൭. കഥിനക്ഖന്ധകം

൧൮൭. കഥിനാനുജാനനകഥാ

൩൦൬. കഥിനക്ഖന്ധകേ പാവേയ്യകാതി ഏത്ഥ പാവാരട്ഠേ നിവസന്തീതി പാവേയ്യകാതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാവാരട്ഠവാസിനോ’’തി. തത്ഥാതി പാവാനാമകേ രട്ഠേ. ഏകോ പിതാ ഏതേസന്തി ഏകപിതുകാ. തേ ച തേ ഭാതരോ ചേതി ഏകപിതുകഭാതരോ, തേസം. ഏതന്തി ‘‘പാവേയ്യകാ’’തി ഏതം നാമം. തേസൂതി പാവേയ്യകേസു. ‘‘ധുതങ്ഗസമാദാനവസേനാ’’തി വിസേസനസ്സ ബ്യവച്ഛേദഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ന അരഞ്ഞവാസമത്തേനാ’’തി. വിസേസനഞ്ഹി ദുവിധം ബ്യവച്ഛേദം, തപ്പാകടികരണഞ്ചാതി. തേസന്തി പാവേയ്യകാനം. പിണ്ഡപാതികാദിഭാവേപീതി സമ്ബന്ധോ. പിസദ്ദോ ആരഞ്ഞകം അപേക്ഖതി. ഏതന്തി ‘‘സബ്ബേ ആരഞ്ഞകാ’’തിആദി ഏതം വചനം. ഇമേ പനാതി പാവേയ്യകാ പന. ഉദകസംഗഹേതി ഏത്ഥ ഉദകേന സംഗഹേതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉദകേന സംഗഹിതേ’’തി. ‘‘ഥലേ ച നിന്നേ ചാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഉദകസംഗഹേ’’തി പദസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി.

ഉദകചിക്ഖല്ലോതി ഉദകേന ലോളിതോ ചിക്ഖല്ലോ ഉദകചിക്ഖല്ലോ. ഓകപുണ്ണേഹീതി ഏത്ഥ ഓകസദ്ദോ ഉദകവേവചനോതി ആഹ ‘‘ഉദകപുണ്ണേഹീ’’തി. ഉദകഞ്ഹി ഉചയതി സമവായഭാവേന പവത്തതീതി ഓകന്തി വുച്ചതി. തേസന്തി പാവേയ്യകാനം. ഘനാനീതി നിരന്തരാനി. തേസൂതി ചീവരേസു. തേനാതി ചീവരാനം ഘനത്താ, ഉദകസ്സ ച ന പഗ്ഘരണത്താ. ഭഗവതാ ‘‘അവിവദമാനാ ഫാസുകം വസ്സം വസിത്ഥാ’’തി പുച്ഛിയമാനാപി തേ ഭിക്ഖൂ യഥാപുച്ഛിതം അവത്വാ കസ്മാ ഫാസുകപദം അപനേത്വാ ‘‘അവിവദമാനാ വസ്സം വസിമ്ഹാ’’തി അവോചുന്തി ആഹ ‘‘അവിവദമാനാ വസ്സം വസിമ്ഹാതി ഏത്ഥാ’’തിആദി. ഉക്കണ്ഠിതതായ ചാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ ‘‘ഫാസുതായ അഭാവേനാ’’തി ഏത്ഥാപി യോജേതബ്ബോ. സേനാസനഫാസുതായ അഭാവേന ച ഭഗവതോ ദസ്സനാലാഭേന ഉക്കണ്ഠിതതായ ചാതി ഹി അത്ഥോ. അനമതഗ്ഗിയകഥന്തി സംയുത്തനികായേ അനമതഗ്ഗിയസുത്തന്തകഥം (സം. നി. ൨.൧൩൫). സബ്ബേവ തേ പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂതി യോജനാ. തന്തി അനമതഗ്ഗിയകഥം. തതോതി ധമ്മകഥനതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. ഭഗവാ ആമന്തേസീതി സമ്ബന്ധോ. ഏകം ചീവരന്തി സങ്ഘാടിം. സന്തരുത്തരേനാതി സഹ അന്തരേനാതി സന്തരം, സന്തരഞ്ച തം ഉത്തരഞ്ചേതി സന്തരുത്തരം, തേന. അസ്സുതി ഭവേയ്യും. അഭവിസ്സംസൂതി ഹി അത്ഥോ. സത്തമീവിഭത്തികാലാതിപത്തിവിഭത്തീനം സമാനത്ഥഭാവോ സദ്ദസത്ഥേസു വുത്തോയേവ. ചസദ്ദോ ഉപന്യാസത്ഥോ. ഏസ കഥിനത്ഥാരോ നാമാതി യോജനാ. അനുജാനിതുകാമോ ഹുത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

തത്ഥാതി ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാഠേ. വോകാരസ്സ നിപാതമത്തേ സതി കഥമത്ഥോ ഭവിസ്സതീതി ആഹ ‘‘അത്ഥതകഥിനാനന്തി അത്ഥോ’’തി. അത്ഥതകഥിനാനം ഭിക്ഖൂനന്തി സമ്ബന്ധോ. ലദ്ധഗുണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏവഞ്ഹീ’’തിആദി. ഹിസദ്ദോ ലദ്ധഗുണജോതകോ. പരതോതി പരമ്ഹി. ‘‘സോ തുമ്ഹാക’’ന്തി വാ ‘‘സോ വോ’’തി വാ അവത്വാ ‘‘സോ നേസം ഭവിസ്സതീ’’തി വുത്തത്താ വോ-കാരോ നിപാതമത്തോതി അധിപ്പായോ. ‘‘വോതി സാമിവചനമേവേത’’ന്തി ഇമിനാ വോ തുമ്ഹാകന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. ഏവം സതി ‘‘പരതോ സോ നേസ’’ന്തി ഏത്ഥ കഥമത്ഥോ ഭവിസ്സതീതി ആഹ ‘‘സോ നേസന്തി ഏത്ഥ പനാ’’തിആദി. യേ തുമ്ഹേ അത്ഥതകഥിനാ, തേസം തുമ്ഹാകന്തി യോജനാ. കഥിനസദ്ദോ ഥിരത്ഥവാചകോ അനിപ്ഫന്നപാടിപദികോ. അനാമന്തചാരാദികാനം പഞ്ചാനിസംസാനം അന്തോകരണസമത്ഥഭാവേ ഥിരന്തി അത്ഥോ.

തത്ഥാതി അനാമന്തചാരാദീസു പഞ്ചാനിസംസേസു. അനാമന്തചാരോതി ഏത്ഥ ചരണം ചാരോ, അനാമന്തേത്വാ ചാരോ അനാമന്തചാരോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അനാമന്തേത്വാ ചരണ’’ന്തി. ‘‘അസമാദായ ചരണ’’ന്തി ഇമിനാ അസമാദാനചാരോതി ഏത്ഥ പുബ്ബപദേ ത്വാപച്ചയസ്സ അനാദേസം കത്വാ അസമാദാനചാരോതി വുത്തന്തി ദസ്സേതി. യാവതത്ഥചീവരന്തി ഏത്ഥ ആകാരലോപേന സന്ധീതി ആഹ ‘‘യാവതാ ചീവരേന അത്ഥോ’’തി. ‘‘യാവദത്ഥചീവര’’ന്തിപി പാഠോ, ഏവം സതി ദകാരോ പദസന്ധിമത്തോ. യാവസദ്ദോ പരിച്ഛേദത്ഥവാചകോ, ന അഭിവിഝത്ഥവാചകോ. അത്ഥസദ്ദേന സമാസോ ഹോതി. യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോതി ഏത്ഥ തത്ഥസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കഥിനത്ഥാരസീമായ’’ന്തി. തത്രുപ്പാദേനാതി തത്ര കഥിനത്ഥാരസീമായം ഉപ്പാദേന മൂലേന. ‘‘ചീവരം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ഇമിനാ ചീവരുപ്പാദോതി ഏത്ഥ ചീവരമേവ ഉപ്പാദോ ചീവരുപ്പാദോതി വിസേസനപരപദത്തം ദസ്സേതി.

കേതി കിത്തകാ. ഇദം ‘‘ഗണവസേനാ’’തി വചനം സന്ധായ വുത്തം. അഥ വാ കേതി കിന്നാമ വുത്ഥവസ്സാ. ഇദം ‘‘വുത്ഥവസ്സവസേനാ’’തി വചനം സന്ധായ വുത്തം. സതസഹസ്സമ്പി ജനാ ലഭന്തീതി യോജനാ. പിസദ്ദേന തതോ അധികമ്പി ലഭന്തീതി ദസ്സേതി. ഛിന്നവസ്സാ വാതി പുരിമികായ ഉപഗന്ത്വാ ഛിന്നവസ്സാ വാ. അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേതി കഥിനത്ഥാരവിഹാരതോ അപരസ്മിം വിഹാരേ. സബ്ബേ ഛിന്നവസ്സാദികാ ഭിക്ഖൂ പുരിമികായ വസ്സൂപഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ഗണപൂരകാ ഹോന്തീതി യോജനാ. ഇതരേസംയേവാതി പുരിമികായ വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പഠമപവാരണായ പവാരിതാനമേവ. പരിപുണ്ണവസ്സോതി പരിപുണ്ണോ വീസതിവസ്സോ, അച്ഛിന്നവസ്സോ വാ. സോതി സാമണേരോ. ഇതി ഏത്ഥാപീതി ഏവം ഏതേസു തീസു വാരേസുപി.

കേന ദിന്നം കഥിനചീവരം വട്ടതീതി യോജനാ. യേന കേനചി ദിന്നം ചീവരം വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി വത്തം. അജാനന്തോതി അജാനനഹേതു. ഹേത്വത്ഥേ ഹി അന്തപച്ചയോ. തസ്സാതി കഥിനദായകസ്സ. ഏവന്തി ഇമിനാ വക്ഖമാനനയേന. അഞ്ഞതരപഹോനകം വത്ഥന്തി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി കഥിനചീവരസ്സ. ഏത്തകാ നാമ സൂചിയോ വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇതി ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി യോജനാ.

കഥിനത്ഥാരകേനാപി വത്തം ജാനിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. പിസദ്ദോ കഥിനദായകം അപേക്ഖതി. വത്തം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘തന്തവായഗേഹതോ ഹീ’’തിആദി. ആഭതസന്താനേനേവാതി ആഭതസന്തതിയാ ഏവ. ഖലിമക്ഖിതസാടകോതി അഹതസാടകോ. സോ ഹി ഖലേന തക്കേന കഞ്ജികേന മക്ഖിതസാടകത്താ ‘‘ഖലിമക്ഖിതസാടകോ’’തി വുച്ചതി. കഥിനത്ഥാരസാടകന്തി കഥിനത്ഥാരത്ഥായ ദിന്നം സാടകം. തദഹേവാതി തസ്മിം ദിന്നഅഹനി ഏവ. തസ്മിന്തി പഠമം ദിന്നേ കഥിനത്ഥാരസാടകേ. അഞ്ഞാനി ചാതി കഥിനസാടകതോ അഞ്ഞാനി ച. ചസദ്ദേന ന കഥിനസാടകമേവ ആഹരതി, അഞ്ഞാനി ചാതി ദസ്സേതി. യോതി കഥിനദായകോ. ഇതരോതി പഠമം കഥിനദായകോ. യഥാ തഥാ ഓവദിത്വാതി തവ സന്തകതോ ഏതസ്സ സന്തകം സങ്ഘസ്സ ബഹുപകാരം, സങ്ഘസ്സ ബഹുപകാരത്തം തയാപി ഇച്ഛിതബ്ബം, ഏവമിച്ഛന്തസ്സ ബഹുപുഞ്ഞന്തി യേന തേനാകാരേന ഓവദിത്വാ.

കേന ഭിക്ഖുനാതി സമ്ബന്ധോ. യസ്സ സങ്ഘോ കഥിനചീവരം ദേതി, തേന ഭിക്ഖുനാ അത്ഥരിതബ്ബന്തി യോജനാ. കസ്സ ഭിക്ഖുസ്സാതി സമ്ബന്ധോ. യോ ജിണ്ണചീവരോ ഹോതി, തസ്സ ദാതബ്ബന്തി യോജനാ. മഹതീ പരിസാ ഏതസ്സാതി മഹാപരിസോ ഥേരോ. ‘‘നവകതരോ സക്കോതി, തസ്സ ദാതബ്ബ’’ന്തി വചനസ്സ അനേകന്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപി ചാ’’തിആദി. അപി ചാതി ഏകന്തേന. തദത്ഥായാതി തസ്സ ജിണ്ണചീവരസ്സ അത്ഥായ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. പേലവോതി വിരളോ. തേനാപീതി കഥിനത്ഥാരകേനാപി. തന്തി വിധിം. ദാനകമ്മവാചാതി ദാനകാരണകമ്മവാചാ.

ഏവം ദിന്നേ പന കഥിനേ നിട്ഠാപേതബ്ബാനീതി യോജനാ. ഏകേനാപീതി പിസദ്ദേന പഗേവ ബഹൂഹി പനാതി ദസ്സേതി. ബുദ്ധപ്പസത്ഥന്തി ബുദ്ധേഹി പസത്ഥം. അതീതേ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേതി യോജനാ. തസ്സാതി പദുമുത്തരസ്സ. കഥിനം ഗണ്ഹി കിരാതി യോജനാ. തന്തി കഥിനം, സത്ഥാ അകാസീതി സമ്ബന്ധോ.

കതപരിയോസിതം കഥിനം കിം കാതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘കതപരിയോസിതം പനാ’’തിആദി. കഥിനം ഗഹേത്വാ അത്ഥരിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘തേന കഥിനത്ഥാരകേന ഭിക്ഖുനാ’’തി പദം ‘‘വചനീയോ’’തി പദേ സുദ്ധകത്താ, ‘‘അനുമോദാപേതബ്ബ’’ന്തി പദേ കാരിതകത്താ. കിം വചനീയോതി ആഹ ‘‘അത്ഥതം…പേ… അനുമോദഥാ’’തി. ‘‘തേഹി അനുമോദകേഹി ഭിക്ഖുഹീ’’തി പദം ‘‘വചനീയോ’’തി പദേ അവുത്തകത്താ, ‘‘അനുമോദാപേതബ്ബ’’ന്തി പദേ കാരിതകമ്മം അവുത്തകമ്മം, വാ. ‘‘കഥിന’’ന്തി ധാതുകമ്മം വാ വുത്തകമ്മം വാ ഉപനേതബ്ബം. കിം വചനീയോതി ആഹ ‘‘അത്ഥതം…പേ… അനുമോദാമാ’’തി. ഇതരേഹി ചാതി അനുമോദകേഹി ച. സബ്ബേസന്തി അത്ഥാരകഅനുമോദകാനം. ഹീതി സച്ചം. ഏതന്തി സബ്ബേസം അത്ഥതഭാവം, ‘‘ദ്വിന്നം…പേ… അനുമോദകസ്സ ചാ’’തി വചനം വാ.

ഏവം കഥിനേ അത്ഥതേ സതി പനാതി യോജനാ. യേനാതി ഭിക്ഖുനാ. അവിചാരേത്വാവാതി ‘‘കഥിനത്ഥാരകസ്സ ദേമാ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി വാ അവിചാരേത്വാ ഏവ. സേസചീവരാനിപീതി കഥിനത്ഥാരചീവരതോ സേസചീവരാനിപി. സങ്ഘേന ദാതബ്ബാനീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘അപലോകേത്വാ’’തി ഇമിനാ കമ്മവാചായ കിച്ചാഭാവം ദസ്സേതി. വസ്സാവാസികട്ഠിതികായാതി വസ്സാവാസകാലേ പവത്തായ ഠിതികായ. ഗരുഭണ്ഡന്തി മഞ്ചബിബ്ബോഹനാദിഗരുഭണ്ഡം. ഏകസീമായാതി ഏകായ ഉപചാരസീമായ.

൩൦൮. യഥാ ചാതി ഏത്ഥ യഥാസദ്ദോ യംസദ്ദത്ഥോ. യേന വിധിനാതി ഹി അത്ഥോ. മഹാഭൂമികന്തി മഹാവിസയം. ചതുവീസതിആകാരവന്തതായ മഹാവിത്ഥാരികന്തി വുത്തം ഹോതി. തതോതി അനത്ഥതലക്ഖണതോ. പരിവാരേപീതി പിസദ്ദോ ന ഇധ ഏവാതി ദസ്സേതി.

തത്ഥാതി ചതുവീസതിയാ ആകാരേസു. ഉല്ലിഖിതമത്തേനാതി ഏത്ഥ പമാണസ്സ ഉഗ്ഗഹണത്ഥം നഖാദീഹി ലിഖനം ഉല്ലിഖിതം, ഉല്ലിഖിതം മത്തം പമാണം ഉല്ലിഖിതമത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദീഘതോ ച പുഥുലതോ ച പമാണഗഹണമത്തേനാ’’തി. തമേവത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘പമാണം ഹീ’’തിആദി. ദസ്സേന്തോ ഹുത്വാ ഉല്ലിഖതീതി യോജനാ. പഞ്ചകന്തി പഞ്ചപമാണം, പഞ്ചസമൂഹം വാ ഖണ്ഡം. വാസദ്ദേന അഞ്ഞാനിപി തേരസകാദീനി സങ്ഗണ്ഹാതി. മോഘസുത്തകാരോപനമത്തേനാതി മോഘസുത്തസ്സ ചീവരസ്സൂപരി ആരോപനമത്തേന. ദീഘസിബ്ബിതമത്തേനാതി ദീഘതോ സിബ്ബിതമത്തേന. മുദ്ദിയപട്ടബന്ധനമത്തേനാതി മുദ്ദിയപട്ടസ്സ ബന്ധനമത്തേന. ദ്വേ ചിമിലികായോതി ദ്വേ പിലോതികായോ. പഠമചിമിലികാതി കഥിനചിമിലികതോ അഞ്ഞാ അത്തനോ പകതിചിമിലികാ ഘടേത്വാ ഠപിതാ ഹോതീതി യോജനാ. ‘‘തം പഠമചിമിലിക’’ന്തി പാഠസേസം അജ്ഝാഹരിത്വാ കഥിനസാടകസ്സ കുച്ഛിചിമിലികം കത്വാതി ഇമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. പകതിചീവരസ്സാതി അത്തനോ പകതിചീവരസ്സ. പകതിപട്ടബന്ധചീവരന്തി പകതിപട്ടേന ബന്ധചീവരം. പിട്ഠിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി ദീഘതോ അനുവാതസ്സ ചീവരസ്സൂപരി ആരോപനമത്തേന. ദീഘാനുവാതഞ്ഹി പാരുപനകാലേ പിട്ഠിയം ഠിതത്താ പിട്ഠിഅനുവാതന്തി വുച്ചതി. കുച്ഛിഅനുവാതാരോപനമത്തേനാതി പുഥുലതോ അനുവാതസ്സ ചീവരസ്സൂപരി ആരോപനമത്തേന. പുഥുലാനുവാതഞ്ഹി പാരുപനകാലേ കുച്ഛിയം ഠിതത്താ കുച്ഛിഅനുവാതന്തി വുച്ചതി. ആഗന്തുകപട്ടാരോപനമത്തേനാതി ആഗന്തുകപട്ടസ്സ ചീവരസ്സൂപരി ആരോപനമത്തേന. വാതി അഥവാ.

സാരുപ്പന്തി സമണാനുച്ഛവികം. പരികഥായാതി പരിയായേന ഉപ്പാദിതായ കഥായ. അതിഉക്കട്ഠം വട്ടതീതി അതിഉക്കട്ഠം ഏവ വട്ടതി. ഓതിണ്ണസദിസമേവാതി ഓതിണ്ണേന വത്ഥേന സദിസമേവ കഥിനചീവരന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ദുവിധേസു സന്നിധീസു. തദഹേവാതി തസ്മിം ദിന്നഅഹനി ഏവ.

രത്തിനിസ്സഗ്ഗിയേനാതി രത്തിഅതിക്കന്തം ഹുത്വാ നിസ്സഗ്ഗിയേന. അഞ്ഞേനാതി തിചീവരതോ അഞ്ഞേന. സമണ്ഡലികതന്തി സഹ മഹാമണ്ഡലഅഡ്ഢമണ്ഡലേന കതം.

൩൦൯. ഏവം ചതുവീസതിആകാരം അനത്ഥതലക്ഖണം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി സത്തരസാകാരം അത്ഥതലക്ഖണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഹതേനാ’’തിആദി. തത്ഥ പരിഭോഗം ന ഹനിത്ഥ ന ഗച്ഛിത്ഥാതി അഹതം, പരിഭോഗേന ന ഹനിതബ്ബം ന ഹിംസിതബ്ബന്തി വാ അഹതന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അപരിഭുത്തേനാ’’തി. ‘‘അഹതസദിസേനാ’’തി ഇമിനാ അഹതകപ്പേനാതി ഏത്ഥ കപ്പസദ്ദോ സദിസത്ഥോതി ദസ്സേതി. പാപണികേനാതി ഏത്ഥ പസാരിതോ ആപണോ പാപണോ, തസ്മിം പതിതം പാപണികന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആപണദ്വാരേ പതിത’’ന്തി. ‘‘പിലോതിക’’ന്തി ഇമിനാ ണികപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. വുത്തവിപല്ലാസേനേവാതി വുത്തേഹി ‘‘നിമിത്തകതേനാ’’തിആദീഹി വിപല്ലാസേന ഏവ. തത്ഥാതി പരിവാരേ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഇധാതി കഥിനക്ഖന്ധകേ. അവുച്ചമാനേന തേന വചനേന പരിഹായതീതി സമ്ബന്ധോ.

൩൧൦. തത്ഥാതി ‘‘കഥഞ്ച ഭിക്ഖവേ ഉബ്ഭതം ഹോതി കഥിന’’ന്തിആദിപാഠേ. ജനേത്തിയോ മാതരോതി യോജനാ. ഇമിനാ ധമ്മേന പുത്തേ മാനേതീതി മാതാ, ധമ്മേന പുത്തേഹി മാനിയതീതി വാ മാതാ, സാ വിയ ഹോന്തീതി മാതികാതി ദസ്സേതി. കഥിനുബ്ഭാരന്തി ച കഥിനുദ്ധാരന്തി ച അത്ഥതോ സദിസം. ഏതാതി ഏതാ പദജാതിയോ. താസൂതി അട്ഠസു മാതികാസു. അസ്സാതി കഥിനുബ്ഭാരസ്സ.

൧൮൮. ആദായസത്തകകഥാ

൩൧൧. ന പച്ചേസ്സന്തി ഏത്ഥ പതീത്യൂപസഗ്ഗസ്സ പുനത്ഥം, ഇധാതുയാ ച ഗത്യത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ന പുന ആഗമിസ്സ’’ന്തി. ഏവം പക്കമതോ ഛിജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ.

ഏതഞ്ചാതി പക്കമനന്തികം, കഥിനുദ്ധാരഞ്ച. താഹന്തി തേ അഹം. തേതി തുയ്ഹം.

അഞ്ഞന്തി അത്തനോ വിഹാരതോ അഞ്ഞം. ഏവം ഹോതീതി ഏസോ പരിവിതക്കോ ഹോതി. സോതി ആവാസപലിബോധോ. ആദിച്ചബന്ധുനാ വുത്തോതി യോജനാ.

ദ്വേ പലിബോധാ ഏകതോ ഛിജ്ജന്തീതി സമ്ബന്ധോ. അപുബ്ബം അചരിമന്തി ഏകപഹാരേനേവ. സോ പലിബോധൂപച്ഛേദോ കസ്മാ വിത്ഥാരതോ ന വുത്തോതി ആഹ ‘‘സോ പനാ’’തിആദി. സോ പനാതി പലിബോധൂപച്ഛേദോ പന. ന വുത്തോതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം കഥിനുബ്ഭാരേ. കസ്മാ അയം കഥിനുദ്ധാരോ ‘‘നാസനന്തികോ’’തി വുത്തോതി ആഹ ‘‘യസ്മാ’’തിആദി. തസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ.

ആസാവച്ഛേദികേ ഛിജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. അയം പനാതി ആസാവച്ഛേദികോ കഥിനുദ്ധാരോ പന. അനേകപഭേദോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. വുത്തോതി അയം ആസാവച്ഛേദികോ കഥിനുദ്ധാരോ വുത്തോതി യോജനാ. ഏത്ഥ പനാതി ഇമസ്മിം പന ഠാനേ. തത്ഥാതി സീമാതിക്കന്തികേ.

൩൧൨-൩൨൫. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. സത്തകേതി അട്ഠസു മാതികാസു ആസാവച്ഛേദതോ സേസേ സത്തപമാണേ, സത്തസമൂഹേ വാ. തേയേവാതി സത്തകേ ഏവ. തതോതി വാരതോ. യേ യേതി കഥിനുദ്ധാരാ. ഇതരേഹീതി ആസാവച്ഛേദതോ അഞ്ഞേഹി. യേ പലിബോധാ വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. ആവാസോ ചജീയതി അനേനാതി ചത്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേന ചിത്തേനാ’’തിആദി. തന്തി ചിത്തം. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ ആവാസോ വമീയതി അനേനാതി വന്തം. ആവാസതോ മുച്ചതി അനേനാതി മുത്തന്തി വചനത്ഥം അതിദിസതി. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം കഥിനക്ഖന്ധകേ.

ഇതി കഥിനക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.