൪. രാജായതനകഥാ

൬. പാചീനകോണേതി പുരത്ഥിമഅസ്സേ, പുബ്ബദക്ഖിണദിസാഭാഗേതി അത്ഥോ. രാജായതനരുക്ഖന്തി ഖീരികാരുക്ഖം. തേന ഖോ പന സമയേനാതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം പുച്ഛിത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കതരേന സമയേനാ’’തി. നിസിന്നസ്സ ഭഗവതോതി യോജനാ. ദേവരാജസദ്ദസ്സ അഞ്ഞേ പജാപതിആദയോ ദേവരാജാനോ നിവത്തേതും ‘‘സക്കോ’’തി വുത്തം. തന്തി ഹരീതകം. പരിഭുത്തമത്തസ്സേവ ഭഗവതോതി സമ്ബന്ധോ. നിസിന്നേ ഭഗവതി.

‘‘തേന ഖോ പന സമയേനാ’’തി ഇമിനാ യേന സമയേന ഭഗവാ രാജായതനമൂലേ നിസീദി, തേന ഖോ പന സമയേനാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. ഉക്കലജനപദതോതി ഉക്കലനാമകാ ജനപദമ്ഹാ. യസ്മിം ദേസേ ഭഗവാ വിഹരതി, തം ദേസന്തി യോജനാ. ഏത്ഥാതി ‘‘തം ദേസം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ’’തിപദേ. തേസന്തി വാണിജാനം. ഞാതിസാലോഹിതസദ്ദാനം അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനത്താ ‘‘ഞാതീ’’തി വുത്തേ സാലോഹിതസദ്ദസ്സ അത്ഥോ സിദ്ധോതി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഞാതിഭൂതപുബ്ബാ ദേവതാ’’തി. സാതി ദേവതാ. നേസന്തി വാണിജാനം. തതോതി അപവത്തനകാരണാ. തേതി വാണിജാ. ഇദന്തി അപവത്തനം. ബലിന്തി ഉപഹാരം. തേസന്തി വാണിജാനം. ‘‘സബ്ബിമധുഫാണിതാദീഹി യോജേത്വാ’’തി പദം പുബ്ബാപരാപേക്ഖം, തസ്മാ മജ്ഝേ വുത്തം. പതിമാനേഥാതി ഏത്ഥ മാന പൂജായം പേമനേതി ധാതുപാഠേസു (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൮ നകാരന്തധാതു) വുത്തത്താ പൂജനപേമനം നാമ അത്ഥതോ ഉപട്ഠഹനന്തി ആഹ ‘‘ഉപട്ഠഹഥാ’’തി. തം വോതി ഏത്ഥ തംസദ്ദോ പതിമാനനവിസയോ, വോസദ്ദോ തീസു വോസദ്ദേസു തുമ്ഹസദ്ദസ്സ കാരിയോ വോസദ്ദോ, സോ ച ചതുത്ഥ്യത്ഥോതി ആഹ ‘‘തം പതിമാനം തുമ്ഹാക’’ന്തി. വോകാരോ ഹി തിവിധോ തുമ്ഹസദ്ദസ്സ കാരിയോ, യോവചനസ്സ കാരിയോ, പദപൂരണോതി. തത്ഥ തുമ്ഹസദ്ദസ്സ കാരിയോ പഞ്ചവിധോ പച്ചത്തഉപയോഗകരണസമ്പദാനസാമിവചനവസേനാതി. തത്ഥ തുമ്ഹസദ്ദകാരിയോ സമ്പദാനവചനോ ഇധാധിപ്പേതോ. തേനാഹ ‘‘തുമ്ഹാക’’ന്തി. ‘‘യ’’ന്തിസദ്ദസ്സ വിസയോ പടിഗ്ഗഹണത്ഥോതി ആഹ ‘‘യം പടിഗ്ഗഹണ’’ന്തി. അസ്സാതി ഭവേയ്യ. യോ പത്തോ അഹോസീതി യോജനാ. അസ്സാതി ഭഗവതോ. സോതി പത്തോ. സുജാതായ ആഗച്ഛന്തിയാ ഏവാതി സമ്ബന്ധോ. അനാദരേ ചേതം സാമിവചനം. തേനാതി അന്തരധായഹേതുനാ. അസ്സാതി ഭഗവതോ. ഹത്ഥേസൂതി കരണത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മവചനം. ഹത്ഥേഹീതി ഹി അത്ഥോ. കിമ്ഹീതി കേന.

ഇതോതി ആസള്ഹീമാസജുണ്ഹപക്ഖപഞ്ചമിതോ. ഏത്തകം കാലന്തി ഏതം പമാണം ഏകൂനപഞ്ഞാസദിവസകാലം. ജിഘച്ഛാതി ഘസിതുമിച്ഛാ. പിപാസാതി പാതുമിച്ഛാ. അസ്സാതി ഭഗവതോ. ചേതസാ-ചേതോസദ്ദാനം സമ്ബന്ധാപേക്ഖത്താ തേസം സമ്ബന്ധം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അത്തനോ’’തി ച ‘‘ഭഗവതോ’’തി ച. ഇമേഹി സമ്ബന്ധിസദ്ദാനമസദിസത്താ സമ്ബന്ധോപി അസദിസോതി ദസ്സേതി. അത്തനോതി ചതുന്നം മഹാരാജാനം. സമാസോയേവ അവയവീപധാനോ ഹോതി, വാക്യം പന അവയവപധാനോയേവാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ചതൂഹി ദിസാഹീ’’തി. പാളിയം ‘‘ആഗന്ത്വാ’’തി പാഠസേസോ യോജേതബ്ബോ. ‘‘സിലാമയേ’’തി ഇമിനാ സിലാമയമേവ സേലാമയന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. ഇദന്തി ‘‘സേലാമയേ പത്തേ’’തി വചനം. യേതി മുഗ്ഗവണ്ണസിലാമയേ പത്തേ. തതോതി ഇന്ദനീലമണിമയപത്തഉപനാമനതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. തേസന്തി ചതുന്നം മഹാരാജാനം. ചത്താരോപി അധിട്ഠഹീതി സമ്ബന്ധോ. യഥാതി യേനാകാരേന, അധിട്ഠിയമാനേതി യോജനാ. ഏകസദിസോതി ഏകംസേന സദിസോ. അധിട്ഠിതേ പത്തേതി സമ്ബന്ധോ. പത്തേതി ച കരണത്ഥേ ഭുമ്മവചനം. പത്തേന പടിഗ്ഗഹേസീതി ഹി അത്ഥോ. പച്ചഗ്ഘേതി ഏത്ഥ ഏകാരോ സ്മിംവചനസ്സ കാരിയോതി ആഹ ‘‘പച്ചഗ്ഘസ്മി’’ന്തി. പടി അഗ്ഘന്തി പദവിഭാഗം കത്വാ പടിസദ്ദോ പാടേക്കത്ഥോ, ‘‘അഗ്ഘ’’ന്തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തേപി മഹഗ്ഘത്ഥോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാടേക്കം മഹഗ്ഘസ്മി’’ന്തി. ഇമിനാ ചത്താരോ ഏകതോ ഹുത്വാ ന മഹഗ്ഘാ ഹോന്തി, പാടേക്കം പന മഹഗ്ഘാ ഹോന്തീതി ദസ്സേതി. അഥ വാ സഉപസഗ്ഗോ പച്ചഗ്ഘസദ്ദോ അഭിനവപരിയായോതി ആഹ ‘‘അഭിനവേ’’തി. അഭിനവോതി ച അചിരതനവത്ഥുസ്സ നാമം. അചിരതനവത്ഥു അചിരതനത്താ അബ്ഭുണ്ഹം വിയ ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘അബ്ഭുണ്ഹേ’’തി. ‘‘തങ്ഖണേ നിബ്ബത്തസ്മി’’ന്തി ഇമിനാ തമേവത്ഥം വിഭാവേതി. ദ്വേവാചികാതിപദസ്സ സമാസവസേന ച തദ്ധിതവസേന ച നിപ്ഫന്നഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദ്വേ വാചാ’’തിആദി. പത്താതി ഏത്ഥ ഏകോ ഇതിസദ്ദോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ. ഇതി തസ്മാ ദ്വേവാചികാഇതി അത്ഥോതി യോജനാ. തേതി വാണിജാ. അഥാതി തസ്മിം കാലേ. തേതി കേസേ. തേസന്തി വാണിജാനം. പരിഹരഥാതി അത്തനോ അഭിവാദനപച്ചുട്ഠാനട്ഠാനന്തി പടിഗ്ഗഹേത്വാ, പരിച്ഛിന്ദിത്വാ വാ ഹരഥാതി അത്ഥോ. തേതി വാണിജാ. അമതേനേവാതി അമതേന ഇവ, അഭിസിത്താ ഇവാതി യോജനാ.