാതി ദസ്സേതി. സത്ത ജനാതി പക്കമന്തഉമ്മത്തകഖിത്തചിത്തവേദനട്ടാ ചത്താരോ, ഉക്ഖിത്തകാ തയോതി സത്ത ജനാ.

൨൩൦. സങ്ഘേ ഭിന്നേ ചീവരുപ്പാദകഥാ

൩൭൬. സങ്ഘോ ഭിജ്ജതീതി ഏത്ഥ ദ്വികോട്ഠാസവസേന ഭിജ്ജനമേവാധിപ്പേതം, ന അഞ്ഞന്തി ആഹ ‘‘ദ്വേ കോട്ഠാസാ’’തി. ഏകസ്മിം പക്ഖേ ചീവരാനി ദേന്തീതി യോജനാ. ദ്വിപക്ഖം സന്ധായ ‘‘സകലസ്സ സങ്ഘസ്സാ’’തി വുത്തം. ഏതന്തി ചീവരം. തസ്സേവ ചീവരന്തി തസ്സ കോട്ഠാസസ്സ ചീവരമേവ. യത്ഥാതി യസ്മിം ദേസേ. ദക്ഖിണോദകം പമാണന്തി ദക്ഖിണോദകമേവ പമാണം, ന ദേയ്യധമ്മോ. തസ്മാ ദക്ഖിണോദകം പടിഗ്ഗണ്ഹന്താ, ദേയ്യധമ്മസ്സ സാമിനോ ഹോന്തീതി അധിപ്പായോ. ഉഭോഹിപി പക്ഖേഹീതി യോജനാ. പരസമുദ്ദേതി ജമ്ബുദീപേ. സോ ഹി സീഹളദീപതോ സമുദ്ദസ്സ പാരത്താ പരസമുദ്ദോതി വുച്ചതി. ഇതരോ പക്ഖോതി ദക്ഖിണോദകസ്സ ച ചീവരസ്സ ച ലദ്ധപക്ഖതോ ഇതരോ അലദ്ധോ പക്ഖോ.

൨൩൨. അട്ഠചീവരമാതികാകഥാ

൩൭൯. ഇദാനി ആഹാതി സമ്ബന്ധോ. പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനനയേനാതി ‘‘സീമായ ദേതീ’’തി കത്തുവാചകേന കിരിയാപദേന ദായകപുഗ്ഗലസങ്ഖാതകത്തുനോ അധിട്ഠാനവസേന വുത്തത്താ പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനേന നയേന. ഏത്ഥാതി ഏതാസു അട്ഠസു മാതികാസു. അട്ഠമാ മാതികാതി യോജനാ. തത്ഥാതി അട്ഠസു മാതികാസു. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ‘‘കതികായ ദേതീ’’തിആദീസു.

സീമായ…പേ… ഭാജേതബ്ബന്തിആദിമ്ഹി മാതികാനിദ്ദേസേ പന ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. സീമായ ദേതീതി ഏത്ഥ പന്നരസ സീമാ വേദിതബ്ബാതി സമ്ബന്ധോ.

തത്ഥാതി പന്നരസസു സീമാസു. ഉപചാരസീമാ പരിച്ഛിന്നാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്തകം ഠാനന്തി പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനസ്സ ഏകന്തേന അവുത്തത്താ ഏകന്തേന പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപിചാ’’തിആദി. ധുവസന്നിപാതതോ വാ ഖിപിതാനന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പരിയന്തേ’’തി പദം പുബ്ബാപരാപേക്ഖം. തസ്മാ തീസു നിസ്സക്കപദേസു യോജേതബ്ബം. സാ പനാതി ഉപചാരസീമാ പന. ഭിക്ഖൂസു വഡ്ഢന്തേസു ആവാസോപി വഡ്ഢതീതി മനസികത്വാ വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖൂസു വഡ്ഢന്തേസൂ’’തി. സബ്ബേസം ഭിക്ഖൂനന്തി സമ്ബന്ധോ. വുത്തമേവാതി സീമകഥായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൩൮, ൧൪൪) വുത്തമേവ.

അപിച ഖോതി ഏത്ഥ അപിസദ്ദോ പുച്ഛത്ഥവാചകോ. കേഹി ഠപിതാതി ഹി അത്ഥോ. രാജരാജമഹാമത്താ ഠപേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ലാഭസീമാതി ലാഭസ്സ മരിയാദോ. യന്തി യോ ലാഭോ. ഏത്ഥന്തരേതി ഏതസ്മിം ഗാവുതാദിഅന്തരേ. ലാഭസീമാ നാമാതി ലാഭേന പരിച്ഛിന്നാ സീമാ നാമ. തത്ഥാതി ബഹൂസു ജനപദേസു. അന്തരദീപാ ചാതി മഹാദീപതോ അഞ്ഞദീപാ ച, ഖുദ്ദകദീപാതി അധിപ്പായോ.

ഏത്ഥേവ സീമായാതി ഖണ്ഡസീമായ ഏവ. തേസംയേവാതി ഖണ്ഡസീമഗതാനംയേവ. ഏവത്ഥഫലം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഞ്ഞേസ’’ന്തിആദി. രുക്ഖേ വാ പബ്ബതേ വാ ഠിതസ്സ വാ ഹേട്ഠാ പഥവീമജ്ഝഗതസ്സ വാ ഭിക്ഖുസ്സാതി യോജനാ. ഇമിസ്സാ ഉപചാരസീമായ ഠിതസ്സാതി സമ്ബന്ധോ. സമാനസംവാസസീമായാതി മഹാസീമായ. ഖണ്ഡസീമസീമന്തരികാസൂതി ഖണ്ഡസീമായഞ്ച ദ്വിന്നം സീമാനം സീമന്തരികായഞ്ച. തത്ഥ ദ്വിന്നം ഗാമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി. അവിപ്പവാസസീമായ ദിന്നം ഗാമട്ഠാനം ന പാപുണാതി ‘‘ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ചാ’’തി വുത്തത്താ.

ജമ്ബുയാ ലക്ഖിതോ ദീപോ ജമ്ബുദീപോ. തമ്ബോ ലോഹിതോ പാണി ഹത്ഥോ ഏതേസന്തി തമ്ബപാണിനോ. വിജയകുമാരാദയോ സത്തസതാ ജനാ. തേസം നിവാസോ തമ്ബപണ്ണി, സോയേവ ദീപോതി തമ്ബപണ്ണിദീപോ, തസ്മിം. സബ്ബേസം ഭാഗന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്രേവാതി ജമ്ബുദീപേയേവ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം.

യോ പന ഭണതീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി കഥനതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. നന്തി മഹാസിവത്ഥേരം. തിയോജനാപീതി പിസദ്ദോ തതോ ഊനാപി ഹോതീതി ദസ്സേതി. സബ്ബംപേതന്തി സബ്ബംപി ഏതം ലാഭഗണ്ഹനാദിം. ഇതി ആഹംസൂതി യോജനാ.

കതികാനം യഥിച്ഛിതകതേന പവത്തത്താ ബഹു ഹോതി, തസ്മാ ഇധ ഇച്ഛിതകതികം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സമാനലാഭകതികായാ’’തി. തത്രാതി ‘‘കതികായ ദേതീ’’തി പാഠേ. സന്നിപതിതേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഭാജേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി വിഹാരസ്സ. ബുദ്ധാധിവുത്ഥോതി ബുദ്ധേന അധി ഇസ്സരവസേന വസിയിത്ഥാതി ബുദ്ധാധിവുത്ഥോ. ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന സാവനമത്തേന. നിസിന്നോവാതി നിസിന്നോ ഏവ ഹോതി, നിസിന്നോ ഇവ വാ. തസ്മിം വിഹാരേപീതി തസ്മിം പോരാണകാദിവിഹാരേപി. ഏവമേവാതി ‘‘അയം പോരാണകോ വിഹാരോ തേന നവവിഹാരേന സദ്ധിം സമാനലാഭം കാതും സങ്ഘസ്സ രുച്ചതീ’’തിആദിനാ ഏവമേവ. ഇധാതി പോരാണകവിഹാരേ. തസ്മിന്തി നവവിഹാരേ. ഏവന്തി യഥാ ഏകേന വിഹാരേന സദ്ധിം ഏകോ വിഹാരോ കാതബ്ബോ, ഏവം തഥാതി അത്ഥോ.

ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തിയാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖാ പഞ്ഞപിയതി നിച്ചവസേന ഠപിയതി ഏത്ഥാതി ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്തനോ പരിച്ചാഗപഞ്ഞാപനട്ഠാനേ’’തി. തസ്സാതി ‘‘യത്ഥ സങ്ഘസ്സ ധുവകാരാ കരിയന്തീ’’തിപാഠസ്സ. അത്ഥോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യത്ഥ വാതി യസ്മിം വാ ഠാനേ. അനേനാതി ചീവരദായകേന. സലാകഭത്താദീനി വാ നിബദ്ധാനി കാരിതാനീതി സമ്ബന്ധോ. യേന പനാതി ചീവരദായകേന പന. സകലോപി വിഹാരോതി സകലോപി സആരാമോ വിഹാരോ. തത്ഥാതി ചീവരദായകേ. ഇമേതി പാകവത്തസ്സ വത്തനട്ഠാനാദയോ വിഹാരാ. ധുവേന കരിയന്തീതി ധുവകാരാ വിഹാരാ. സോതി ചീവരദായകോ. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ബഹൂസു വിഹാരേസു.

തേഹീതി ബഹുതരേഹി ഭിക്ഖൂഹി. ധുവകാരേസൂതി നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. ഏകത്ഥാതി ഏകസ്മിം ധുവകാരേ. ‘‘സചേ ഭിക്ഖുഗണനായ ഗണ്ഹഥാതി വദതീ’’തി ഇമിനാ സചേ ന വദതി, ഭിക്ഖുഗണനായ ഭാജേത്വാ ഗണ്ഹിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി, വിഹാരഗണനായ ഗണ്ഹിതും വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. തഥാതി യഥാ ‘‘ഭിക്ഖുഗണനായ ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തഥാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി ഭാജേതബ്ബവത്ഥൂസു. തന്തി മഞ്ചപീഠകം, പുച്ഛിത്വാ ദാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. പുച്ഛിത്വാതി ദായകം പുച്ഛിത്വാ, വദതീതി ദായകോ വദതി. സങ്ഘസ്സാപീതി പിസദ്ദോ ന ദായകസ്സേവാതി ദസ്സേതി.

ഉപചാരസീമായം ഠിതേന സങ്ഘേന ഭാജേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. സീമട്ഠസ്സാതി ഉപചാരസീമായം ഠിതസ്സ. അസമ്പത്തസ്സാപീതി ഭാജനട്ഠാനം അസമ്പത്തസ്സാപി. അലസജാതികാതി കോസജ്ജജാതികാ. ഠിതികാതി പബന്ധവസേന ഠിയതേ ഠിതി, സായേവ ഠിതികാ. അഥ വാ ‘‘ഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബ’’ന്തി അട്ഠകഥായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) വുത്തത്താ തിട്ഠതി പബന്ധവസേന ഏത്ഥാതി ഠിതി, സായേവ ഠിതികാതി വചനത്ഥോ കാതബ്ബോ. ഠിതികം ഠപേത്വാതി വീസതിവസ്സസങ്ഖാതം ഠിതികം ഠപേത്വാ. തേസന്തി ഥേരാനം.

സമ്പത്തസമ്പത്താനന്തി ഭാജനട്ഠാനം സമ്പത്തസമ്പത്താനം. അത്തനോ വിഹാരദ്വാരേ വാ അത്തനോ അന്തോവിഹാരേയേവ വാതി യോജനാ. സീമാതി ഉപചാരസീമാ. ഥേരാസനം ആരൂള്ഹേ സതീതി യോജനാ. വസ്സഗ്ഗേനാതി വസ്സഗണനായ.

പാടേക്കന്തി പച്ചേകം. സബ്ബാനേവ ചീവരാനീതി സമ്ബന്ധോ. ദുബ്ഭാസിതദുഗ്ഗഹിതാനമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗതഗതട്ഠാനേ സങ്ഘികാനേവ ഹോന്തീ’’തി. ഏകന്തി ദസസു വത്ഥേസു ഏകം.

വത്ഥസ്സേവ പുപ്ഫം വാ വലി വാ അത്ഥീതി യോജനാ. തേനാതി പുപ്ഫവലിനാ. ഏകം തന്തന്തി ഏകം സുത്തം. തത്ഥാതി തേസു ഠിതികായ ഠാനാട്ഠാനേസു. ദ്വീഹിപി ഗഹേതബ്ബം ഠിതികായ അഭാവതോ.

ഭിക്ഖു അത്തനോ സന്തകം യം ചീവരന്തി യോജനാ. പംസുകൂലികാനമ്പി വട്ടതീതി ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘തുയ്ഹം ദേമാ’’തി വാ അവത്വാ ‘‘ഭിക്ഖൂനം ദേമ, ഥേരാനം ദേമാ’’തി വുത്തത്താ പംസുകൂലികാനമ്പി വട്ടതി. ഭിക്ഖുഥേരാ നാമ ഹി ന അത്തനായേവ ഹോന്തി, അഞ്ഞേപി ബഹൂ, തസ്മാ വട്ടതി. ‘‘സങ്ഘസ്സാ’’തി വുത്തേ അത്തനാ ഏകന്തേന സങ്ഘോയേവ, തസ്മാ ‘‘സങ്ഘസ്സാ’’തി വുത്തേപി ന വട്ടതി, പഗേവ ‘‘തുയ്ഹ’’ന്തി വുത്തേ.

തതോതി ബഹുവത്ഥതോ. ഗഹേതും ന വട്ടതീതി പംസുകൂലികാനം ഗഹേതും ന വട്ടതി.

യന്തി വത്ഥം. തത്ഥാതി പരിക്ഖാരേസു. സുത്തന്തി തന്തം.

ഏവം അന്തോസീമം പവിസിത്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ദിന്നേ വിനിച്ഛയം ദസ്സേത്വാ ബഹിസീമായ ദിന്നേ തം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. ഏകബദ്ധാ ചാതി ദ്വാദസഹത്ഥമനതിക്കമിത്വാ ഏകതോബദ്ധാ ച. യേ പനാതി ഭിക്ഖൂ പന.

ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ ചതുന്നം വാക്യാനം വസേന വുത്തേപി ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതിയേവ നാമാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദമ്മീതി വുത്തേപീ’’തിആദി. ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താതി പുഗ്ഗലസ്സ ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ ഏകവീസതിപടിവീസേ കത്വാ ഏകോ ചേതിയസ്സ ദാതബ്ബോതി നയം അതിദിസതി. പാപുണനകോട്ഠാസോ നാമ നത്ഥി ചേതിയസ്സ ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന അഗഹിതത്താ.

തത്ഥാതി ഉഭതോസങ്ഘപുഗ്ഗലചേതിയേസു. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

പുബ്ബേതി ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ധരമാനകാലേ. തദാതി യദാ ബുദ്ധോ ഭഗവാ ധരതി, തദാ. പടിമം വാതി പടിബിമ്ബം വാ. തഞ്ഹി ഭഗവതാ പടി സദിസം മാനീയതീതി പടിമാതി വുച്ചതി. ചേതിയം വാതി ഥൂപം വാ. സോ ഹി ദേവമനുസ്സേഹി ചിതിതബ്ബം, പൂജേതബ്ബം, ഇട്ഠകാദീഹി വാ ചിനിതബ്ബന്തി ചേതിയന്തി വുച്ചതി. തത്ഥാതി ദേയ്യധമ്മേസു. യന്തി കിരിയാപരാമസനം. യം ദേന്തീതി യോജനാ. തത്ഥാതി തസ്മിം ദാനേ. അനിയമവാചകസ്സ ‘‘യോ’’തി സബ്ബനാമസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പബ്ബജിതോ വാ ഗഹട്ഠോ വാ’’തി. വത്തം കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതുന്തി പുബ്ബകാലഅപരകാലകിരിയാനം വികാരവസേന അനിയതത്താ വുത്തം ‘‘ഭുഞ്ജിത്വാ പച്ഛാപി വത്തം കാതു’’ന്തി.

‘‘ദൂരമ്പി ഹരിത്വാ പൂജേതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ ജങ്ഘപേസനികകമ്മം ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഹരന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോതി സമ്ബന്ധോ. ഗച്ഛതോതി അനാദരേ സാമിവചനം. തന്തി സങ്ഘസ്സ ആഹടഭത്തം.

വസ്സംവുത്ഥസങ്ഘസ്സാതി വസ്സം വസിത്ഥാതി വസ്സംവുത്ഥോ. അലുത്തകിതന്തസമാസോയം, സോയേവ സങ്ഘോ വസ്സംവുത്ഥസങ്ഘോ, തസ്സ. യാവതികസദ്ദോ യത്തകപരിയായോതി ആഹ ‘‘യത്തകാ’’തി. ദിസാപക്കന്തസ്സാപീതി അഞ്ഞം ദിസം പക്കന്തസ്സപി, ദാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. വദന്തീതി അട്ഠകഥാചരിയേഹി അപരേ ആചരിയാ വദന്തി. ഏതന്തി വചനം.

സമ്പത്താനന്തി ദിന്നട്ഠാനം സമ്പത്താനം. സബ്ബേസന്തി യത്ഥ കത്ഥചി വുത്ഥവസ്സാനം സബ്ബേസം. തത്രാതി വിഹാരേ. തത്രാതി തസ്മിം വദനേ സതി, തേസു ഭിക്ഖൂസു വാ. വസ്സം വസന്തീതി വസ്സംവസന്താ, തേസം. ചീവരമാസേതി ചീവരേന ലക്ഖിതേ പച്ഛിമകത്തികമാസേ.

ഹേമന്തസ്സ പച്ഛിമോ ദിവസോതി ഫഗ്ഗുണപുണ്ണമീസങ്ഖാതോ ഹേമന്തസ്സ പച്ഛിമോ ദിവസോ. വസ്സാവാസികന്തി വസ്സം ആവസന്താനം ദാതബ്ബം ചീവരം. ആരോപേതബ്ബാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അതീതവസ്സാവാസസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ അതീതവസ്സാവാസസ്സാതി അതീതവസ്സം, അതീതവസ്സേ വാ ആവാസസ്സ സങ്ഘസ്സ. തന്തി ചീവരം.

ഠപേത്വാതി വിഹാരേ ഠപേത്വാ. സമ്പത്താനന്തി ഇമം ഠാനം സമ്പത്താനം. ഇതോതി ചീവരദാനകാലതോ. തേതി അന്തോവസ്സേ വുത്ഥഭിക്ഖൂ.

ആദിസ്സാതി പദസ്സ ത്വാപച്ചയന്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആദിസിത്വാ’’തി. അയമത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. തത്രാതി ‘‘യാഗുയാ വാ’’തിആദിപാഠേ. അജ്ജതനായ വാതി അജ്ജ ഭവാനം പുഞ്ഞാനം അത്ഥായ വാ. തേസന്തി നിമന്തകാനം, പവിട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനന്തി സമ്ബന്ധോ. യേഹി നിമന്തിതേഹീതി നിമന്തിതേഹി യേഹി ഭിക്ഖൂഹി. യേസം വാ പത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തേസം ന പാപുണാതീതി സബ്ബേസം തേസം ന പാപുണാതി, കസ്മാ? അനിമന്തിതത്താ. തേസം ന പാപുണന്തി, കസ്മാ? നിമന്തിതഗേഹം അപവിട്ഠത്താ. സോതി ദായകോ.

പുബ്ബേപീതി ഇതോ പുബ്ബേപി. അസ്സാതി ദായകസ്സ. വാസേത്വാതി വാസാപേത്വാ. സോതി ദായകോ. യോതി ഭിക്ഖു, വസതീതി സമ്ബന്ധോ. താനീതി ഭേസജ്ജാനി. ഇദന്തി ചീവരം.

‘‘അന്തേവാസികാനഞ്ചാ’’തി പദേന സദ്ധിവിഹാരികാപി ഗഹേതബ്ബാ ഉദ്ദേസാദിവസേന അന്തേ വസനസീലത്താ. ഉദ്ദേസം ഗഹേതും ആഗതോ ച ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തോ ചാതി ഇമേ അന്തേ അവസനസീലാപി രൂള്ഹീവസേന അന്തേവാസികാ നാമ. ഇമിനാ നിസ്സയം ഗഹേതും ആഗതോ ച ഥേരസ്സ സന്തികേ നിസ്സയം ഗഹിതപുബ്ബോ ച അന്തേവാസികോ നാമാതി ദസ്സേതി. വത്തം കത്വാ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീനി ഗഹേത്വാ വിചരന്താനം സബ്ബേസം ഉദ്ദേസന്തേവാസികാനം പാപുണാതീതി യോജനാ. ഇമിനാ സദ്ധിവിഹാരികനിസ്സയന്തേവാസികഉപസമ്പദന്തേവാസികപബ്ബജ്ജന്തേവാസികാപി ഗഹേതബ്ബാ തേസമ്പി നിബദ്ധചാരികഭിക്ഖുഭാവതോ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം ചീവരക്ഖന്ധകേ.

ഇതി ചീവരക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.