൧൭൩. പാടലിഗാമവത്ഥുകഥാ

൨൮൫. യഥാ സബ്ബം സന്ഥതം ഹോതി, ഏവം തഥാ സബ്ബസന്ഥരിസന്ഥതന്തി യോജനാ.

൨൮൬. സുനിധോ ച വസ്സകാരോ ചാതി ഏത്ഥ ചകാരേഹി ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. ആയമുഖപച്ഛിന്ദനത്ഥന്തി സുങ്കമുഖസ്സ പച്ഛേദനത്ഥം. ‘‘ഘരവത്ഥൂനീ’’തി ഇമിനാ വത്ഥുസദ്ദസ്സ കാരണദബ്ബത്ഥേ പടിക്ഖിപിത്വാ ഭൂഭേദത്ഥം ദീപേതി. താ ദേവതാ നാമേന്തി കിരാതി യോജനാ. യഥാനുരൂപന്തി യം യം ഭോഗബലാനുരൂപം. ലോകേതി സത്തലോകേ. സദ്ദോതി കിത്തിഘോസോ. തേനേവാതി തേന സദ്ദസ്സ അബ്ഭുഗ്ഗതഹേതുനാ ഏവ. ‘‘ഓസരണട്ഠാനം നാമാ’’തി ഇമിനാ അരിയം ആയതനന്തി ഏത്ഥ ആയതനസദ്ദോ സമോസരണട്ഠാനത്ഥോതി ദസ്സേതി. യത്തകം കയവിക്കയട്ഠാനം നാമാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘വാണിജാനം…പേ… കയവിക്കയട്ഠാനം നാമാ’’തി ഇമിനാ വണിജാ പതന്തി സന്നിപതന്തി ഏത്ഥാതി വണിപ്പതോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘വണിജപതോ’’തി വത്തബ്ബേ ജകാരലോപോതി ദട്ഠബ്ബോ. പാളിയം ‘‘തേസ’’ന്തി പാഠസേസസ്സ അജ്ഝാഹരിതബ്ബഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘തേസം അരിയായതനവാണിജപതാന’’ന്തി. തേസന്തി ച സാമ്യത്ഥേ സാമിവചനം, നിദ്ധാരണത്ഥേ വാ വിഭത്തഅപാദാനത്ഥേ വാ. ഇദന്തി പുരം. പുടഭേദനന്തി ഏത്ഥ പുടം ഭിന്ദന്തി ഏത്ഥാതി പുടഭേദനന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഭണ്ഡികഭേദനട്ഠാന’’ന്തി. ‘‘സമുച്ചയത്ഥോ വാസദ്ദോ’’തി വുത്തവചനം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘തത്ര ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ തത്രാതി പാടലിപുത്തേ, തീസു വാ അഗ്ഗിഉദകമിഥുഭേദേസു. ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞഭേദാ’’തി ഇമിനാ മിഥുഭേദാതി ഏത്ഥ മിഥുസദ്ദസ്സ അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനഭാവം ദസ്സേതി. ഉളുമ്പകുല്ലസദ്ദാനം അത്ഥേ സമാനേപി കരണവിസേസം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉളുമ്പ’’ന്തിആദി. ഉളു വുച്ചതി ഉദകം, തതോ പാതി രക്ഖതീതി ഉളുമ്പോ. കം വുച്ചതി ഉദകം, തസ്മിം ഉലതി ഗച്ഛതീതി കുല്ലോ.

അണ്ണവന്തി ഏത്ഥ അണ്ണവോ നാമ കിം സമുദ്ദസ്സ നാമന്തി ആഹ ‘‘അണ്ണവ’’ന്തിആദി. ‘‘അണ്ണവ’’ന്തി ഏതം നാമം ഉദകട്ഠാനസ്സ അധിവചനന്തി യോജനാ. അണ്ണോ വുച്ചതി ഉദകം, തം ഏതസ്മിം അത്ഥീതി അണ്ണവോ. സരസദ്ദസ്സ അകാരാദിമ്ഹി ച കണ്ഡേ ച പവത്തനതോ വുത്തം ‘‘സരന്തി ഇധ നദീ അധിപ്പേതാ’’തി. ഇധാതി ഇമിസ്സം ഗാഥായം. ഇദന്തി അത്ഥജാതം.

യേതി അരിയാ. തേതി അരിയാ, തരന്തീതി സമ്ബന്ധോ. വിസജ്ജപല്ലലാനീതി ഏത്ഥ വിസജ്ജസദ്ദോ ത്വാപച്ചയന്തോ, പല്ലലസദ്ദോ നിന്നട്ഠാനവാചകോതി ആഹ ‘‘വിസജ്ജ…പേ… നിന്നട്ഠാനാനീ’’തി. അയം പന ജനോ കുല്ലം ബന്ധതീതി യോജനാ. തിണ്ണാ മേധാവിനോ ജനാ ഇതി വുത്തം ഹോതീതി യോജനാ.

൨൮൭. അനനുബോധാതി ഏത്ഥ കാരണത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘അബുജ്ഝനേനാ’’തി. സന്ധാവിതം സംസരിതന്തി ഏത്ഥ തപച്ചയസ്സ കമ്മത്ഥം സന്ധായ വുത്തം ‘‘മയാ ച തുമ്ഹേഹി ചാ’’തി. ഇമിനാ കത്തുത്ഥേ സാമിവചനന്തി ദസ്സേതി. ‘‘അഥ വാ’’തിആദിനാ തപച്ചയസ്സ ഭാവത്ഥം ദസ്സേതി. സംസിതന്തി ഏത്ഥ സരധാതുയാ രകാരോ ലോപോതി ആഹ ‘‘സംസരിത’’ന്തി. ‘‘തണ്ഹാരജ്ജൂ’’തി ഇമിനാ ഭവതോ ഭവം നേതീതി ഭവനേത്തീതി വചനത്ഥേന തണ്ഹാരജ്ജു ഭവനേത്തി നാമാതി ദസ്സേതി.

൨൮൯. വണ്ണവത്ഥാലങ്കാരാനി സാമഞ്ഞവസേന ‘‘നീലാ’’തി വുത്താനീതി ആഹ ‘‘നീലാതി ഇദം സബ്ബസങ്ഗാഹക’’ന്തി. തത്ഥാതി ‘‘നീലാ’’തിആദിപാഠേ. തേസന്തി ലിച്ഛവീനം. പകതിവണ്ണാ നീലാ ന ഹോന്തീതി യോജനാ. ഏതന്തി ‘‘നീലാ’’തിആദിവചനം. പടിവത്തേസീതി ഏത്ഥ വതുധാതു ഉപസഗ്ഗവസേന വാ അത്ഥാതിസയവസേന വാ പഹരണത്ഥോതി ആഹ ‘‘പഹാരേസീ’’തി. ‘‘സജനപദ’’ന്തി ഇമിനാ സാഹാരന്തി ഏത്ഥ ആഹാരസദ്ദോ ജനപദത്ഥോതി ദസ്സേതി. ജനപദോ ഹി യസ്മാ നഗരസ്സ പരിവാരഭാവേന ആഹരിതബ്ബോ, ഇമസ്മാ ച രാജപുരിസാ ബലിം ആഹരന്തി, തസ്മാ ആഹാരോതി വുത്തോ. സജനപദം വേസാലിം ദജ്ജേയ്യാഥാതി യോജനാ. അങ്ഗുലിം ഫോടേസുന്തി ഏത്ഥ ഫുടധാതു സഞ്ചലനത്ഥോതി ആഹ ‘‘അങ്ഗുലിം ചാലേസു’’ന്തി. ഇത്ഥികായാതി ഇത്ഥീയേവ പുരിസതോ ഖുദ്ദകട്ഠേന ഇത്ഥികാ, തായ.