൩. വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകം

൧൦൭. വസ്സൂപനായികാനുജാനനകഥാ

൧൮൪. വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകേ ‘‘അനനുഞ്ഞാതോ’’തി ഇമിനാ അപഞ്ഞത്തോതി ഏത്ഥ ഞാധാതുയാ അനുജാനനത്ഥം ദസ്സേതി, ‘‘അസംവിഹിതോ’’തി ഇമിനാ ഞാധാതുയാ ഠപനത്ഥം. തേധാതി തേ ഇധ. ഇധസദ്ദോ സാസനഞ്ച ലോകഞ്ച ദേസഞ്ച പദപൂരണഞ്ച ഉപാദായ വത്തതി, ഇധ പന പദപൂരണേതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഇധസദ്ദോ നിപാതമത്തോ’’തി. സംഹനനം സങ്ഘാതോ, വിനാസോതി അത്ഥോ. ഇതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി ‘‘വിനാസ’’ന്തി ഇമിനാ. സകുന്തകസദ്ദോ സകുണപരിയായോതി ആഹ ‘‘സകുണാ’’തി. സകുണാതി ച വിഹങ്ഗമാ. തേ ഹി ആകാസേ ഗന്തും സക്കോന്തീതി സകുണാതി വുച്ചന്തി. സംകസായിസ്സന്തീതി ഏത്ഥ ‘‘സം കസേ അച്ഛനേ’’തി ധാതുപാഠേസു (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൬ സകാരന്തധാതു) വുത്തത്താ സംപുബ്ബോ കസേധാതു അച്ഛനത്ഥോതി ആഹ ‘‘വസിസ്സന്തീ’’തി. ഏകാരന്തോയം ധാതു. നിബദ്ധവാസന്തി നിച്ചവാസം. വസ്സാനനാമകേതി വസ്സാനഉതുനാമകേ. വസ്സാനസ്സ ചതുമാസത്താ ‘‘തേമാസേ’’തി വുത്തം. വസ്സൂപനായികാതി ഏത്ഥ നീധാതു ഗമനത്ഥോതി ആഹ ‘‘വസ്സൂപഗമനാനീ’’തി. അപരജ്ജൂതി പുണ്ണമിതോ അപരം അഹന്തി അപരജ്ജു, അഹത്ഥേ ജ്ജുപച്ചയോ, അത്ഥതോ പാടിപദദിവസോ. അയം അപരജ്ജുസദ്ദോ പഠമന്തനിപാതോ. അസ്സാതി ആസള്ഹീപുണ്ണമിയാ. അസമാനാധികരണവിസയോ ബാഹിരത്ഥസമാസോയം, അതിക്കന്തായ സതിയാതി യോജനാ. അപരസ്മിം ദിവസേതി പാടിപദദിവസേ. അസ്സാതി സാവണമാസപുണ്ണമിയാ. തസ്മാതി യസ്മാ ച അപരജ്ജുഗതാ, യസ്മാ ച മാസഗതാ, തസ്മാ. ‘‘അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ’’തി ഇമിനാ പാളിയം അപരജ്ജുഗതായ ആസള്ഹിയാ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ പുരിമികാ ഉപഗന്തബ്ബാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. ആസള്ഹിയാതി ആസള്ഹീപുണ്ണമിയാ. പച്ഛിമനയേപി മാസഗതായ ആസള്ഹിയാ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ പച്ഛിമികാ ഉപഗന്തബ്ബാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ആസള്ഹിയാതി ആസള്ഹീപുണ്ണമിയാ സമീപേ പവത്തത്താ ആസള്ഹീസങ്ഖാതായ സാവണപുണ്ണമിയാതി അത്ഥോ. പാടിപദദിവസേയേവ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. സകിം വാതിആദീസു വാസദ്ദോ അനിയമവികപ്പത്ഥോ. നിച്ഛാരേത്വാതി നിച്ചാരേത്വാ, ഉച്ചാരേത്വാതി അത്ഥോ. അഫുട്ഠക്ഖരസഞ്ഞോഗേഹി പരോ ക്വചി ഫുട്ഠത്തമാപജ്ജതി ‘‘നിക്ഖമതീ’’തിആദീസു വിയ. തസ്മാ പരസ്സ ചകാരസ്സ ഛകാരം കത്വാ ‘‘നിച്ഛാരേത്വാ’’തി വുത്തം.

൧൦൮. വസ്സാനേചാരികാപടിക്ഖേപാദികഥാ

൧൮൫. ആപത്തി വേദിതബ്ബാതി അനപേക്ഖഗമനേന ഉപചാരാതിക്കമേ സാപേക്ഖഗമനേന അഞ്ഞത്ഥ അരുണുട്ഠാപനേ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ. വിഹാരഗണനായ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാതി ഏത്ഥ വസ്സൂപനായികദിവസേ വസ്സം അനുപഗന്തുകാമതാചിത്തേന വിഹാരം അതിക്കമേയ്യ, വിഹാരഗണനായ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ. തമേവത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. തം ദിവസന്തി തസ്മിം വസ്സൂപഗമനദിവസേ. സതം ആപത്തിയോതി ഏത്ഥ സതന്തി സങ്ഖ്യാപധാനത്താ ഏകവചനന്തി സദ്ദസത്ഥേസു വുത്തം. ഏകാ ഏവ ആപത്തീതി അത്തനോ വിഹാരസ്സ അതിക്കമനേയേവ ഏകാ ഏവ ആപത്തി. കേനചി അന്തരായേന അനുപഗതേനാതി സമ്ബന്ധോ.

വസ്സനാമോ ഇമസ്സത്ഥീതി വസ്സോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വസ്സനാമക’’ന്തി. ‘‘പഠമം മാസ’’ന്തി ഇമിനാ അഞ്ഞപദസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. പഠമം മാസന്തി ചതൂസു വസ്സമാസേസു പഠമം മാസം. ഉക്കഡ്ഢിതുകാമോതി ഉപരി കഡ്ഢിതുകാമോ. ആസള്ഹീമാസമേവ, ന സാവണമാസന്തി അത്ഥോ. ജുണ്ഹസദ്ദോ ചന്ദപഭായുത്തോ മാസോതി ആഹ ‘‘മാസേ’’തി. ചന്ദപഭായുത്തോ മാസോതി ആഹ ‘‘മാസേ’’തി. ചന്ദപഭായുത്തോ ഹി മാസോ ജോതതി ദിപ്പതീതി ജുണ്ഹോതി വുച്ചതി. തസ്മാ ‘‘മാസേ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തേപി പുണ്ണമിയുത്തോ മാസോവ ഗഹേതബ്ബോ. കാചി പരിഹാനി നാമാതി കിഞ്ചി സീലാദീനം ഹായനം നാമ. അഞ്ഞസ്മിമ്പീതി വസ്സൂപഗമനതോ അഞ്ഞസ്മിമ്പി. ധമ്മികേതി ധമ്മേന യുത്തേ.

൧൦൯. സത്താഹകരണീയാനുജാനനകഥാ

൧൮൭. സത്താഹകരണീയേസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘സത്താഹകരണീയേനാ’’തി പദസ്സ സത്തമീസമാസഞ്ച അനീയസദ്ദസ്സ കമ്മത്ഥഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സത്താഹബ്ഭന്തരേ യം കത്തബ്ബ’’ന്തി. തത്ഥ ‘‘സത്താഹബ്ഭന്തരേ’’തി ഇമിനാ സത്തമീസമാസം ദസ്സേതി, ‘‘കത്തബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ കമ്മത്ഥം. ‘‘സത്താഹബ്ഭന്തരേ’’തി ഇമിനാ സത്താഹസ്സ അബ്ഭന്തരം സത്താഹന്തി ഉത്തരപദലോപം ദസ്സേതി. പഹിതേ ഗന്തുന്തി ഏത്ഥ പഹിതേസദ്ദസ്സ കത്തുകമ്മാനി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖുആദീഹി ദൂതേ’’തി. തത്ഥ ‘‘ഭിക്ഖുആദീഹീ’’തി ഇമിനാ കത്താരം ദസ്സേതി, ‘‘ദൂതേ’’തി ഇമിനാ കമ്മം. സത്താഹന്തി ഏത്ഥ ഉത്തരപദലോപഞ്ച ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അന്തോസത്താഹേയേവാ’’തി. തത്ഥേവാതി തസ്മിം പഹിതട്ഠാനേയേവ. ‘‘ന ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി ഇമിനാ ‘‘സത്താഹേയേവാ’’തി ഏത്ഥ ഏവസദ്ദസ്സ ഫലം ദസ്സേതി.

൧൮൯. രസോ ഏതസ്മിം അത്ഥീതി രസവതീതി വുത്തേ ഭത്തഗേഹം ഗഹേതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ഭത്തഗേഹം വുച്ചതീ’’തി. ഭത്തഗേഹന്തി ഭത്തപചനഗേഹം. പുരായം സുത്തന്തോതി ഏത്ഥ പുരാ അയന്തി പദച്ഛേദം കത്വാ പുരാസദ്ദോ യാവപരിയായോതി ആഹ ‘‘യാവ അയം സുത്തന്തോ’’തി. ന പലുജ്ജതീതി ഏത്ഥ ലുജധാതു വിനാസത്ഥോതി ആഹ ‘‘ന വിനസ്സതീ’’തി. പരിസങ്ഖതന്തി പരിസങ്ഖരിതബ്ബം. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു പഹിതേസു. ഇമിനാവ കപ്പിയവചനേനാതി ഇമിനാ ഏവ കപ്പിയേന തിവാക്യസങ്ഖാതേന വചനേന. ഏതേസന്തി ഏതേസം തിണ്ണം വാക്യാനം. വേവചനേനാതി ‘‘യഞ്ഞഞ്ച യജിതും, സുത്തഞ്ച ഉഗ്ഗണ്ഹിതും, സമണേ ച ദസ്സിതു’’ന്തി പരിയായേന. സത്തസൂതി ഉപാസക ഉപാസിക ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീ സിക്ഖമാന സാമണേര സാമണേരീ സങ്ഖാതാസു സത്തസു.

൧൧൦. പഞ്ചന്നം അപ്പഹിതേപി അനുജാനനകഥാ

൧൯൩. പഗേവ പഹിതേതി ഇമിനാ ‘‘അപഹിതേപി ഗന്തബ്ബ’’ന്തി ഏത്ഥ പിസദ്ദസ്സ സമ്ഭാവനത്ഥം ദസ്സേതി. പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം സന്തികം ഗന്തബ്ബഭാവസ്സ കാരണം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതീ’’തിആദി. ദസഹീതി ‘‘സങ്ഘോ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി, കതം വാ സങ്ഘേന കമ്മം ഹോതീ’’തി ഇദം അങ്ഗം ഏകം കത്വാ ദസഹി. നവഹീതി പരിവാസാരഹം അപനേത്വാ നവഹി. ചതൂഹീതി ഗിലാനഅനഭിരതികുക്കുച്ചദിട്ഠിഗതഉപ്പന്നസങ്ഖാതേഹി ചതൂഹി. ഇതി ഇമേഹി ഛഹീതി യോജനാ. സാമണേരസ്സപി ഛഹീതി ഏത്ഥ ഛന്നം സരൂപം വിത്ഥാരേത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആദിതോ’’തിആദി. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. സാമണേരിയാ സന്തികം പഞ്ചഹി ഗന്തബ്ബന്തി യോജനാ. പരതോതി പരസ്മാ, പരസ്മിം വാ. അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. യേ ഞാതകാ വാ യേ അഞ്ഞാതകാ വാ അത്ഥി, തേസമ്പീതി യോജനാ. തന്തി വചനം.

൧൧൨. പഹിതേയേവഅനുജാനനകഥാ

൧൯൯. ഭിക്ഖുഗതികോതി ഭിക്ഖു ഏവ ഗതി പതിട്ഠാ ഏതസ്സാതി ഭിക്ഖുഗതികോതി വുത്തേ ഭിക്ഖുനിസ്സിതകോ പുരിസോതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസനകപുരിസോ’’തി. പലുജ്ജതീതി വിനസ്സതി. ഭണ്ഡം ഛേദാപിതന്തി ഏത്ഥ ഭണ്ഡസദ്ദോ പരിക്ഖാരത്ഥോ ഏവ, ന മൂലധനത്ഥോതി ആഹ ‘‘ദബ്ബസമ്ഭാരഭണ്ഡ’’ന്തി. ഛേദാപിതന്തി ചുരാദിഗണികധാതും ‘‘ഛിന്ദാപിത’’ന്തി രുധാദിഗണികധാതുയാ വണ്ണേതി. ദജ്ജാഹന്തി ഏകാരലോപസന്ധീതി ആഹ ‘‘ദജ്ജേ അഹ’’ന്തി. ‘‘ദജ്ജേഹ’’ന്തിപി പാഠോ. ഏവഞ്ഹി സതി അകാരലോപസന്ധി. ദജ്ജേതി ദദേയ്യം, ദദാമി വാ. സങ്ഘകരണീയേനാതി സങ്ഘസ്സ കാതബ്ബേന കിച്ചേന. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യംകിഞ്ചീ’’തിആദി. തത്ഥ യംകിഞ്ചി കാതബ്ബന്തി യോജനാ. ചേതിയഛത്തവേദികാദീസൂതി ചേതിയസ്സ ഛത്തേ ച വേദികായ ച. ആദിസദ്ദേന സുധാലിമ്പാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. തസ്സാതി സങ്ഘകരണീയസ്സ. നിപ്ഫാദനത്ഥം ഗന്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ.

ഏത്ഥാതി വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകേ. ‘‘അനിമന്തിതേനാ’’തി പദം ‘‘ഗന്തു’’ന്തി പദേ ഭാവകത്താ. ഗന്തുന്തി ഗമിതും, ഗമനം വാ ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പദേ കത്താ. പഠമംയേവാതി ധമ്മസ്സവനതോ പഠമമേവ. സന്നിപതിതബ്ബം ഇതി കതികാ കതാ ഹോതീതി യോജനാ. ഭണ്ഡകന്തി ചീവരാദിഭണ്ഡകം. ഗന്തും ന വട്ടതീതി സയമേവ ഗന്തും ന വട്ടതീതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തേന വുത്തം ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. തത്ഥാതി തം വിഹാരം. ‘‘വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ വസ്സച്ഛേദോ ച ആപത്തി ച ന ഹോതീതി ദസ്സേതി. അത്ഥായപീതി പിസദ്ദേന ‘‘ഭണ്ഡകം ധോവിസ്സാമീ’’തി അത്ഥം അപേക്ഖതി. നന്തി അന്തേവാസികം. വട്ടതീതി ആചരിയസ്സ ആണായ സത്താഹേ അനതിക്കന്തേ വട്ടതി, വസ്സച്ഛേദോ ച ആപത്തി ച ന ഹോതി. സത്താഹേ അതിക്കന്തേ വസ്സച്ഛേദോവ ഹോതി, ന ആപത്തീതി അധിപ്പായോ.

൧൧൩. അന്തരായേ അനാപത്തിവസ്സച്ഛേദകഥാ

൨൦൧. അവിദൂരേതി ആസന്നേ. തത്ഥാതി ഗാമേ. സത്താഹവാരേനാതി സത്താഹേ ഏകവാരേന. അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോതി വിഹാരേ അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ. തത്രേവാതി ഗാമേയേവ. മയന്തി ഭിക്ഖൂ സന്ധായ വുത്തം. പുന മയന്തി മനുസ്സേ സന്ധായ വുത്തം. തേസംയേവാതി വസ്സച്ഛേദഭിക്ഖൂനം ഏവ. തന്തി സലാകഭത്താദിം. വസ്സഗ്ഗേനാതി വസ്സഗണനായ.

വസ്സാവാസികന്തി വസ്സാവാസാനം ദാതബ്ബം ചീവരം. തത്ഥാതി തസ്മിം വിഹാരേ. യേസം പാപിതന്തി സമ്ബന്ധോ. വിഹാരേതി വുട്ഠിതഗാമവിഹാരേ. ഉപനിക്ഖിത്തകം ഭണ്ഡന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇധാതി ഭിക്ഖുനോ നിവാസട്ഠാനേ. യം ചീവരാദിവേഭങ്ഗിയഭണ്ഡം അത്ഥി, തന്തി യോജനാ. തത്ഥേവാതി വുട്ഠിതഗാമവിഹാരേ ഏവ. ഇതോതി ഖേത്തവത്ഥുആദിതോ. കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേതി സമ്ബന്ധോ. തത്രുപ്പാദേപീതി തസ്സ വിഹാരസ്സ ദിന്നഖേത്തവത്ഥുആദിതോ ഉപ്പാദേ പച്ചയേപി. ‘‘തത്ഥേവ ഗന്ത്വാ അപലോകേത്വാ ഭാജേതബ്ബ’’ന്തി വചനസ്സ യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സങ്ഘികഞ്ഹീ’’തിആദി. അന്തോവിഹാരേ വാതി അന്തോസീമായ വാ. ഉഭയത്ഥാതി അന്തോസീമബഹിസീമ സങ്ഖാതേസു ദ്വീസു ഠാനേസു ഠിതം വേഭങ്ഗിയഭണ്ഡന്തി സമ്ബന്ധോ.

൧൧൪. സങ്ഘഭേദേ അനാപത്തിവസ്സച്ഛേദകഥാ

൨൦൨. ഭിന്നോതി ഏത്ഥ തപച്ചയസ്സ അതീതത്ഥേ അയുത്തഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഭിന്നേ സങ്ഘേ കരണീയം നത്ഥീ’’തി. യോ പനാതി സങ്ഘോ പന. ഇദം ‘‘ഭിജ്ജിസ്സതീ’’തിപദേ കത്താ, ‘‘ആസങ്കിതോ’’തിപദേ കമ്മം. ‘‘ഭിജ്ജിസ്സതീ’’തി ഇമിനാ ഭിന്നോതി ഏത്ഥ തപച്ചയസ്സ അനാഗതത്ഥേ പവത്തഭാവം ദസ്സേതി. ഭിക്ഖുനീഹി സങ്ഘോ ഭിന്നോതി ഏത്ഥ കിം ഭിക്ഖുനീഹി സങ്ഘോ ഭിന്നോതി ദട്ഠബ്ബോതി ആഹ ‘‘ന ഭിക്ഖുനീഹി സങ്ഘോ ഭിന്നോതി ദട്ഠബ്ബോ’’തി. ഏതന്തി ഭിക്ഖുനീഹി അഭിന്നഭാവം. ഏതാ പനാതി ഭിക്ഖുനിയോ പന. തന്തി സങ്ഘം. ഏതന്തി ‘‘സമ്ബഹുലാഹി ഭിക്ഖുനീഹി സങ്ഘോ ഭിന്നോ’’തി വചനം.

൧൧൫. വജാദീസു വസ്സൂപഗമനകഥാ

൨൦൩. ‘‘ഗോപാലകാനം നിവാസട്ഠാന’’ന്തി ഇമിനാ ഗോപാലകാ ഗാവോ വിയ വജേ നിവസന്തീതി ദസ്സേതി.

ഉപകട്ഠസദ്ദോ ആസന്നപരിയായോതി ആഹ ‘‘ആസന്നായാ’’തി. തത്ഥാതി കുടികായം. ഇധാതി ഇമിസ്സം കുടികായം. അവിഹാരത്താ ‘‘ഇധാതി’’സാമഞ്ഞവസേന വുത്തം. തിക്ഖത്തുന്തി ഇദം ഉക്കട്ഠവസേന വുത്തം. ഹേട്ഠാ ഹി ‘‘സകിം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ തിക്ഖത്തും വാ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൪) വുത്തത്താ സകിമ്പി വട്ടതീതി ദട്ഠബ്ബം. തമ്പീതി സാലാസങ്ഖേപേന ഠിതസകടമ്പി. ‘‘ആലയോ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി വചീഭേദോ ന കാതബ്ബോതി ദസ്സേതി. ആലയോതി ച സത്ഥേ ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തി ചിത്തസ്സ അല്ലീയനം. മഗ്ഗപടിപന്നേയേവ സത്ഥേതി അനാദരേ ഭുമ്മവചനം. തത്ഥേവാതി സത്ഥേയേവ. സത്ഥോ അതിക്കമതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി പത്ഥിതട്ഠാനേ. വിപ്പകിരതീതി വിസും വിസും ഗച്ഛതി. സചേ അഗാമകേ ഠാനേ വിപ്പകിരതി, പുരിമം ഗാമം സന്നിവത്തിതബ്ബം. ന അഞ്ഞഗാമം ഗന്തബ്ബം. തതോതി ഗാമതോ.

ഉപഗന്തബ്ബന്തി ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്വാ ഉപഗന്തബ്ബം. തത്ഥേവാതി സമുദ്ദേയേവ. കൂലന്തി തീരം. തഞ്ഹി കുലതി ഉദകം ആവരതീതി കൂലന്തി വുച്ചതി. അയഞ്ചാതി നാവായം വസ്സൂപഗമനഭിക്ഖു. അനുതീരമേവാതി അനുക്കമേന, അനുസാരേന വാ തീരമേവ. അഞ്ഞത്ഥാതി പഠമലദ്ധഗാമതോ അഞ്ഞസ്മിം ഠാനേ. തത്ഥേവാതി പഠമലദ്ധഗാമേയേവ.

ഇതീതിആദി നിഗമനം. പവാരേതുഞ്ച ലഭതീതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ വാക്യസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. പുരിമേസു ച പനാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ ബ്യതിരേകത്ഥോ, പനസദ്ദോ വിസേസത്ഥജോതകോ. അനാപത്തി ഹോതീതി അനാപത്തിമത്തമേവ ഹോതി.

൧൧൬. വസ്സം അനുപഗന്തബ്ബട്ഠാനകഥാ

൨൦൪. രുക്ഖസുസീരേയേവാതി രുക്ഖസ്സ വിവരേ ഏവ. വിവരഞ്ഹി സു സം ഇരതി ഗച്ഛതീതി സുസീരോതി വുച്ചതി. പദരച്ഛദനന്തി ഫലകേഹി ഛാദിതം. പവിസനദ്വാരന്തി പവിസനനിക്ഖമനദ്വാരം. പവിസനഞ്ച നിക്ഖമനഞ്ച പവിസനന്തി വിരൂപേകസേസേന കാതബ്ബം. ഖാണുമത്ഥകേതി ഖാണുനോ ഉപരി. വിടഭീതി വിടം അഞ്ഞമഞ്ഞവേധനം അപതി ഗച്ഛതീതി വിടപോ, പകാരസ്സ ഭകാരം, ഇത്ഥിലിങ്ഗജോതകഈപച്ചയഞ്ച കത്വാ വിടഭീതി വുച്ചതി. തത്ഥാതി അട്ടകേ. യസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ, നത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. പഞ്ചന്നം ഛദനാനന്തി തിണപണ്ണഇട്ഠകാസിലാസുധാസങ്ഖാതാനം (ചൂളവ. ൩൦൩) പഞ്ചന്നം ഛദനാനം. ഇദഞ്ച യേഭുയ്യവസേന വുത്തം പദരച്ഛദനാദീനമ്പി ഗഹിതത്താ. ദ്വാരബന്ധനന്തി ദ്വാരേന ബന്ധിതബ്ബം. ഛവകുടികാതി ഛവാനം സയനട്ഠാനേ സുസാനേ കതാ കുടികാ ഛവകുടികാതി വുച്ചതി. ടങ്കിതമഞ്ചാദീതിആദിസദ്ദേന ടങ്കിതപീഠം സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥാതി ഛവകുടിയം. അഞ്ഞം കുടികന്തി ഛവകുടിതോ അഞ്ഞം കുടികം. ആവരണന്തി ഭിത്തിം. ദ്വാരന്തി പവിസനനിക്ഖമനദ്വാരം. ഛത്തകുടികാ നാമേസാതി ഏസാ ഛത്തേന കതാ കുടികാ നാമ. മഹന്തേന കപല്ലേന കുടികം കത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

൧൧൭. അധമ്മികകതികാകഥാ

൨൦൫. അഞ്ഞാപീതി ‘‘അന്തരാവസ്സം ന പബ്ബാജേതബ്ബ’’ന്തി കതികായ അഞ്ഞാപി. കതികാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി അധമ്മികകതികായ. വുത്തന്തി ചതുത്ഥപാരാജികവണ്ണനായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൨൬) വുത്തം.

൧൧൮. പടിസ്സവദുക്കടാപത്തികഥാ

൨൦൭. പടിസ്സവേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ഏത്ഥ കിം വസ്സാവാസപടിസ്സുതേയേവ ദുക്കടാപത്തി ഹോതീതി ആഹ ‘‘ന കേവല’’ന്തിആദി. ഏതസ്സേവാതി വസ്സാവാസസ്സേവ. ഏവമാദിനാപീതി പിസദ്ദോ ‘‘പടിസ്സവേ’’തി ഏത്ഥ യോജേതബ്ബോ. ‘‘പടിസ്സവേപീ’’തി ഹി അത്ഥോ. തസ്സ തസ്സാതി കമ്മസ്സ. തഞ്ച ഖോതി തഞ്ച ദുക്കടം വിസംവാദനപച്ചയാ ഹോതീതി യോജനാ. പഠമമ്പീതി പിസദ്ദോ ‘‘പച്ഛാപീ’’തി പദം സമ്പിണ്ഡേതി. പഠമമ്പി ഹി പാചിത്തിയം, പച്ഛാപി ദുക്കടന്തി അത്ഥോ.

സോ തദഹേവ അകരണീയോതിആദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതീതി ഏത്ഥ പുരേ ഭവാ പുരിമാ, സാ ഏവ പുരിമികാ, പാടിപദതിഥീ. നാനാസീമായ ദ്വീസു ആവാസേസു വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തസ്സ ദുതിയേ ‘‘വസിസ്സാമീ’’തി പഠമാവാസസ്സ ഉപചാരതോ നിക്ഖന്തമത്തേ പഠമസേനാസനഗ്ഗാഹസ്സ പസ്സമ്ഭനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതീ’’തി. അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാതി വസ്സം ഉപഗമനവിഹാരേ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ. തദഹേവാതി തസ്മിം വസ്സൂപഗമനഅഹനി ഏവ, പക്കന്തസ്സാപീതി സമ്ബന്ധോ. പിസദ്ദസ്സ ഗരഹത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കോ പന വാദോ’’തിആദി. ആലയോതി ചിത്തസ്സ അല്ലീയനം. അസതിയാതി സതിപമുട്ഠേന. വസ്സം ന ഉപേതീതി ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൪) വചീഭേദം കത്വാ വസ്സം ന ഉപേതി.

സത്താഹന്തി സത്താഹേന, അനാഗതായാതി സമ്ബന്ധോ. നവമിതോതി പുബ്ബകത്തികമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖനവമിതോ, പച്ഛിമകത്തികമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖനവമിതോ വാ. മാ വാ ആഗച്ഛതു, അനാപത്തീതി വസ്സംവുത്ഥത്താ മാ വാ ആഗച്ഛതു, അനാപത്തീതി അത്ഥോ.

ഇതി വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.