൭൧. സീമാനുജാനനകഥാ

൧൩൮. നിമിത്താ കിത്തേതബ്ബാതി നിമിത്താനി കിത്തേതബ്ബാനി. നികാരസ്സ ഹി ആകാരോ. നിമിത്തം കതോതി ഏസോ പബ്ബതോ നിമിത്തം കതോതി യോജനാ. ഏസേവ നയോ പരതോപി. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ ‘‘പുരത്ഥിമായ ദിസായ കിം നിമിത്തം? പാസാണോ ഭന്തേ, ഏസോ പാസാണോ നിമിത്ത’’ന്തി അത്ഥം അതിദിസതി. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. കേവലം പന വനഉദകേസു ‘‘ഏതം വനം, ഏതം ഉദക’’ന്തി വത്തബ്ബം. നദിയം ‘‘ഏസാ നദീ’’തി വത്തബ്ബാ. ഏത്ഥ പനാതി ഏതിസ്സം ഉത്തരായം അനുദിസായം പന. ഹീതി ഫലജോതകോ. തത്ഥാതി ‘‘നിമിത്താ കിത്തേതബ്ബാ’’തി വചനേ. സീമമണ്ഡലന്തി സീമബിമ്ബം. സമ്ബന്ധന്തേനാതി പുരിമനിമിത്തേന പച്ഛിമനിമിത്തം സമ്ബന്ധന്തേന. ഇമിനാ ഏകന്തരികാദിവസേന നിമിത്തകിത്തനം ന വട്ടതി നിമിത്തേനപി നിമിത്താനം സമ്ബന്ധാഭാവതോതി ദസ്സേതി. പുരിമനിമിത്തേന പച്ഛിമനിമിത്തസ്സ സമ്ബന്ധേ സതി അജ്ജ ഏകം നിമിത്തം കിത്തേത്വാ സ്വേ ഏകം നിമിത്തം കിത്തേത്വാതി ഏവം കാലന്തരേപി നിമിത്തം കിത്തേത്വാ സമ്മനിതും വട്ടതീതി വദന്തി.

പബ്ബതോതി ഏത്ഥ പബ്ബം വുച്ചതി ഫളു, തം ഏതസ്മിം അത്ഥീതി പബ്ബതോ. വാലികരാസിസ്സ സുദ്ധപംസുപബ്ബതപസങ്ഗത്താ വുത്തം ‘‘വാലികരാസി പന ന വട്ടതീ’’തി. ഇതരോപീതി വാലികരാസിതോ അഞ്ഞോപി തിവിധോ പബ്ബതോ. ഹത്ഥിപ്പമാണതോതി അഡ്ഢട്ഠമരതനഹത്ഥിപമാണതോ. ചതൂസു ദിസാസൂതി വിഹാരസ്സ ചതൂസു ദിസാസു. ചതൂഹി വാ തീഹി വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദേന തതോ അധികാനിപി ഗഹേതബ്ബാനി. ഏകേന വാ നിമിത്തേനാതി യോജനാ. ഇതോതി പബ്ബതനിമിത്തതോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഏകേന നിമിത്തേന ന വട്ടതി, തസ്മാ. തന്തി പബ്ബതം. തസ്മാതി ഏകസ്സേവ നിമിത്തസ്സ കിത്തിതത്താ. യോ പബ്ബതോ അത്ഥി, തം പബ്ബതന്തി യോജനാ. അന്തോതി പബ്ബതസ്സ അന്തോ.

തതിയഭാഗം വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദേന പഠമഭാഗോപി ഏകദേസോപി ഗഹേതബ്ബോ. തസ്സാതി തത്തകസ്സ പദേസസ്സ. തതിയഭാഗാദിതോ അപരം സബ്ബപബ്ബതം അന്തോകത്വാ സമ്മതം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ’’തിആദി.

പാസാണനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. പസതി ഘനഭാവേന ബന്ധതീതി പാസാണോ. അയഗുളോപി പാസാണസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതി തേന തസ്സ സദിസത്താ. അയഗുളോപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദേന തമ്ബകംസവട്ടലോഹസുവണ്ണരജതാദയോപി സങ്ഗണ്ഹാതി. യോ കോചീതി സിലാപവാളമണിആദീസു യോ കോചി. ദ്വത്തിംസപലഗുളപിണ്ഡപരിമാണതാ സണ്ഠാനതോ ഗഹേതബ്ബാ, ന തുലിത്വാ ഗണനവസേന. ഖുദ്ദകതരോ പാസാണോതി യോജനാ. യോ പിട്ഠിപാസാണോ വാ യോ ഉട്ഠിതപാസാണോ വാതി യോജനാ കാതബ്ബാ – ഉത്തരവാക്യേ തസദ്ദസ്സ അനിയമനിദ്ദേസവചനത്താ ‘‘പാസാണസങ്ഖംയേവാ’’തി ഏത്ഥ ഏവകാരേന ‘‘ന പബ്ബതസങ്ഖ’’ന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. മഹതോ പിട്ഠിപാസാണസ്സാതി ആയാമവിത്ഥാരുബ്ബേധതോ മഹന്തസ്സ പിട്ഠിപാസാണസ്സ സക്കസ്സ പണ്ഡുകമ്ബലപിട്ഠിപാസാണസ്സ വിയ. തന്തി പിട്ഠിപാസാണം. ന വട്ടതീതി കിത്തേതും ന വട്ടതി. ഹീതി ലദ്ധദോസജോതകോ. തന്തി പിട്ഠിപാസാണം. സീമായാതി സീമതോ. വിഹാരോപീതി ന കേവലം നിമിത്തമേവ, വിഹാരോപി. പിട്ഠിപാസാണോ ന കിത്തേതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. കിത്തേത്വാതി ഏത്ഥ ‘‘പിട്ഠിപാസാണ’’ന്തി യോജേതബ്ബം.

വനനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. വനിയതി മയൂരകോകിലാദീഹി സത്തേഹി സമ്ഭജിയതീതി വനം, വനന്തി സമ്ഭജന്തി ഏത്ഥാതി വാ വനം. തചോ ഏവ സാരോ ഏതേസന്തി തചസാരോ, താലനാളികേരാദയോ. ആദിസദ്ദേന വേണുആദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. അന്തോ സാരോ ഏതേസന്തി അന്തോസാരാ, സാകസാലാദയോ. ആദിസദ്ദേന ഖദിരാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. അന്തോസാരമിസ്സകാനന്തി അന്തോസാരേഹി രുക്ഖേഹി മിസ്സകാനം. രുക്ഖാനം വനന്തി ഏത്ഥ അവയവഅവയവിഭാവേന സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ഇമിനാ തിണവനം രുക്ഖവനന്തി ഏത്ഥ ‘‘തിണാനം വന’’ന്തി വാ ‘‘രുക്ഖാനം വന’’ന്തി വാ അത്ഥം ദസ്സേതി. തിണമേവ വനം, രുക്ഖോയേവ വനന്തി അത്ഥോപി യുജ്ജതേവ. ചത്താരോ വാ പഞ്ച വാ രുക്ഖാതി ചതുപഞ്ചരുക്ഖാ, തേ മത്തം പമാണമേത്ഥാതി ചതുപഞ്ചരുക്ഖമത്തം വനം, തതോതി ചതുപഞ്ചരുക്ഖമത്തതോ. ഏകദേസന്തി വനസ്സ ഏകദേസം. വനമജ്ഝേതി വനസ്സ വേമജ്ഝേ, വനസ്സൂപരീതി അത്ഥോ. രുക്ഖന്തരേസു ഏവ ഹി വിഹാരം കരോന്തി. ഏകദേസന്തി വനസ്സ ഏകദേസം. തത്ഥാതി വനേ. ‘‘ഠിതവന’’ന്തി പദം ‘‘കിത്തേത്വാ’’തി പദേ അവുത്തകമ്മം, ‘‘ന കിത്തേതബ്ബ’’ന്തി പദേ വുത്തകമ്മം.

രുക്ഖനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. രുക്ഖിയതി ഫലാദികാമേഹി സംവരിയതി രക്ഖിയതീതി രുക്ഖോ, മഹിയം രുഹതീതി വാ രുക്ഖോ. ജീവമാനകോതി ലോകവോഹാരവസേന മൂലങ്കുരാദിഹരിതസങ്ഖാതജീവമാനകോ. പരിണാഹതോതി വിസാലഭാവതോ. സൂചിദണ്ഡകപമാണോതി സൂചിയാ ലേഖനിയാ ദണ്ഡഭൂതവേളുപമാണോ. സോ വേളു കനിട്ഠങ്ഗുലിപമാണോതി ദട്ഠബ്ബോ. തതോതി അട്ഠങ്ഗുലുബ്ബേധസൂചിദണ്ഡകപമാണപരിണാഹരുക്ഖതോ. വംസനളകസരാവാദീസൂതി വംസോ ച നളകോ ച സരാവോ ച വംസനളകസരാവാ, തേ ആദയോ യേസം കപാലാദീനന്തി വംസനളകസരാവാദയോ, തേസു. തതോതി വംസാദിതോ. തംഖണമ്പീതി തസ്മിം നിമിത്തക്ഖണേപി. അകാരണന്തി അപമാണം. ഏതന്തി നവമൂലസാഖാനിഗ്ഗമനം. വത്തും വട്ടതീതി സാമഞ്ഞനാമേനപി വിസേസനാമേനപി വത്തും വട്ടതി. ഇമിനാ പബ്ബതാദീസുപി ‘‘പബ്ബതോ’’തി സാമഞ്ഞനാമേനപി ‘‘വങ്കപബ്ബതോ വേപുല്ലപബ്ബതോ’’തി വിസേസനാമേനപി വത്തും വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

മഗ്ഗനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. മഗ്ഗിയതി പഥികേഹി, മഗ്ഗമൂള്ഹേഹി വാ അന്വേസിയതീതി മഗ്ഗോ. യോ യാദിസോ ജങ്ഘമഗ്ഗോ വാ സകടമഗ്ഗോ വാ വിനിവിജ്ഝിത്വാ ദ്വേ തീണി ഗാമന്തരാനി ഗച്ഛതി, സോ താദിസോ ജങ്ഘമഗ്ഗോ വാ സകടമഗ്ഗോ വാ വട്ടതീതി യോജനാ. ഉക്കമിത്വാതി പക്കമിത്വാ. യോ ജങ്ഘമഗ്ഗോ ഓതരതി, സോ ന വട്ടതീതി യോജനാ. അവളഞ്ജാതി അപരിഭോഗാ. ഗമനം ജനേതീതി ജങ്ഘോ. ജണ്ണുഗോപ്ഫകാനം മജ്ഝപദേസോ. സഹ അത്ഥേന പണിയധനേനാതി സത്ഥോ, ജങ്ഘേന വിചരന്തോ സത്ഥോ ജങ്ഘസത്ഥോ. സകതി സമത്ഥേതി ഭാരം വഹിതുന്തി സകടോ, തേന വിചരന്തോ സത്ഥോ സകടസത്ഥോ. ജങ്ഘസത്ഥോ ച സകടസത്ഥോ ച ജങ്ഘസകടസത്ഥാ, തേഹി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏതന്തി നിമിത്തം.

കോണന്തി വിഹാരകോണം. ഗതം പന മഗ്ഗന്തി യോജനാ. പരഭാഗേതി വിഹാരം പരിക്ഖിപിത്വാ ഗച്ഛന്തേഹി ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി പരഭാഗേ. ദസസു നാമേസൂതി സതിപട്ഠാനട്ഠകഥാദീസു ആഗതേസു ‘‘മഗ്ഗോ പന്ഥോ പഥോ പജ്ജോ’’തിആദീസു, അഭിധാനാദീസു (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൩൭൩; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൦൬) ച ആഗതേസു ‘‘മഗ്ഗോ പന്ഥോ പഥോ അദ്ധാ’’തിആദീസു ദസസു മഗ്ഗനാമേസു. യേന കേനചി നാമേനാതി ഇമിനാ പബ്ബതാദീസുപി ‘‘പബ്ബതോ ഗിരി സേലോ അദ്ദി നഗോ അചലോ സിലുച്ചയോ സിഖരീ ഭൂധരോ’’തിആദീസു അനേകേസു നാമേസു യേന കേനചി നാമേന കിത്തേതും വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

വമ്മികനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ഉപചികാഹി വമിയതി, സരബൂഘരഗോലികാദയോ സത്തേ വമതീതി വാ വമ്മികോ. തംദിവസജാതോതി തസ്മിം നിമിത്തകിത്തിതദിവസേ ജാതോ. തതോതി അട്ഠങ്ഗുലുബ്ബേധഗോവിസാണപമാണവമ്മീകതോ.

നദീനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. നദതി സന്ദതീതി നദീ, നദന്തോ ഏതി ഗച്ഛതീതി വാ നദീ. യസ്സാതി നദിയാ, സോതന്തി സമ്ബന്ധോ. ‘‘അന്വദ്ധമാസ’’ന്തിആദിനാ ഏകപക്ഖേ തിക്ഖത്തും ഏകമാസേ ഛക്ഖത്തും വസ്സന്തഭാവം ദീപേതി. വിഗതമത്തേ സതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഈദിസേ’’തി ഇമിനാ ‘‘അന്വദ്ധമാസ’’ന്തിആദിഅത്ഥം അതിദിസതി. തിമണ്ഡലന്തി ഹേട്ഠാ ജാണുമണ്ഡലം, ഉപരി നാഭിമണ്ഡലന്തി തിമണ്ഡലം. യത്ഥ കത്ഥചീതി തിത്ഥേ വാ അതിത്ഥേ വാ. ഉദകേന തേമിയതീതി യോജനാ, തിന്തിയതീതി അത്ഥോ. ന കേവലം നിമിത്തേയേവ അയം നദീ ഹോതി, അഥ ഖോ നദീപാരഗമനാദികേപീതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ’’തിആദി. ഇദം ‘‘നദീപാരഗമനേപീ’’തി പദേനേവ സമ്ബന്ധിതബ്ബം.

യാ പനാതി നദീ പന, ഗതാതി യോജനാ. തന്തി നദിം. വതിന്തി പാളിം. രുക്ഖപാദേതി രുക്ഖസ്സ മൂലേ. ഉദകഞ്ച ആവരണം അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ പവത്തതിയേവാതി യോജനാ. യഥാതി യേനാകാരേന. അപവത്തമാനാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

ദുബ്ബുട്ഠികാലേതി ഗിമ്ഹസദിസേ ദുബ്ബുട്ഠികാലേ. ‘‘നിരുദകഭാവേനാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ആവരണഭാവേനാ’’തി വിസേസനം നിവത്തേതി. സാതി ഉദകമാതികാ. സമ്പാദേന്തീ ഹുത്വാ നിച്ചം പവത്തതീതി യോജനാ. നിമിത്തം കാതും ന വട്ടതീതി മനുസ്സേഹി നീഹടത്താ, സയഞ്ച അഗമനത്താ ന വട്ടതി. യാ പനാതി ഉദകമാതികാ പന. മൂലേതി പഠമകാലേ. കാലന്തരേന നദീ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി ഉദകമാതികം.

ഉദകനിമിത്തേ ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ഉദതി പസവതീതി ഉദകം. ഭൂമിഗതമേവ ഉദകന്തി സമ്ബന്ധോ. തഞ്ചാതി ഭൂമിഗതഉദകഞ്ച. ആവാട…പേ… സമുദ്ദാദീസു ഠിതം അപവത്തനകഉദകന്തി യോജനാ. ഉക്ഖേപിമന്തി ഉക്ഖിപിത്വാ ഗഹിതം. തന്തി വചനം. സൂകരഖതായപീതി സൂകരേഹി ഖതായ വാപിയാപി. തംഖണഞ്ഞേവാതി തസ്മിം നിമിത്തേ കിത്തനക്ഖണേയേവ. ആവാടോയേവ ഖുദ്ദകട്ഠേന ആവാടകം. തന്തി നിമിത്തസഞ്ഞാകരണം. കാതുഞ്ചാതി സയം കാതുഞ്ച. കാരാപേതുഞ്ചാതി പരേഹി കാരാപേതുഞ്ച. കസ്മാ ലാഭസീമായം ന വട്ടതി? ലാഭസീമാ ഹി അഞ്ഞേസം പീളനം കരോതീതി. ഇതി ഇമമത്ഥം നയതോ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സമാനസംവാസകസീമാ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി സമാനസംവാസകസീമായം.

അട്ഠദിസം സന്ധായ അട്ഠ നിമിത്താനി വുത്താനീതി ദട്ഠബ്ബം. സാതി സീമാ. ഏകേന വാ നിമിത്തേനാതി യോജനാ. തിണ്ണം നിമിത്താനം കിത്തനേ നിമിത്താനം ഠിതദിസം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘പുരത്ഥിമായ ദിസായാ’’തിആദിനാ കിത്തേതബ്ബം. നിമിത്താനം സതകിത്തനേ സീമായ അട്ഠദിസം സല്ലക്ഖേത്വാ ഏകിസ്സായപി ദിസായ ബഹുനിമിത്താനി കിത്തേതബ്ബാനി. സിങ്ഘാടകസണ്ഠാനാതി തിണ്ണം മഗ്ഗാനം സമാഗമട്ഠാനേ സിങ്ഘാടകസണ്ഠാനാ, തികോണാ നാമ ഹോതീതി അധിപ്പായോ. ചതുരസ്സാതി സമചതുരസ്സാ. സിങ്ഘാടകസണ്ഠാനാതി ചതുന്നം മഗ്ഗാനം സമോധാനട്ഠാനേ സിങ്ഘാടകസണ്ഠാനാ. അഡ്ഢചന്ദമുദിങ്ഗാദിസണ്ഠാനാ പന നിമിത്താനം ഠിതസണ്ഠാനേന ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബാ. തന്തി സീമം. ബന്ധിതുകാമേഹി നിസ്സഞ്ചാരസമയേ ബന്ധിതബ്ബാതി സമ്ബന്ധോ. ബദ്ധസീമവിഹാരാനന്തി ബദ്ധാ സീമാ ഏതേസൂതി ബദ്ധസീമാ, തേ ഏവ വിഹാരാതി ബദ്ധസീമവിഹാരാ, തേസം. ദിസാചാരികഭിക്ഖൂനന്തി ദിസാസു ചാരികഭിക്ഖൂനം. തത്ഥാതി തസ്മിം ഏകഗാമഖേത്തേ, ഭിക്ഖൂനം പേസേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏകജ്ഝന്തി ഏകതോ. അഞ്ഞാനിപീതി സീമബന്ധഗാമഖേത്തതോ അഞ്ഞാനിപി. മഹാപദുമത്ഥേരോ പന ആഹാതി യോജനാ. തതോതി തേഹി നാനാഗാമഖേത്തേഹി. ആഗന്തബ്ബന്തി സാമീചിദസ്സനവസേന വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ആഗമനമ്പി അനാഗമനമ്പി വട്ടതീ’’തി. ഏകസീമഭാവതോ വുത്തം ‘‘അന്തോനിമിത്തഗതേഹി ആഗന്തബ്ബ’’ന്തി.

ഏവം സന്നിപതിതേസു സന്തേസു സീമാ ബന്ധിതബ്ബാതി സമ്ബന്ധോ. പരിയന്തം കത്വാതി ഹേട്ഠിമപരിയന്തം കത്വാ.

പബ്ബജ്ജൂപസമ്പദാദീനന്തി ഏത്ഥ ഭണ്ഡുകമ്മാപുച്ഛനം (മഹാവ. അട്ഠ. ൯൮; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൧൪൪) സന്ധായ പബ്ബജ്ജാഗഹണം വുത്തം. ഖണ്ഡസീമാതി വിഹാരപച്ചന്തം ഖണ്ഡിതം വിയ ഛിന്ദിതം വിയ പവത്താ സീമാ ഖണ്ഡസീമാ. തന്തി ഖണ്ഡസീമം. വത്തം ജാനിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ വത്തം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. സീമന്തി ഖണ്ഡസീമം. യഥാതി യേനാകാരേന ബന്ധിയമാനേതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാ പമാണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സാ’’തിആദി. സാതി ഖണ്ഡസീമാ. അബ്ഭാനകമ്മേ സദ്ധിം കമ്മാരഹേന വീസതി ഭിക്ഖൂ സന്ധായ വുത്തം ‘‘ഏകവീസതി ഭിക്ഖൂ’’തി. തതോതി ഏകവീസതിഭിക്ഖുതോ. ഗണ്ഹന്തീപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദോ സഹസ്സതോ ഓരം പന പഗേവാതി ദസ്സേതി. സഹസ്സതോ അധികം ഗണ്ഹന്തീപി വിഹാരപച്ചന്തേ ഖണ്ഡിതേ ഖണ്ഡസീമായേവ നാമ. തന്തി ഖണ്ഡസീമം.

തത്രാതി ഖണ്ഡസീമമഹാസീമാസു ആധാരേ ഭുമ്മം. അഥാതി അനന്തരം. ഏവന്തി ഇമായ അവിപ്പവാസകമ്മവാചായ സമ്മനിയമാനേ. ഹീതി ഫലജോതകോ. സീമന്തി സമാനസംവാസകസീമം. ന സക്ഖിസ്സന്തീതി പഠമം അവിപ്പവാസം അസമൂഹനിത്വാ സീമം സമൂഹനിതും ന സക്ഖിസ്സന്തി. സീമന്തരികപാസാണാതി ദ്വിന്നം സീമാനം അന്തരേ വേമജ്ഝേ ഠപിതാ പാസാണാ. ചതുരങ്ഗുലപമാണാപീതി പിസദ്ദോ ഏകങ്ഗുലിപമാണാപി വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

സമന്താതി ഖണ്ഡസീമായ സമന്താ. അനുപരിയായന്തേഹീതി അനുക്കമേന ഖണ്ഡസീമപരിയായന്തേഹി ഭിക്ഖൂഹീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി തേഹി സീമന്തരികപാസാണേഹി, ദ്വിന്നം സീമാനം നിമിത്താനി പഠമം കിത്തേത്വാ പച്ഛാ താസു യം ഇച്ഛന്തി, തം ബന്ധിതബ്ബഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. യഥിച്ഛിതം ബന്ധിതും വട്ടന്തോപി പോരാണാചിണ്ണം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഏവം സന്തേപീ’’തിആദി. ഉഭിന്നമ്പീതി ദ്വീസു സീമാസു ഠിതാനം ഉഭിന്നമ്പി കമ്മന്തി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

ചസദ്ദോ വാക്യാരമ്ഭജോതകോ. ഏസാ സീമാ നാമാതി യോജനാ. തത്ഥാതി പിട്ഠിപാസാണാദീസു പഞ്ചസു ഠാനേസു. നിമിത്തപാസാണാ യഥാഠാനേ ന തിട്ഠന്തീതി പിട്ഠിപാസാണസ്സുപരി നിമിത്തപാസാണം ഠപിതമത്തം സന്ധായ വുത്തം. പിട്ഠിപാസാണം പന വിജ്ഝിത്വാ നിമിത്തപാസാണം തത്ഥ നിഖണിത്വാ യഥാ ഠാനാ ന ചാവേന്തി, തഥാ ഠപേന്തി. ഏവം സന്തേ യഥാഠാനേ തിട്ഠന്തിയേവാതി ദട്ഠബ്ബം. ന സീമാതി സീമായ പഥവിസന്ധാരകം ഉദകം പരിയന്തംകത്വാ ഗതത്താ സീമാ ന ഝായതി.

കുടിഗേഹേപീതി ഏത്ഥ കുടീതി ച ഗേഹന്തി ച അഗാരസ്സേവ നാമം. അഗാരഞ്ഹി സീതാദിദുക്ഖസ്സ കുടനട്ഠേന ഛിന്ദനട്ഠേന ച നാനാദബ്ബസമ്ഭാരസ്സ ഗഹണട്ഠേന ച കുടിഗേഹന്തി വുച്ചതി. കുടി ഏവ ഗേഹം കുടിഗേഹം, തസ്മിമ്പി. ഭിത്തിം അകിത്തേത്വാതി ഇദം ഇട്ഠകദാരുമയം ഭിത്തിം സന്ധായ വുത്തം. സചേ സിലാമയാ ഭിത്തി നിമിത്തൂപഗാ ഭവേയ്യ, ഭിത്തിപി കിത്തേതബ്ബാ. അന്തോ കരിത്വാതി കുടിഗേഹസ്സ ഭിത്തിയാ വാ അന്തോ കത്വാ. പമുഖേതി കുടിഗേഹസ്സ ആലിന്ദേ. നിബ്ബോദകപതനട്ഠാനേതി നിഗ്ഗലിത്വാ ഉദകസ്സ പതനട്ഠാനേ. ഏവം സമ്മതായ സീമായാതി യോജനാ.

‘‘കുട്ടം അകിത്തേത്വാ’’തി ഇദം പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം. അന്തോതി ലേണസ്സ, കുട്ടസ്സ വാ അന്തോ. ഓകാസേതി ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസേ. ഏവന്തി ഇമിനാകാരേന സമ്മനിയമാനേ. അന്തോതി ഭിത്തിയാ അന്തോ.

ഹേട്ഠാ ന ഓതരതീതി ഹേട്ഠാ ആകാസതലത്താ ന ഓതരതി. നനു ഥമ്ഭേ അനുസാരിത്വാ ഓതരണോ ഭവേയ്യ, കസ്മാ ന ഓതരതീതി? ഥമ്ഭാനമുപരി ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസാഭാവതോതി ദട്ഠബ്ബം. ഹേട്ഠാ ഓതരണാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. തുലാനന്തി ഥമ്ഭാനമുപരി തിരിയവസേന ഠിതാനം രുക്ഖവിസേസാനം. ഉട്ഠഹിത്വാതി ഭൂമിതോ ഉട്ഠഹിത്വാ. തുലാരുക്ഖേഹീതി തുലാസങ്ഖാതേഹി രുക്ഖേഹി. ‘‘ഏകസമ്ബന്ധോ’’തി ഇമിനാ ന കേവലം തുലാരുക്ഖേഹേവ ഏകസമ്ബന്ധോ, ചതൂസു ദിസാസു ചതുന്നം ഭിത്തീനം അഞ്ഞമഞ്ഞമ്പി സമ്ബന്ധോതി ദസ്സേതി. ഹേട്ഠാപി ഓതരതീതി ഭിത്തീനമുപരി ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസപഹോനകത്താ വുത്തം. സചേ ഥമ്ഭമത്ഥകേ…പേ… ഹോതീതി ഇമിനാ ബഹൂഹി ഥമ്ഭേഹി കതപാസാദസ്സ ഏകേകസ്മിം ഥമ്ഭമത്ഥകേ ഏകവീസതിയാ ഭിക്ഖൂനം ഓകാസേ സതി ഹേട്ഠാ ഓതരതീതി ദസ്സേതി. നിയ്യൂഹകാദീസൂതി നാഗദന്തകാദീസു. ആദിസദ്ദേന ഭിത്തിഖിലാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. ഭിത്തി ചാതി ഇട്ഠകദാരുമയാ ഭിത്തി ച. സചേ സിലാമയാ ഭിത്തി ച ഥമ്ഭാ ച ഹോന്തി, കിത്തേതബ്ബാ. ഭിത്തിലഗ്ഗേതി ഭിത്തീസു ലഗ്ഗേ, ഭിത്തീനം വാ ലഗ്ഗട്ഠാനേ. ഹേട്ഠാപാസാദസ്സാതി ഹേട്ഠാപാസാദേ ‘‘ഠിത’’ഇതി പദേ സമ്ബന്ധോ. ഹേട്ഠാപാസാദസ്സ വാ ഥമ്ഭാനന്തി യോജനാ. ഹേട്ഠാ സമ്മതായ സീമായ ഉപരി ആരോഹനാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. നിബ്ബോദകപതനട്ഠാനേതി ഛദനകോടിയം.

തത്ഥാതി തസ്മിം തലേ. പിട്ഠിപാസാണേ സീമം ബന്ധന്തി വിയ ബന്ധന്തീതി യോജനാ. തേനേവ പരിച്ഛേദേനാതി തേനേവ തലപരിച്ഛേദേന. താലമൂലപബ്ബതേപീതി ഏത്ഥ താലമൂലം നാമ ഹേട്ഠാ മഹന്തം ഹുത്വാ അനുപുബ്ബേന തനുകം ഹോതി, തേന സദിസേ പബ്ബതേപി. വിതാനസണ്ഠാനോതി ഉല്ലോചസ്സ സണ്ഠാനോ. ചതൂസു ദിസാസു നിഗ്ഗതസാഖരുക്ഖസണ്ഠാനോ വാ ഖുജ്ജരുക്ഖസണ്ഠാനോ വാ ഹോതി. യഥാ പബ്ബതോ വിതാനസണ്ഠാനോ ഹോതി, ഏവം മുദിങ്ഗസണ്ഠാനോ വാ ഹോതി പണവസണ്ഠാനോ വാതി യോജനാ. തത്ഥ മുദിങ്ഗോ മജ്ഝേ ഥൂലോ ഹോതി, മൂലേ ച അന്തേ ച തനുകോ. പണവോ മജ്ഝേ തനുകോ ഹോതി, മൂലേ ച അഗ്ഗേ ച ഥൂലോ. തേസം സണ്ഠാനോ മുദിങ്ഗസണ്ഠാനോ വാ പണവസണ്ഠാനോ വാ. ഹേട്ഠാ വാതി മുദിങ്ഗസണ്ഠാനസ്സ പബ്ബതസ്സ ഹേട്ഠാ വാ. മജ്ഝേ വാതി പണവസണ്ഠാനസ്സ മജ്ഝേ വാ. ദ്വേ കൂടാനീതി ദ്വേ സിഖരാനി. കൂടന്തരന്തി കൂടാനം മജ്ഝം. ചിനിത്വാ വാതി ഇട്ഠകസിലാഹി ചിനിത്വാ വാ. പൂരേത്വാ വാതി പംസുവാലികാഹി പൂരേത്വാ വാ.

സപ്പഫണസദിസോതി സപ്പസ്സ ഫണേന സദിസോ, ഖുജ്ജോ പബ്ബതോതി അത്ഥോ. ആകാസപബ്ഭാരന്തി ഭിത്തിയാ അപരിക്ഖിത്തം ആകാസസങ്ഖാതം പബ്ഭാരം. സീമപ്പമാണോതി സദ്ധിം അന്തോസുസിരേന സീമപ്പമാണോ. അഗ്ഗകോടിന്തി അഗ്ഗസങ്ഖാതം കോടിം. സചേ പന പബ്ബതസ്സ ഹേട്ഠാ അന്തോലേണം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ഉപരിമസ്സാതി അന്തോലേണസ്സ ഉപരി ഠിതസ്സ. പാരതോതി ബാഹിരതോ. അസ്സാതി പബ്ബതസ്സ ബഹീതി സമ്ബന്ധോ. ഓരതോതി അന്തതോ. ലേണം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. കിത്തകം മഹന്തന്തി ആഹ ‘‘സീമാപരിച്ഛേദമതിക്കമിത്വാ ഠിത’’ന്തി. കിത്തകം ഖുദ്ദകന്തി ആഹ ‘‘സബ്ബപച്ഛിമസീമാപരിമാണ’’ന്തി. തന്തി ഖുദ്ദകം ലേണം. അതിഖുദ്ദകന്തി സബ്ബപച്ഛിമസീമാപരിമാണാഭാവതോ അതിഖുദ്ദകം. തതോതി ഉപരിസീമതോ. ബഹീതി സീമതോ ബഹി. ‘‘യദി സീമപ്പമാണം, സീമാ ഹോതിയേവാ’’തി ഇമിനാ യദി ന സീമപ്പമാണം, ന സീമാ ഹോതിയേവാതി ദസ്സേതി.

തന്തി ഖണ്ഡസീമം. പൂരേത്വാതി ഇട്ഠകമത്തികാദീഹി പൂരേത്വാ. അട്ടം ബന്ധിത്വാതി അട്ടാലകം ബന്ധിത്വാ. ഉമങ്ഗനദീതി ഏത്ഥ ഉകാരോ ഓകാരവിപരീതോ, തസ്മാ പഥവിയം ഓതരിത്വാ പവിസിത്വാ മങ്ഗതി ഗച്ഛതീതി ഉമങ്ഗാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഉമങ്ഗാച സാ നദീ ചേതി ഉമങ്ഗനദീ. തത്ഥാതി ഉമങ്ഗനദിയം. ഹേട്ഠാപഥവിതലേ ഠിതോതി സീമായ ഹേട്ഠാപഥവിതലേ ഇദ്ധിയാ ഠിതോ.

സീമാമാളകേതി ഖണ്ഡസീമായ മാളകേ. വടരുക്ഖോതി നിഗ്രോധരുക്ഖോ. തതോതി വടരുക്ഖതോ. നിഗ്ഗതപാരോഹോതി പവദ്ധംവ ഹുത്വാ രുക്ഖോ ആരോഹതി അനേനാതി പാരോഹോ, ഏകോ മൂലവിസേസോ. നിഗ്ഗതോ പാരോഹോ നിഗ്ഗതപാരോഹോ. മഹാസീമം സോധേത്വാതി ഏത്ഥ സോധനം നാമ മഹാസീമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ഹത്ഥപാസാനയനം, സീമതോ വാ ബഹികരണം. ബഹിദ്ധാതി ദ്വീഹി സീമാഹി ബഹിദ്ധാ. ‘‘ബഹിട്ഠാ’’തിപി പാഠോ. ബഹി ഠിതാ കാതബ്ബാതി അത്ഥോ. അനാഹച്ചാതി മഹാസീമായ പഥവീതലം വാ തത്ഥജാതരുക്ഖാദീനി വാ ന ആഹനിത്വാ. ഏവന്തി യഥാ ഖണ്ഡസീമായ, ഏവം തഥാതി അത്ഥോ. സീമാമാളകേതി ഖണ്ഡസീമാമാളകേ.

സീമാമാളകേതി ദ്വിന്നം സീമാനം അങ്ഗണേ. സീമാമാളകസ്സാതി കമ്മസ്സ കതട്ഠാനസ്സ സീമാമാളകസ്സ. വേഹാസട്ഠിതസാഖായാതി കമ്മസ്സ അകതട്ഠാനേ സീമാമാളകേ ഉട്ഠിതായ വേഹാസേ ഠിതായ സാഖായ. തസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ പാദാ വാ നിവാസനപാരുപനം വാതി സമ്ബന്ധോ. പുരിമനയേപീതി ‘‘സീമാമാളകേ വടരുക്ഖോ ഹോതീ’’തിആദിനാ വുത്തേ പുരിമനയേപി. തത്രാതി പുരിമനയേ. ഉക്ഖിപാപേത്വാ കാതും ന വട്ടതീതി ദ്വീഹി സീമാഹി ഉട്ഠിതരുക്ഖസ്സ സാഖാ വാ തതോ നിഗ്ഗതപാരോഹോ വാ ദ്വീസു സീമാസു പഥവീതലം വാ തത്ഥ ജാതരുക്ഖാദീനി വാ ആഹച്ച ഠിതത്താ ഉക്ഖിപാപേത്വാ കാതും ന വട്ടതി. ആനേതബ്ബോതി ഏത്ഥ ദ്വികമ്മികായ നീധാതുയാ അപധാനകമ്മസ്സേവ വുത്തത്താ ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി പധാനകമ്മം അജ്ഝാഹരിതബ്ബം. അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതീതി അബ്ഭം ആകാസം ഉഗ്ഗച്ഛതി. തത്രാതി പബ്ബതേ. കസ്മാ ആനേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ബജ്ഝമാനായേവ ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ ബജ്ഝമാനായേവാതി കമ്മവാചായ ബജ്ഝമാനായേവ. ഇമിനാ അബദ്ധസീമാ പമാണരഹിതം ദേസം ഓതരതീതി ദസ്സേതി. യംകിഞ്ചീതി യംകിഞ്ചി പബ്ബതാദി. യത്ഥ കത്ഥചീതി യസ്മിം കസ്മിംചി ഠാനേ. ഏകസമ്ബന്ധേനാതി ബദ്ധസീമായ ഏകസമ്ബന്ധേന. ഇതീതി തസ്മാ ആനേതബ്ബോതി യോജനാ.

൧൪൦. തീണി യോജനാനി തിയോജനം. ‘‘പമാണ’’ന്തി ഇമിനാ പരമസദ്ദസ്സ അതിരേകഉത്തമത്ഥേ നിവത്തേതി. ഏതിസ്സാതി സീമായ. സമ്മനന്തേന ഭിക്ഖുനാതി സമ്ബന്ധോ. കോണതോ മിനിതം കോണന്തി യോജനാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ആപത്തിഞ്ചാതി ദുക്കടാപത്തിഞ്ച.

പാരയതീതി അജ്ഝോത്ഥരതി. ‘‘കിതകാഭിധേയ്യലിങ്ഗാ’’തി (കച്ചായനസാരേ ൪൫ ഗാഥായം) വചനതോ അഭിധേയ്യഭൂതം സീമം സന്ധായ ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന പാരാതി വുത്തം. നദിയാതി ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം. നദിന്തി ഹി അത്ഥോ. നദിം അജ്ഝോത്ഥരമാനം സീമന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി നദിപാരസീമായം. യത്ഥസ്സാതി ഏത്ഥ യത്ഥ അസ്സാതി പദവിഭാഗം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യത്ഥ നദിയാ’’തിആദി. ‘‘നദിയാ’’തി ഇമിനാ യംസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ധുവനാവാതി ഏത്ഥ ധുവസദ്ദോ നിച്ചത്ഥോതി ആഹ ‘‘നിച്ചസഞ്ചരണനാവാ’’തി. ഇമിനാ ധുവേന നിച്ചേന സഞ്ചരണനാവാ ധുവനാവാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. അസ്സാതി ഹോതി, ഭവേയ്യ വാ. നാവായ പമാണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യാ’’തിആദി. തത്ഥ യാതി നാവാ. പാജനപുരിസേനാതി ഏത്ഥ പാജനം നാമ ഏകോ നാവായ ഗമനൂപകരണവിസേസോ. സോ ഹി പജതി നാവാ ഗച്ഛതി അനേനാതി പാജനന്തി വുച്ചതി. ജകാരസ്സ ചകാരം കത്വാ പാചനന്തിപി യുജ്ജതേവ. തസ്സ ഗാഹകേന പുരിസേന സദ്ധിന്തി അത്ഥോ. സാ നാവാ നീതാതി സമ്ബന്ധോ. ഉദ്ധം വാ അധോ വാതി നദിയാ പടിസോതം വാ ഹേട്ഠാസോതം വാ. ഥേനേഹി വാതി ചോരേഹി വാ. കിഞ്ചാപി ഹടാ, പന തഥാപി അവസ്സം ലബ്ഭനേയ്യാ, ധുവനാവാവ ഹോതീതി യോജനാ. വാതേന വാതി മാലുതേന വാ ‘‘ഛിന്ന’’ഇതി സമ്ബന്ധോ. വീചീഹീതി തരങ്ഗേഹി. തരങ്ഗോ ഹി വിചിത്താകാരേന ചിനോതി വഡ്ഢതീതി വീചീതി വുച്ചതി. കിഞ്ചാപി നദീമജ്ഝം നീതാ, പന തഥാപി അവസ്സം ആഹരിതബ്ബാ, ധുവനാവാവ ഹോതീതി യോജനാ. ഓഗതേതി ഓതരിത്വാ ഗതേ. ഥലം ഉസ്സാരിതാതി ഥലം ഉക്ഖിപിത്വാ സാരിതാ പാപിതാ നാവാപീതി സമ്ബന്ധോ. വിസങ്ഖതപദരാതി സങ്ഖതവിരഹിതഫലകാ വാ. ധുവനാവാവ ഹോതീതി നിമിത്തകിത്തനകാലേ നിച്ചസഞ്ചരണനാവത്താ ധുവനാവാവ ഹോതീതി അധിപ്പായോ. തത്രാതി ‘‘ധുവനാവാ’’തിവചനേ. നിമിത്തം വാ സീമാ വാ കമ്മവാചായ ഗച്ഛതീതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി ന നിമിത്തം കമ്മവാചായ ഗച്ഛതി, സീമായ പന അവിനാഭാവതോ വുത്തം ‘‘കമ്മവാചായ ഗച്ഛതീ’’തി. തസ്മാതി യസ്മാവ നാവായ ആഗച്ഛന്താപി ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതാ, തസ്മാ.

യത്ഥാതി നദിപാരസീമസമ്മനനട്ഠാനേ. രുക്ഖസങ്ഘാടമയോതി രുക്ഖസമൂഹേന കതോ. പദരബദ്ധോതി ഫലകേഹി ബദ്ധോ. സഞ്ചരണയോഗ്ഗോതി സഞ്ചരണക്ഖമോ. പാളിയം ‘‘അസ്സാ’’തി ഠാനേ അട്ഠകഥായം ‘‘അത്ഥീ’’തി വുത്തത്താ ‘‘അസ്സാ’’തിപദസ്സ ഹോതീതി അത്ഥോയേവ ദട്ഠബ്ബോ. തംഖണഞ്ഞേവാതി തസ്മിം നിമിത്തകിത്തക്ഖണേയേവ. രുക്ഖം ഛിന്ദിത്വാ കതോതി സമ്ബന്ധോ. ഏകപദികസേതൂതി ഏകേന പദേന ഗമനയോഗ്ഗോ ഏകപദികോ, സോയേവ സേതൂതി ഏകപദികസേതു. അകപ്പിയസേതും ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. തേനാതി സേതുനാ. സഞ്ചരിതും ന സക്കാ ഹോതീതി യോജനാ.

യത്ഥാതി യസ്മിം നദിപാരസീമസമ്മനനട്ഠാനേ. അഭിമുഖതിത്ഥേയേവാതി സീമായ അഭിമുഖതിത്ഥേ ഏവ. ധുവനാവാ വാ ധുവസേതു വാ അഭിമുഖതിത്ഥതോ ഈസകം ഉദ്ധം ആരോഹന്തോപി അധോ ഓരോഹന്തോപി കപ്പതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ’’തിആദി. ഈസകന്തി ഏകഉസഭ ദ്വിഉസഭാദിവസേന മനം അപ്പമത്തം. ഉദ്ധം വാതി അഭിമുഖതിത്ഥതോ ഉപരി വാ. അധോ വാതി തതോ ഹേട്ഠാ വാ. ഗാവുതമത്തബ്ഭന്തരേതി ഗാവുതപമാണസ്സ ഠാനസ്സ അബ്ഭന്തരേ.

സഹനിമിത്തകിത്തനവിധിനാ സമ്മനിതബ്ബവിധിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഇമഞ്ച പനാ’’തിആദി. ദ്വീസു തീരേസു ഠാതുമസക്കുണേയ്യത്താ വുത്തം ‘‘ഏകസ്മിം തീരേ ഠത്വാ’’തി. തതോതി നിമിത്തതോ. അത്താനന്തി നിമിത്തകിത്തനം വിനയധരം സന്ധായ വുത്തം. പരിക്ഖിപന്തേനാതി പരിയായന്തേന. തസ്സാതി തത്തകസ്സ പരിച്ഛേദസ്സ. സമ്മുഖട്ഠാനേതി അധോസോതേ നദിതീരേ ഠിതസ്സ നിമിത്തസ്സ സമ്മുഖട്ഠാനേ. തതോതി നിമിത്തതോ. തസ്സാതി തത്തകസ്സ പരിച്ഛേദസ്സ. സമ്മുഖാ നദിതീരേ നിമിത്തം അത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. സങ്ഘടേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധിതബ്ബം. അഥാതി നിമിത്തകിത്തനതോ പച്ഛാ. ‘‘സബ്ബനിമിത്താനം അന്തോ ഠിതേ ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥപാസഗതേ കത്വാ’’തി ഇദം സബ്ബം ഏകം ഗാമഖേത്തം ബ്യാപേത്വാ സമ്മനിതഭാവം സന്ധായ വുത്തം. സചേ സകലം ഗാമഖേത്തം അബ്യാപേത്വാ ഏകദേസേ സമ്മനിതം ഹോതി, നിമിത്തതോ ബഹി ഠിതേ ഭിക്ഖൂപി ഹത്ഥപാസഗതേ കത്വാ സമ്മനിതബ്ബാ. കമ്മന്തി സീമസമ്മുതികമ്മം. ‘‘ഠപേത്വാ നദി’’ന്തിവചനസ്സ കാരണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നദീ പന ബദ്ധസീമസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതീ’’തി.

ദീപകോ ഹോതീതി ഏത്ഥ ദീപോതി അന്തരദീപോ. സോ ഹി യസ്മാ ജലമജ്ഝേ ദിപ്പതി, യസ്മാ ച ദ്വിധാ ആപോ ഏത്ഥ സന്ദതി, തസ്മാ ദീപോതി വുച്ചതി, സോയേവ ഖുദ്ദകട്ഠേന ദീപകോ. കകാരോ ഹി ഖുദ്ദകത്ഥവാചകോ. തന്തി ദീപകം. അത്തനാതി വിനയധരേന. ഓരിമന്തേ ച പാരിമന്തേ ചാതി അധോസോതേ നദിതീരേ ഠിതസ്സ നിമിത്തസ്സ സമ്മുഖേ ഓരിമന്തേ ച പാരിമന്തേ ച. പരതീരേ നിമിത്തം കിത്തേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. കിസ്സ സമ്മുഖട്ഠാനേ നിമിത്തന്തി ആഹ ‘‘നദിയാ ഓരിമതീരേ നിമിത്തസ്സ സമ്മുഖട്ഠാനേ’’തി. തതോതി നിമിത്തതോ. സമ്മുഖാ നിമിത്തം അത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. പാരിമന്തേ ച ഓരിമന്തേ ചാതി പരതീരേ ഉപരിസോതേ ഠിതസ്സ നിമിത്തസ്സ സമ്മുഖേ പാരിമന്തേ ച ഓരിമന്തേ ച. പഠമകിത്തിതനിമിത്തേനാതി ഓരിമതീരേ ഉപരിസോതേ പഠമം കിത്തിതേന നിമിത്തേന. ഏകാ സീമാ ഇമസ്സാതി ഏകസീമോ, ദീപകോ. ‘‘തീരദ്വയഞ്ചാ’’തി പദമപേക്ഖിത്വാ ‘‘ഏകസീമ’’ന്തി സമ്ബന്ധിതബ്ബം. വച്ചമനപേക്ഖിത്വാ ‘‘ഏകസീമാ’’തിപി നിച്ചഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന പാഠോ അത്ഥി.

ഉദ്ധം വാ അധോ വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ അനിയമവികപ്പത്ഥോ. അഥാതി തസ്മിം അധികതരേ സതീതി യോജനാ. വിഹാരസീമപരിച്ഛേദനിമിത്തസ്സ ഉജുകമേവാതി സചേ ദീപകോ അധോ അധികതരോ ഹോതി, ഓരിമതീരേ അധോസോതേ ഠിതസ്സ വിഹാരസീമപരിച്ഛേദനിമിത്തസ്സ ഉജുകമേവ. സിഖരന്തി സിങ്ഗം. തഞ്ഹി സിഖം മത്ഥകം രാതി ഗണ്ഹാതീതി സിഖരന്തി വുച്ചതി. തതോതി ദീപകസ്സ പാരിമന്തനിമിത്തതോ. പരതീരനിമിത്താനി കിത്തേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. അയം ദീപകസ്സ വിഹാരസീമപരിച്ഛേദതോ അധോ അധികതരേ വിനിച്ഛയോ. ഉദ്ധം അധികതരേപി ഇമിനാനുസാരേന വേദിതബ്ബോതി സോ ന ദസ്സിതോ. പബ്ബതസണ്ഠാനാതി പബ്ബതേന സമം ഠാനം ഏതിസ്സാതി പബ്ബതസണ്ഠാനാ.

ഉദ്ധമ്പി അധോപീതി പിസദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. ഉഭോപി സിഖരാനീതി ഉദ്ധം സിഖരം, അധോ സിഖരന്തി ഉഭോപി സിഖരാനി. മുദിങ്ഗസണ്ഠാനാതി മൂലേ ച അഗ്ഗേ ച തനുകസ്സ മജ്ഝേ ഥൂലസ്സ മുദിങ്ഗസ്സ സണ്ഠാനാ.

സബ്ബപഠമേന നയേനാതി ഉദ്ധം അധികനയസ്സ, അധോ അധികനയസ്സ, ഉദ്ധംഅധോഅധികനയസ്സ ചാതി സബ്ബേസം നയാനം പഠമേന വിഹാരസീമദീപകാനം സമേന നയേന. പണവസണ്ഠാനാതി മൂലേ ച അഗ്ഗേ ച ഥൂലസ്സ മജ്ഝേതനുകസ്സ പണവസ്സ സണ്ഠാനാ.