൪. പവാരണാക്ഖന്ധകം

൧൨൦. അഫാസുകവിഹാരകഥാ

൨൦൯. പവാരണാക്ഖന്ധകേ അല്ലാപോതി ഏത്ഥ ആത്യൂപസഗ്ഗസ്സ ആദികമ്മത്ഥം, ലപധാതുയാ ച കഥനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പഠമവചന’’ന്തി. ആദിതോ, ആദിമ്ഹി വാ ലപനം കഥനം, ലപതി അനേനാതി വാ അല്ലാപോ സംയോഗേ പരേ രസ്സോ. സം പുന ലപനം, ലപതി വാ അനേനാതി സല്ലാപോ. ഹത്ഥവിലങ്ഘകേനാതി ഏത്ഥ വിപുബ്ബോ ലഘിധാതു ഉക്ഖിപനത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഹത്ഥുക്ഖേപകേനാ’’തി. പസുസംവാസന്തി ഏത്ഥ പസൂതി സബ്ബചതുപ്പദാ. തേ ഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം പസന്തി ബാധന്തി, മനുസ്സാദീഹി വാ പസീയന്തി ബാധീയന്തീതി പസവോതി വുച്ചന്തി. പസൂനം വിയ സംവാസന്തി പസൂനം സംവാസോ വിയ സംവാസോതി പസുസംവാസോ, തം പസുസംവാസം. തമത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘പസവോപി ഹീ’’തിആദി. തഥാതി യഥാ ന കരോന്തി, തഥാതി അത്ഥോ. ഏതേപീതി ഭിക്ഖവോപി. തസ്മാതി യസ്മാ അകംസു, തസ്മാ. നേസന്തി ഭിക്ഖൂനം. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ഏളകസംവാസസപത്തസംവാസേസു. മൂഗബ്ബതന്തി മൂഗസ്സ വതം വിയ വതന്തി മൂഗബ്ബതം, സുഞ്ഞവചനവതന്തി അത്ഥോ. തിത്ഥിയസമാദാനന്തി തിത്ഥിയേഹി സമാദാതബ്ബം. വതസമാദാനന്തി സമാദാതബ്ബം വതം. അഞ്ഞമഞ്ഞാനുലോമതാതി ഏത്ഥ താസദ്ദസ്സ ഭാവത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അനുലോമഭാവോ’’തി. ഇമിനാ ‘‘ദേവതാ’’തിആദീസു (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൧; ഖു. പാ. അട്ഠ. ൫.ഏവമിച്ചാദിപാഠവണ്ണനാ; സു. നി. അട്ഠ. ൨.അങ്ഗലസുത്തവണ്ണനാ) വിയ താപച്ചയസ്സ സ്വത്ഥം ‘‘ജനതാ’’തിആദീസു (പേ. വ. അട്ഠ. ൪൬൦) വിയ സമൂഹത്ഥഞ്ച നിവത്തേതി. ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞം വത്തു’’ന്തി വചനസ്സ യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വദന്തു മ’’ന്തിആദി. വദന്തം ഭിക്ഖും വത്തുന്തി യോജനാ. ‘‘ആപത്തീഹി വുട്ഠാനഭാവോ’’തി ഇമിനാ ആപത്തിവുട്ഠാനതാതി പദസ്സ പഞ്ചമീസമാസഞ്ച താപച്ചയസ്സ ഭാവത്ഥഞ്ച ദസ്സേതി. ‘‘വിനയ’’ന്തിആദിനാ പുരതോ കത്വാ കരണം പുരേക്ഖാരോ, തസ്സ ഭാവോ പുരേക്ഖാരതാ, വിനയം പുരേക്ഖാരതാ വിനയപുരേക്ഖാരതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഏത്ഥ പുരസദ്ദസ്സ ഏകാരത്തം സദ്ദസത്ഥേസു (മോഗ്ഗല്ലാനബ്യാകരണേ ൫.൧൩൪ സുത്തേ) വദന്തി. തസ്സ യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വദന്തുമ’’ന്തിആദി (മോഗ്ഗല്ലാനബ്യാകരണേ ൫.൧൩൪ സുത്തേ).

൨൧൦. സബ്ബസങ്ഗാഹികാതി ‘‘സങ്ഘോ പവാരേയ്യാ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തത്താ സബ്ബേസം തേവാചികാദീനം സങ്ഗാഹകാ. ഞത്തീതി ഞാപേതി സങ്ഘം ഏതായ വചനായാതി ഞത്തി. സബ്ബസങ്ഗാഹികഭാവം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘ഏവഞ്ഹി വുത്തേ’’തിആദി. തേവാചികന്തി തിസ്സോ വാചാ ഏതസ്സാതി തേവാചികം, തീഹി വാചാഹി കത്തബ്ബന്തി വാ തേവാചികം. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. സമാനവസ്സികന്തി സമാനം വസ്സം ഏതേസന്തി സമാനവസ്സാ, തേഹി കത്തബ്ബന്തി സമാനവസ്സികം. അഞ്ഞന്തി ദ്വേവാചികഏകവാചികം.

൨൧൧. അച്ഛന്തീതി ഏത്ഥ ആസധാതുയാ ഉപവേസനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നിസിന്നാവ ഹോന്തീ’’തി. ‘‘ന ഉട്ഠഹന്തീ’’തി ഇമിനാ ഏവഫലം ദസ്സേതി. തദമന്തരാതി ഏത്ഥ ‘‘തദന്തരാ’’തി വത്തബ്ബേ വാചാസിലിട്ഠവസേന മകാരാഗമം കത്വാ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘തദന്തരാ’’തി. തസ്സ അത്തനോ പവാരിതകാലസ്സ അന്തരാ. ‘‘യാവ പവാരേന്തീ’’തി പദസ്സ നിയമത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘താവതകം കാല’’ന്തി. യാവാതി നിപാതസ്സ പയോഗത്താ ‘‘തദമന്തരാ’’തി ഏത്ഥ അഭിവിധിഅവധ്യത്ഥേ പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

൧൨൧. പവാരണാഭേദകഥാ

൨൧൨. ചാതുദ്ദസികായാതി ഭണ്ഡനകാരകേഹി ഉപദ്ദുതത്താ പച്ചുക്കഡ്ഢിതായ പുബ്ബകത്തികമാസസ്സ കാളപക്ഖചാതുദ്ദസികായ. ‘‘അജ്ജ പവാരണാ പന്നരസീ’’തി പുബ്ബകിച്ചം കാതബ്ബന്തി യോജനാ.

പവാരണാകമ്മേസൂതി നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം, ‘‘അധമ്മേന വഗ്ഗം പവാരണാകമ്മ’’ന്തിആദീസു സമ്ബന്ധിതബ്ബം. അധമ്മേന വഗ്ഗന്തി ഏത്ഥ അധമ്മം നാമ സങ്ഘോ ഹുത്വാപി സങ്ഘപവാരണമകത്വാ ഗണപവാരണായ കരണം, ഗണോ ഹുത്വാപി ഗണപവാരണമകത്വാ സങ്ഘപവാരണായ കരണഞ്ച. വഗ്ഗം നാമ ഏകസീമായം വസന്താനമ്പി സബ്ബേസം ഏകതോ അസന്നിപതനം.

അധമ്മേന സമഗ്ഗന്തി ഏത്ഥ അധമ്മം വുത്തനയമേവ. സമഗ്ഗം നാമ സബ്ബേസം ഏകതോ സന്നിപതനം.

ധമ്മേന വഗ്ഗന്തി ഏത്ഥ ധമ്മം നാമ സങ്ഘോ ഹുത്വാ സങ്ഘപവാരണായ കരണം, ഗണോ ഹുത്വാ ഗണപവാരണായ കരണഞ്ച. വഗ്ഗം വുത്തനയമേവ. ധമ്മേന സമഗ്ഗം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ഇതിസദ്ദോ പരിസമാപനത്ഥോ.

൨൧൩. ഏവം ദിന്നായാതി ഏവം പാളിയം വുത്തനയേനേവ ദിന്നായ. പവാരേതബ്ബന്തി വസ്സംവുത്ഥപവാരണായ പവാരേതബ്ബം. തിസ്സോതി തിസ്സനാമകോ. ദിട്ഠേന വാ വദതൂതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി തിസ്സനാമകം ഭിക്ഖും. സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ വദതൂതി യോജനാ. വുഡ്ഢതരോതി പവാരണാദായകോ തംഹാരകതോ വുഡ്ഢതരോ. ഹീതി ലദ്ധഗുണോ. തേനാതി പവാരണാഹാരകേന. തസ്സാതി പവാരണാദായകസ്സ.

ഇധാപി ചാതി ഇമസ്മിം പവാരണാക്ഖന്ധകേപി ച. അപിസദ്ദോ ഉപോസഥക്ഖന്ധകം അപേക്ഖതി. അവസേസകമ്മത്ഥായാതി പവാരണാകമ്മതോ അവസേസാനം കമ്മാനമത്ഥായ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. പവാരണായ ആഹടായ സതിയാതി യോജനാ. തസ്സ ചാതി പവാരണാദായകസ്സ ച. സബ്ബേസന്തി പവാരണാദായകസ്സ ച സങ്ഘസ്സ ചാതി സബ്ബേസം. അഞ്ഞം പന കമ്മന്തി പവാരണാകമ്മതോ അഞ്ഞം കമ്മം പന. തേന പന ഭിക്ഖുനാതി പവാരണാദായകേന ഭിക്ഖുനാ പന. ഏത്ഥ ച തദഹുപവാരണായ അത്തനോ ച സങ്ഘസ്സ ച സചേ പവാരണാകമ്മമേവ ഹോതി, പവാരണായേവ ദാതബ്ബാ. അഥ അഞ്ഞമേവ കമ്മം ഹോതി, ഛന്ദോയേവ ദാതബ്ബോ. യദി പവാരണാകമ്മഞ്ച അഞ്ഞകമ്മഞ്ച ഹോതി, പവാരണാ ച ഛന്ദോ ച ദാതബ്ബോ. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘തദഹു പവാരണായ പവാരണം ദേന്തേന ഛന്ദമ്പി ദാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൨൧൩). തേനാതി ദാനഹേതുനാ.

൨൧൮. അജ്ജ മേ പവാരണാതി ഏത്ഥ പാളിനയതോ അഞ്ഞം അട്ഠകഥാനയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ’’തിആദി.

൨൧൯. വുത്തനയമേവാതി ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൬൯) വുത്തനയമേവ.

൨൨൨. പുന പവാരേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ന കേവലം പവാരണായേവ പുന കാതബ്ബാ, പുബ്ബകിച്ചാദീനിപി പുന കാതബ്ബാനീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുന പുബ്ബകിച്ച’’ന്തിആദി.

൨൨൮. ഏസേവ നയോതി ‘‘അജ്ജ പവാരണാ പന്നരസീ’’തി പുബ്ബകിച്ചം അതിദിസതി. അസ്സാതി വചനസ്സ. ഞത്തിന്തി ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ അജ്ജ പവാരണാ’’തി ഞത്തിം. പച്ഛിമേഹീതി പച്ഛിമവസ്സം ഉപഗതേഹി ഭിക്ഖൂഹി. ഉപോസഥഗ്ഗേതി ഉപോസഥസ്സ ഗണ്ഹനട്ഠാനേ ഗേഹേ. ദ്വേ ഞത്തിയോതി പവാരണാഞത്തി ച ഉപോസഥഞത്തി ചാതി ദ്വേ ഞത്തിയോ. ഇദഞ്ചാതി ഇദം വക്ഖമാനം പന. ഏത്ഥാതി പുരിമികപച്ഛിമികഭിക്ഖൂനം സംസഗ്ഗട്ഠാനേ. പുരിമികായ ഉപഗതേഹീതി വിഭത്തഅപാദാനം അനുമേയ്യവിസയഅപാദാനം, ഥോകതരാതി സമ്ബന്ധോ, സഹാദിയോഗോ വാ, സമസമാതി സമ്ബന്ധോ. സമസമാതി സമേന, സമതോ വാ സമാ സമസമാ, അതിരേകസമാതി അത്ഥോ. കിഞ്ചി ഊനം വാ അധികം വാ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. ഇതീതി ഇദം ലക്ഖണം.

സോതി പച്ഛിമികോ ഭിക്ഖു. ഇതരേനാതി പച്ഛിമികേന. തേസന്തി പുരിമികാനം. ഏകേനാതി പുരിമികേന. ഏകസ്സാതി പച്ഛിമികസ്സ. പുന ഏകേനാതി പച്ഛിമികേന. ‘‘ഏകസ്സാ’’തി അനുവത്തേതബ്ബോ, പുരിമികസ്സാതി അത്ഥോ. പുരിമവസ്സൂപഗതേഹി അധികതരാതി സമ്ബന്ധോ. ഥോകതരേഹീതി പച്ഛിമവസ്സൂപഗതേഹി ഥോകതരേഹി പുരിമവസ്സൂപഗതേഹീതി യോജനാ.

കത്തികായാതി പച്ഛിമകത്തികായ. ചാതുമാസിനിയാ പവാരണായാതി ചതുന്നം മാസാനം പൂരണിയാ പവാരണായ. പവാരണാഞത്തിം ഠപേത്വാതി സമസമാ ഹുത്വാപി പവാരണാദിവസത്താ പവാരണാഞത്തിം ഠപേത്വാ. തേഹീതി പച്ഛിമികേഹി. ഇതരേഹീതി പുരിമികേഹി. തേസന്തി പച്ഛിമികാനം. ഥോകതരാ വാതി ഏകാദിനാ ഥോകതരാ വാ. തേസന്തി പുരിമികാനം. തേഹീതി പച്ഛിമികേഹി.

൨൩൩. സങ്ഘസാമഗ്ഗിയാതി ഏത്ഥ കീദിസീ സങ്ഘസാമഗ്ഗീ വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘കോസമ്ബകസാമഗ്ഗീസദിസാവ വേദിതബ്ബാ’’തി. ഏത്ഥാതി സാമഗ്ഗീപവാരണായം. അപ്പമത്തകേതി പത്തചീവരാദിം പടിച്ച ഉപ്പന്നേ അപ്പമത്തകേ വിവാദേ. പവാരണായമേവാതി പവാരണാദിവസേയേവ. കസ്മിം ദിവസേ സാമഗ്ഗീപവാരണാ കാതബ്ബാതി ആഹ ‘‘സാമഗ്ഗീപവാരണ’’ന്തിആദി. പഠമപവാരണന്തി പുബ്ബകത്തികപുണ്ണമിം. യാവ കത്തികചാതുമാസിനീ പുണ്ണമാതി അയം അവധി അനഭിവിധിഅവധി നാമ. കസ്മാ? കത്തികചാതുമാസിനിപുണ്ണമിം ഠപേത്വാ അന്തോയേവ ഗഹേതബ്ബത്താ. ഏത്ഥന്തരേതി ഏതസ്മിം ദ്വിന്നം പുണ്ണമിനമന്തരേ അട്ഠവീസതിപമാണേ ദിവസേ കാതബ്ബാ. തതോതി ഏത്ഥന്തരസങ്ഖാതാ അട്ഠവീസദിവസതോ.

൧൪൦. ദ്വേവാചികാദിപവാരണാകഥാ

൨൩൪. ഞത്തിം ഠപേന്തേനാപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം പവാരേന്തേന ഏവ ദ്വേവാചികം പവാരേതബ്ബം, അഥ ഖോ ഞത്തിം ഠപേന്തേനാപി ദ്വേവാചികഞത്തിയേവ ഠപേതബ്ബാതി ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ചാതി ‘‘സമാനവസ്സികം പവാരേതു’’ന്തി പാഠേ ച. സമാനവസ്സികാതി ഗണനവസേന സമാനം വസ്സം ഏതേസന്തി സമാനവസ്സികാ, സമാനേ വസ്സേ ഉപസമ്പാദേന്തീതി വാ സമാനവസ്സികാ. ഏകതോതി ഏകസ്മിം ഖണേ, ഏകപഹാരേന വാ.

൧൪൧. പവാരണാട്ഠപനകഥാ

൨൩൬. സബ്ബം സങ്ഗണ്ഹാതീതി സബ്ബസങ്ഗാഹികം. പുഗ്ഗലസ്സ ഠപനം പുഗ്ഗലികം. തത്ഥാതി ദ്വീസു പവാരണാട്ഠപനേസു. സബ്ബസങ്ഗാഹികേ ഠപിതാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. യാവ രേകാരോ അത്ഥി, താവാതി യോജനാ. ഭാസിയിത്ഥാതി ഭാസിതാ. ലപിയിത്ഥാതി ലപിതാ. ന പരിയോസിയിത്ഥാതി അപരിയോസിതാ. ഏത്ഥന്തരേതി ഏതസ്മിം സുകാരരേകാരാനം അന്തരേ. ഏകപദേപീതി പിസദ്ദോ ഏകക്ഖരേപീതി അത്ഥം സമ്പിണ്ഡേതി. ഠപിതാതി ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ പുഗ്ഗലോ സാപത്തികോ, തസ്സ പവാരണം ഠപേമീ’’തി ഞത്തിയാ ഠപിതാ. യ്യകാരേതി ‘‘പവാരേയ്യാ’’തി ഏത്ഥ യ്യകാരേ. തതോതി യ്യകാരതോ. പുഗ്ഗലികട്ഠപനേ പന അട്ഠപിതാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. സംകാരതോതി ‘‘സങ്ഘം ഭന്തേ’’തി ഏത്ഥ സംകാരതോ. സബ്ബപച്ഛിമോതി തീസു വാരേസു തതിയവാരേ സബ്ബേസം അക്ഖരാനം പച്ഛിമോ ടികാരോ അത്ഥീതി യോജനാ. ഏത്ഥന്തരേതി ഏതസ്മിം സംകാരടികാരാനം അന്തരേ. തസ്മാതി യസ്മാ പരിയോസിതാ ഹോതി, തസ്മാ. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി വുത്തവചനം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘ഏതാസുപി ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ ഏതാസുപീതി ദ്വേവാചികഏകവാചികസമാനവസ്സികാസുപി. പിസദ്ദോ തേവാചികമപേക്ഖതി. ഠപനഖേത്തന്തി ഠപനസ്സ ഭൂമി. ഇതിസദ്ദോ പരിസമാപനത്ഥോ.

൨൩൭. അനുയുഞ്ജിയമാനോതി ഏത്ഥ അനുയുഞ്ജസദ്ദോ പുച്ഛനത്ഥോതി ആഹ ‘‘പുച്ഛിയമാനോ’’തി. പരതോതി പരസ്മിംയേവ ഖന്ധകേതി (മഹാവ. ൨൩൭) അത്ഥോ. അലം ഭിക്ഖു മാ ഭണ്ഡനന്തിആദീനീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന ‘‘മാ കലഹം, മാ വിവാദ’’ന്തിവചനാനി സങ്ഗണ്ഹാതി, വചനാനി വത്വാ ഓമദ്ദിത്വാതി യോജനാ. വചനോമദ്ദനാതി വചനേനേവ ഓമദ്ദനാ. ഹീതി സച്ചം. ഇധാതി ഇമസ്മിം പവാരണാട്ഠപനട്ഠാനേ. അനുദ്ധംസിതം പടിജാനാതീതി ഏത്ഥ പടിജാനനാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസിതോ അയം മയാ’’തി. ‘‘ലിങ്ഗനാസനായാ’’തി ഇമിനാ ദണ്ഡകമ്മനാസനസംവാസനാസനാനി നിവത്തേതി.

൨൩൮. ഏതന്തി ‘‘അസുകാ ആപത്തീ’’തി വചനം. കലഹസ്സ മുഖന്തി കലഹസ്സ ഉപായോ.

൧൪൩. വത്ഥുട്ഠപനാദികഥാ

൨൩൯. ചോരാ അഗമംസു കിരാതി സമ്ബന്ധോ. പോക്ഖരണിതോ നീഹരിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. സോതി ഭിക്ഖു, ഏവമാഹാതി സമ്ബന്ധോ. വുത്ഥേനാതി വസന്തേന, യേന കേനചി കതന്തി സമ്ബന്ധോ. തം പുഗ്ഗലന്തി വത്ഥുകതം തം പുഗ്ഗലം. ഏത്ഥാതി ‘‘വത്ഥും ഠപേത്വാ സങ്ഘോ പവാരേയ്യാ’’തി പാഠേ. ഇമിനാ വത്ഥുനാ അപദിസാഹീതി സമ്ബന്ധോ. നന്തി പുഗ്ഗലം. അനുവിജ്ജിത്വാതി അനുയുഞ്ജിത്വാ, പുച്ഛിത്വാതി അത്ഥോ.

ഏകോ ഭിക്ഖു പൂജേസി, പിവീതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. തദനുരൂപോതി തേസം പൂജനപിവനാനം അനുരൂപോ. സോതി ചോദകോ ഭിക്ഖു. തം ഗന്ധന്തി തം സരീരഗന്ധം. യം പുഗ്ഗലന്തി യോജനാ. ഠപേസീതി പവാരണായ ഠപേസി. അയമസ്സാതി അയം ദോസോ അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ.

ഇദാനേവ നന്തി ഏത്ഥ ‘‘ന’’ന്തി പദം ‘‘പുഗ്ഗല’’ന്തി പദേന യോജേതബ്ബം. നം പുഗ്ഗലന്തി ഹി അത്ഥോ. ഉഭയന്തി വത്ഥുഞ്ച പുഗ്ഗലഞ്ചാതി ഉഭയം. കല്ലം വചനായാതി യുത്തം കഥേതും. കസ്മാ കല്ലം വചനായാതി യോജനാ. പവാരണതോ പുബ്ബേ, പച്ഛാ ചാതി സമ്ബന്ധോ. ഇതി തസ്മാ കല്ലം വചനായാതി യോജനാ. ഇദഞ്ഹി ഉഭയന്തി വത്ഥുപുഗ്ഗലസങ്ഖാതം ഇദമേവ ഉഭയം. പവാരണായ പുബ്ബേതി യോജനാ. ഉക്കോടേന്തസ്സാതി ചാലേന്തസ്സ.

൧൪൪. ഭണ്ഡനകാരകവത്ഥുകഥാ

൨൪൦. ചതുത്ഥപഞ്ചമാതി ഛസു പക്ഖേസു പോട്ഠപാദമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖകാളപക്ഖസങ്ഖാതാ ചതുത്ഥപഞ്ചമാ. തതിയോതി സാവണമാസസ്സ കാളപക്ഖോ തതിയോ. തതിയചതുത്ഥപഞ്ചമാ വാതി ഏത്ഥ തതിയോതി സാവണമാസസ്സ കാളപക്ഖോ. ചതുത്ഥോതി പോട്ഠപാദമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖോ. പഞ്ചമോതി തസ്സേവ കാളപക്ഖോ. ‘‘തതിയ…പേ… പഞ്ചമാ വാ’’തി പദാനി ‘‘ദ്വേ വാ തയോ വാ’’തി പദേഹി യഥാക്കമം യോജേതബ്ബാനി. ചതുത്ഥേ വാ കതേതി ചതുത്ഥപക്ഖേ വാ പന്നരസിഭാവേന കതേ. ദ്വേ ചാതുദ്ദസികാതി തതിയപക്ഖേ ച ചാതുദ്ദസിയാ സദ്ധിം ദ്വേ ചാതുദ്ദസികാ. ഇമേതി ഭണ്ഡനകാരകാ. തേതി ഭണ്ഡനകാരകാ.

അസംവിഹിതാതി ഏത്ഥ അകാരസ്സ വിരഹത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സംവിദഹനവിരഹിതാ’’തി. തത്ഥ സംവിദഹനവിരഹിതാതി സംവിദഹനരക്ഖവിരഹിതാ. ആഗമനജാനനത്ഥായാതി ഭണ്ഡനകാരകാനം ആഗമനസ്സ ജാനനത്ഥായ. കിലന്തത്ഥാതി തുമ്ഹേ കിലന്താ ഭവഥ. ‘‘സമ്മോഹം കത്വാ’’തി ഇമിനാ വിക്ഖിത്വാതി പദസ്സ വിക്ഖേപം കത്വാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. നോ ചേ ലഭേഥാതി ഏത്ഥ കിമത്ഥായ ന ലഭേഥാതി ആഹ ‘‘ബഹിസീമം ഗന്തു’’ന്തി. ‘‘ഭണ്ഡനകാരകാനം…പേ… ഹോന്തീ’’തി ഇമിനാ അലഭനസ്സ കാരണം ദസ്സേതി. യന്തി ആഗമം ജുണ്ഹം. കോമുദിയാ ചാതുമാസിനിയാതി പച്ഛിമകത്തികപുണ്ണമായം. സാ ഹി കുമുദാനമത്ഥിതായ കോമുദീ, ചതുന്നം വസ്സികാനം മാസാനം പൂരണത്താ ചാതുമാസിനീതി വുച്ചതി. തദാ ഹി കുമുദാനി സുപുപ്ഫിതാനി ഹോന്തി, തസ്മാ കുമുദാനം സമൂഹാ, കുമുദാനി ഏവ വാ കോമുദാ, തേ ഏത്ഥ അത്ഥീതി കോമുദീതി വുച്ചതി, കുമുദവതീതി വുത്തം ഹോതി. അവസ്സം പവാരേതബ്ബന്തി ധുവം പവാരേതബ്ബം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. തന്തി കോമുദിം ചാതുമാസിനിം.

൧൪൫. പവാരണാസങ്ഗഹകഥാ

൨൪൧. അഞ്ഞതരോ ഫാസുവിഹാരോതി ഏത്ഥ ഫാസുവിഹാരോ നാമ കോതി ആഹ ‘‘തരുണസമഥോ വാ തരുണവിപസ്സനാ വാ’’തി. ഇമിനാ തരുണസമഥവിപസ്സനാ ഫാസും വിഹരതി അനേനാതി ഫാസുവിഹാരോതി ദസ്സേതി. പരിബാഹിരാ ഭവിസ്സാമാതി ഏത്ഥ കസ്മാ ഇമമ്ഹാ ഫാസുവിഹാരാ പരിബാഹിരാ ഭവിസ്സന്തീതി ആഹ ‘‘അനിബദ്ധരത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനാദിഭാവേനാ’’തിആദി. തത്ഥ അനിബദ്ധരത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനാദിഭാവേനാതി അനിബദ്ധദിവാട്ഠാനാദിഭാവേന ഹേതുഭൂതേന, അസക്കോന്താതി സമ്ബന്ധോ. ആദിസദ്ദേന അനിബദ്ധചങ്കമാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘ഛന്ദദാനം പടിക്ഖിപതീ’’തി ഇമിനാ ‘‘സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിതബ്ബ’’ന്തി വാക്യസ്സ അഞ്ഞത്ഥാപോഹനം ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഇമേസു തീസു ഛന്ദദാനം ന വട്ടതി, തസ്മാ പടിക്ഖിപതീതി യോജനാ. അയം പവാരണാസങ്ഗഹോ നാമ ന ദാതബ്ബോതി യോജനാ. തരുണസമഥവിപസ്സനാലാഭീ ഏകപുഗ്ഗലോ വാ ഹോതൂതി യോജനാ. ‘‘ഏകസ്സപി ദാതബ്ബോയേവാ’’തി ഇമിനാ അയം പവാരണാസങ്ഗഹോ ഏകസ്സ ദിന്നോപി സബ്ബേസം ദിന്നോ ഹോതീതി ദസ്സേതി. പവാരണാസങ്ഗഹേ ദിന്നേ സതീതി യോജനാ. ആഗന്തുകാതി സട്ഠിവസ്സാപി ആഗന്തുകാ. തേസന്തി ദിന്നപവാരണാസങ്ഗഹാനം. അന്തരാപീതി കോമുദിയാ ചാതുമാസിനിയാ അന്തരാപി.

ഇതി പവാരണാക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.