൧൭൯. കപ്പിയഭൂമിഅനുജാനനകഥാ

൨൯൫. ബഹാരാമകോട്ഠകേതി ഏത്ഥ സമീപത്ഥേ ഭുമ്മവചനന്തി ആഹ ‘‘ബഹാരാമകോട്ഠകസമീപേതി ആരാമകോട്ഠകസ്സ ബഹി സമീപേതി അത്ഥോ’’തി. അച്ഛന്തീതി വസന്തി. ഏതന്തി ‘‘പച്ചന്തിമ’’ന്തി ഏതം വചനം. ധുരവിഹാരോപീതി പധാനവിഹാരോപി. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ. അനുപഗേയേവാതി പാതോയേവ. ഓരവസദ്ദന്തി ഉച്ചരവസങ്ഖാതം സദ്ദം. കപിലസുത്തപരിയോസാനേതി സുത്തനിപാതേ (സു. നി. അട്ഠ. ൨.കപിലസുത്തവണ്ണനാ) സങ്ഗഹിതസ്സ കപിലസുത്തസ്സ പരിയോസാനേ. പഞ്ചസതാനം കേവട്ടപുരിസാനന്തി സമ്ബന്ധോ.

ഉസ്സാവനന്തികാദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യോ വിഹാരോ കരിയതീതി സമ്ബന്ധോ. ഭൂമിയാ ഗതി വിയ ഗതി ഏതേസന്തി ഭൂമിഗതികാ. പതിട്ഠാപേന്തേഹി ബഹൂഹി ഭിക്ഖൂഹി പതിട്ഠാപേതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. നിച്ഛാരേന്തേഹി ഭിക്ഖൂഹീതി യോജനാ. സയന്തി ഭിക്ഖു. തം പനാതി ‘‘സങ്ഘസ്സ കപ്പിയകുടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വചനം പന. അവത്വാപീതി പിസദ്ദോ തഥാ ‘‘വത്വാപീ’’തി അത്ഥം സമ്പിണ്ഡേതി. അട്ഠകഥാസൂതി മഹാഅട്ഠകഥാദീസു തീസു അട്ഠകഥാസു. ഏത്ഥാതി ഉസ്സാവനന്തികകുടിയം. ‘‘സമകാലം വട്ടതീ’’തി വചനം ദള്ഹീകരോന്തോ ആഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. വചനേതി ‘‘കപ്പിയകുടിം കരോമാ’’തി വചനേ. തസ്മിന്തി ഥമ്ഭേ. തേനേവാതി അകതഭാവേനേവ. ഹീതി സച്ചം. ഏത്ഥാതി ബഹൂസു.

യതോതി ഇട്ഠകസിലാമത്തികാപിണ്ഡതോ. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘ബഹൂഹി സമ്പരിവാരേത്വാ കപ്പിയകുടിം കരോമാ’’തി വുത്തനയേനേവ. ഇട്ഠകാദയോതി ‘‘കപ്പിയകുടിം കരോമാ’’തി അധിട്ഠാതബ്ബഇട്ഠകാദയോ. അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തഥാതി യഥാ അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തം, തഥാ. ഥമ്ഭാദീനി ഉക്ഖിപിത്വാ പതിട്ഠാപനഞ്ച ‘‘കപ്പിയകുടിം കരോമാ’’തി സാവനഞ്ച അന്തം പരിയോസാനമേതിസ്സാതി ഉസ്സാവനന്തികാ.

താസൂതി ദ്വീസു ഗോനിസാദികാസു. യത്ഥാതി കുടിയം. നേവ ആരാമോ പരിക്ഖിത്തോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. പുന യത്ഥാതി കുടിയം. അയന്തി കുടി. ഉഭയത്ഥാപീതി ആരാമവിഹാരഗോനിസാദികാസു ദ്വീസുപി. ബഹുതരം പരിക്ഖിത്തോപി പരിക്ഖിത്തോയേവ നാമാതി യോജനാ. ഏത്ഥാതി ഉപഡ്ഢപരിക്ഖിത്തബഹുതരപരിക്ഖിത്തആരാമേ. ഗാവോ പവിസിത്വാ യഥാസുഖം നിസീദന്തി ഏത്ഥാതി ഗോനിസാദാ ഗോസാലാ. ഗോനിസാദാ വിയാതി ഗോനിസാദികാ കുടി.

മനുസ്സാ വദന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഏസാതി കുടി. വുത്തേപീതി പിസദ്ദേ, ‘‘കപ്പിയകുടിം ദേമാ’’തി വാക്യം അപേക്ഖതി. അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. യസ്മാ വട്ടതി, തസ്മാതി യോജനാ. തേസന്തി സേസസഹധമ്മികദേവമനുസ്സാനം. തേഹീതി സേസസഹധമ്മികദേവമനുസ്സേഹി. പുനപി വുത്തം, കിം വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ…പേ… ഹോതീ’’തി. അപീതി തദഞ്ഞേസം. തന്തി വചനം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. സങ്ഘസ്സ സന്തകമേവ വാ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തകമേവ വാതി യോജനാ. ഇതി തസ്മാ സുവുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഗഹപതീനം സന്തകം ഗഹപതി കുടി. ‘‘കമ്മവാചം സാവേത്വാ’’തി ഇദം ഉപലക്ഖണമത്തം കമ്മവാചമവത്വാ അപലോകനേനപി കപ്പിയത്താ. കമ്മവാചായ വാ അപലോകനേന വാ സമ്മനിതബ്ബാതി സമ്മുതി കുടി. ഇതിസദ്ദോ പരിസമാപനത്ഥോ.

യം ആമിസം വുത്ഥം, സബ്ബം തം ആമിസന്തിയോജനാ. അകപ്പിയഭൂമിയം സഹസേയ്യപഹോനകേ ഗേഹേ വുത്ഥം ഠപിതന്തി സമ്ബന്ധോ. യം പന സങ്ഘികം വാ പുഗ്ഗലികം വാ അത്ഥീതി യോജനാ. തേസംയേവാതി ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനമേവ. ഏകരത്തമ്പി ഠപിതം യം സന്തകം അത്ഥീതി യോജനാ. തന്തി സങ്ഘികാദി. തത്ഥാതി അകപ്പിയഭൂമിയം സഹസേയ്യപഹോനകഗേഹേ. ഏതന്തി അന്തോവുത്ഥഅന്തോപക്കസങ്ഖാതം യാവയാമകാലികം, ‘‘ന കപ്പതീ’’തി ബ്യതിരേകസ്സ അന്വയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സത്താഹകാലികം പനാ’’തിആദി.

തത്രാതി പുരിമവചനാപേക്ഖം. തത്ര വചനേതി ഹി അത്ഥോ. സാമണേരോ ദേതീതി സമ്ബന്ധോ. യംകിഞ്ചി തണ്ഡുലാദികം ആമിസന്തി യോജനാ. മുഖസന്നിധി നാമാതി ആപത്തിയാ മുഖോ ഉപായോ സന്നിധി നാമാതി അത്ഥോ. തത്ഥാതി മഹാപച്ചരിയം, മുഖസന്നിധിഅന്തോവുത്ഥേസു വാ. ഭിക്ഖു പചിത്വാ പരിഭുഞ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. ആമിസസംസട്ഠന്തി ആമിസേന സംസഗ്ഗം.

ജഹിതവത്ഥുകാതി ജഹിതം വത്ഥു ഏതാസന്തി ജഹിതവത്ഥുകാ. ഉസ്സാവനന്തികാ കതാതി സമ്ബന്ധോ. സാതി ഉസ്സാവനന്തികാ. യോ യോതി ഥമ്ഭോ വാ ഭിത്തിപാദോ വാ. ഇട്ഠകാദീഹി കതാ ഉസ്സാവനന്തികാതി യോജനാ. ചയസ്സാതി അധിട്ഠാനസ്സ. യേഹി പന ഇട്ഠകാദീഹീതിആദിസദ്ദേന ഥമ്ഭസിലാമത്തികായോ സങ്ഗണ്ഹാതി. തദഞ്ഞേസൂതി തേഹി അധിട്ഠിതഇട്ഠകാദീഹി അഞ്ഞേസു.

പാകാരാദിപരിക്ഖേപേതി ഉപചാരസീമാപരിച്ഛിന്നസ്സ ആരാമസ്സ പാകാരാദിനാ പരിക്ഖേപേ കതേ. പാകാരാദീതി ആദിസദ്ദേന വതിം സങ്ഗണ്ഹാതി. കപ്പിയകുടിം ലദ്ധും വട്ടതീതി ഗോനിസാദികായ അഭാവേന സേസാസു തീസു കപ്പിയകുടീസു യംകിഞ്ചി കപ്പിയകുടിം ലദ്ധും വട്ടതീതി അത്ഥോ. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ. ഇതരാ പനാതി ഉസ്സാവനന്തികഗോനിസാദികാഹി അഞ്ഞാ. ദ്വേതി ഉഭോ ഗഹപതിസമ്മുതിയോ, ജഹിതവത്ഥുകാവ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. പക്ഖപാസകമണ്ഡലന്തി ദ്വേ പക്ഖേ അപതനത്ഥായ പസതി ബന്ധതീതി പക്ഖപാസകോ, മണ്ഡലന്തി ഛദനകോടിഗോപാനസീനം ഉപരി ഠപിതകട്ഠവിസേസോ, പക്ഖപാസകോ ച മണ്ഡലഞ്ച പക്ഖപാസകമണ്ഡലം.

യത്രാതി യസ്മിം ഠാനേ. അനുപസമ്പന്നസ്സ ദത്വാതി അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന അനുപസമ്പന്നസ്സ ദത്വാ. ചീവരവികപ്പനം വിയ സാപേക്ഖവിസ്സജ്ജനമ്പി വട്ടതീതി വദന്തി. തത്രാതി പുരിമവചനാപേക്ഖം. സോതി കരവീകതിസ്സത്ഥേരോ, പസ്സിത്വാ പുച്ഛീതി സമ്ബന്ധോ. ഥേരോതി മഹാസിവത്ഥേരോ. ലൂഖദിവസേതി അസിനിദ്ധദിവസേ. തതോതി ബ്രവനതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. നന്തി മഹാസിവത്ഥേരം. പമുഖേതി ഗബ്ഭസ്സ പമുഖേ. തന്തി സബ്ബികുമ്ഭിം. ബഹീതി വിഹാരസ്സ ബഹി. സോതി മഹാസിവത്ഥേരോ.