൨൭൬. അട്ഠാരസവത്ഥുകഥാ

൪൭൧. ‘‘ലദ്ധിഗ്ഗഹണ’’ന്തി ഇമിനാ ആദീയതേ ആദായോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി.

൪൭൫. തം ദിവസമേവാതി തസ്മിം സങ്ഘസാമഗ്ഗികരണദിവസേയേവ.

൪൭൬. ന മൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാതി മൂലതോ മൂലം ന ഗന്ത്വാവ. ‘‘അത്ഥതോ അപഗതാ’’തി ഇമിനാ അത്ഥതോ അപേതാ അത്ഥാപേതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ബ്യഞ്ജനമത്തം ഉപേതാ’’തി ഇമിനാ ബ്യഞ്ജനമത്തം ഉപേതാ ഉപഗതാ ബ്യഞ്ജനൂപേതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി.

൪൭൭. അത്ഥേസു ജാതേസൂതി ഏത്ഥ ജാതസദ്ദോ ഉപ്പന്നപരിയായോതി ആഹ ‘‘വിനയഅത്ഥേസു ഉപ്പന്നേസൂ’’തി. തഞ്ച പദം ‘‘സങ്ഘസ്സ കിച്ചേസൂ’’തിആദീസു സബ്ബപദേസു യോജേതബ്ബം. മഹത്ഥികോതി മഹന്തോ ഉപകാരസങ്ഖാതോ അത്ഥോ ഇമസ്സാതി മഹത്ഥികോതി ദസ്സന്തോ ആഹ ‘‘മഹാഉപകാരോ’’തി.

അനാനുവജ്ജോ പഠമേനാതി ഏത്ഥ പഠമസദ്ദോ താവപരിയായോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘താവാ’’തി. സീലതോതി സീലേന. ഉപേക്ഖിതാചാരോതി ഉപപത്തിതോ ഇക്ഖിതാചാരോ. ‘‘അപേക്ഖിതാചാരോ’’തിപി പാഠോ. ഉപപരിക്ഖിതാചാരോതി ഉപപരിക്ഖിതോ ആചാരോ ഏതസ്സാതി ഉപപരിക്ഖിതാചാരോ.

വിസയ്ഹാതി ഏത്ഥ വിപുബ്ബോ സഹധാതു അഭിഭവനത്ഥോ, ത്വാപച്ചയോ ച ഹോതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഭിഭവിത്വാ’’തി. അനപഗതന്തി കാരണതോ അനപേതം. ഭണന്തോ ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്മാ ഹീ’’തിആദി. സോതി ഭിക്ഖു, ന ഹാപേതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഉസൂയായാ’’തി ഇമിനാ ദോസാഗതിഗമനസ്സ ഗഹിതത്താ ‘‘അഗതിഗമനവസേനാ’’തി ഇമിനാ പാരിസേസനയേന അവസേസഅഗതിഗമനമേവാധിപ്പേതം. സോതി ഭിക്ഖു. ഛമ്ഭതി ചേവാതി ഥമ്ഭതി ചേവ, ഥദ്ധം കരോതി ചേവാതി അത്ഥോ. വേധതി ചാതി കമ്പതി ച. യോ ചാതി ഭിക്ഖു പന. ഈദിസോതി ഉസൂയായ വാ അഗതിഗമനേന വാ ഭണനസങ്ഖാതോ ഏദിസോ ന ഹോതി.

കിഞ്ച ഭിയ്യോതി നിപാതസമുദായോ, തതോ വുത്തതോ അതിരേകം കഥേതബ്ബം കിം പനാതി അത്ഥോ. തസ്സാ ഗാഥായ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യോതി ഭിക്ഖു. ഹീതി സച്ചം. കാലാഗതന്തി ഏത്ഥ ഗഹേതബ്ബകാലഞ്ച സത്തമീതപ്പുരിസസമാസഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കഥേതബ്ബയുത്തകാലേ ആഗത’’ന്തി. വചോതി പദം ന വചനപധാനം, വചനവന്തപുഗ്ഗലോയേവ പധാനന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വദന്തോ’’തി.

ആചേരകമ്ഹി ച സകേതി ഏത്ഥ ആചരിയസ്സ ഏസോ ആചേരകോ, സസ്സ അത്തനോ ഏസോ സകോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്തനോ ആചരിയവാദേ’’തി. ഗാഥാഭാവതോ ആചരിയസദ്ദസ്സ ആചേരാദേസോ കാതബ്ബോ. ‘‘വാദേ’’തി ഇമിനാ ഇദമത്ഥേ പവത്തസ്സ ണികപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. അലം പമേതുന്തി ഏത്ഥ അലംസദ്ദോ സമത്ഥത്ഥോ, പമസദ്ദോതുലനത്ഥോതി ആഹ ‘‘തുലയിതും സമത്ഥോ’’തി. കഥേതവേതി ഏത്ഥ തവേസദ്ദോ അഞ്ഞത്ഥ യേഭുയ്യേന ഭാവവാചകോ, ഇധ പന കമ്മവാചകോതി ആഹ ‘‘കഥേതബ്ബേ’’തി. വിരദ്ധട്ഠാനകുസലോതി വിരദ്ധട്ഠാനേ കുസലോ.

അയം ഗാഥാ വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി കഥേതബ്ബം. അയം ഹേത്ഥത്ഥോതി അയം ഏവ ഏത്ഥ ഗാഥായം അത്ഥോതി യോജനാ. ‘‘ഗച്ഛന്തീ’’തി ഇമിനാ വജന്തീതി ഏത്ഥ വജധാതുയാ ഗത്യത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘അത്തനോ ആചരിയവാദ’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘സകം ആദായ’’ന്തി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ആചരിയവാദോ ഹി ആദാതബ്ബതോ ഗഹേതബ്ബതോ ആദായന്തി വുത്തോ. തദനുരൂപന്തി തസ്സ വത്ഥുസ്സ അനുരൂപം. ബ്യാകരമാനോ ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. അട്ഠഹി ദൂതങ്ഗേഹീതി ‘‘സോതാ ച ഹോതി, സാവേതാ ച, ഉഗ്ഗഹേതാ ച, ധാരേതാ ച, വിഞ്ഞാതാ ച, വിഞ്ഞാപേതാ, ച കുസലോ ച സഹിതാസഹിതസ്സ, നോ ച കലഹകാരകോ’’തി (ചൂളവ. ൩൪൭; അ. നി. ൮.൧൬) ഏവം വുത്തേഹി അട്ഠഹി ദൂതസ്സ അങ്ഗേഹി. കസ്സ ദൂതേയ്യകമ്മന്തി ആഹ ‘‘സങ്ഘസ്സാ’’തി. ദൂതസ്സ ഏതാനി ദൂതേയ്യാനി, താനിയേവ കമ്മാനി ദൂതേയ്യകമ്മാനി, തേസു. ഇദന്തി അത്ഥജാകം, വുത്തം ഹോതീതി യോജനാ. അഥ വാ ഇദന്തി അയമത്ഥോ. വുത്തം ഹോതീതി വുത്തോ ഹോതി. പച്ഛിമനയേ ലിങ്ഗവിപല്ലാസോതി ദട്ഠബ്ബോ. ആനേത്വാ ഹവന്തി പൂജേന്തീതി ആഹവോ ദായകാ, തേസം ആഹൂനം. ആനേത്വാ ഹുനിതബ്ബം പൂജേതബ്ബന്തി ആഹുതി, തം ആഹുതിം. സങ്ഘസ്സ കിച്ചേസൂതി നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. തേന വുത്തം ‘‘തസ്സ തസ്സ കിച്ചസ്സാ’’തി. കരവചോതി ഏത്ഥ ‘‘വചോകരോ’’തി വത്തബ്ബേ ഗാഥാഭാവതോ പദവിപരിയായവസേന ‘‘കരവചോ’’തി വുത്തോതി ആഹ ‘‘വചനം കരോന്തോ’’തി. ‘‘വചനകരണേനാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ന തേന മഞ്ഞതീ’’തി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി.

ആപജ്ജമാനോ ഭിക്ഖു ആപത്തി ഹോതീതി യോജനാ. തസ്സാ ചാതി ഏത്ഥ സ്മാവചനസ്സ സ്സാദേസോ കാതബ്ബോ. യഥാതി യേനാകാരേന, വിനയകമ്മാകാരേനാതി അത്ഥോ. യേസൂതി യത്തകേസു വത്ഥൂസു. ഉഭയേ ഏതേ വിഭങ്ഗാതി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. ആപത്തിവുട്ഠാനപദസ്സാതി പദസദ്ദോ കാരണത്ഥോ, ഭുമ്മത്ഥേ സാമിവചനോ ച ഹോതീതി ആഹ ‘‘ആപത്തിവുട്ഠാനകാരണേ’’തി. ‘‘കുസലോ’’തി ഇമിനാ ഛേകോ പണ്ഡിതോ, കുച്ഛിതം പാപം വിദതി ജാനാതീതി കോവിദോതി വചനത്ഥേന കോവിദോ നാമാതി ദസ്സേതി.

ആചരന്തോ ഭിക്ഖു ഗച്ഛതീതി യോജനാ. ‘‘വത്ത’’ന്തി ഇമിനാ ഓസാരണം തന്തി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ‘‘യാ’’തി ഇമിനാ ഏതമ്പീതി ഏത്ഥ ഏതസദ്ദസ്സ അനിയമനിദ്ദേസഭാവം ദസ്സേതി. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ.

ഇതി കോസമ്ബകക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

മഹാവഗ്ഗവണ്ണനായ

യോജനാ സമത്താ.

ജാദിലഞ്ഛിതനാമേന, നേകാനം വാചിതോ മയാ;

മഹാവഗ്ഗഖന്ധകസ്സ, സമത്തോ യോജനാനയോതി.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ