൫൦. മാതുഘാതകാദിവത്ഥുകഥാ

൧൧൨. നിക്ഖന്തിന്തി ഏത്ഥ ‘‘ഇമസ്സ പാപകമ്മസ്സാ’’തി ഛട്ഠീയോഗത്താ ഭാവത്ഥേ തിപച്ചയോതി ആഹ ‘‘നിക്ഖമന’’ന്തി. അപവാഹനന്തി അപായപടിസന്ധിവഹനതോ അപഗമനം. യേനാതി മനുസ്സഭൂതേന യേന ജീവിതാ വോരോപിതാതി സമ്ബന്ധോ. മനുസ്സിത്ഥിഭൂതാതി മനുസ്സിത്ഥീ ഹുത്വാ ഭൂതാ, മനുസ്സിത്ഥീഭാവം വാ ഭൂതാ പത്താ. ഇമിനാ തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിആദയോ നിവത്തേതി. ‘‘ജനികാ’’തി ഇമിനാ പോസാവനികമാതാദയോ നിവത്തേതി. സയമ്പീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദോ ന കേവലം മാതായേവ, അഥ ഖോ പുത്തേനാപീതി ദസ്സേതി. സതാതി സന്തേന. മനുസ്സജാതികേനേവ സതാ മനുസ്സജാതികോ ഏവ ഹുത്വാ വോരോപിതാതി യോജനാ. അനന്തരേ ഭവേ ഫലം നിബ്ബത്തേതീതി ആനന്തരിയം, മാതുഘാതകകമ്മം, തേന ജാതിസാമഞ്ഞമ്പി അജനികം ഘാതേന്തോ ച ജനികമ്പി ജാതിഭേദം ഘാതേന്തോ ച ന അനന്തരികോ ഹോതി, തസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച ന വാരിതാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേന പനാ’’തിആദി. തത്ഥ പോസേതി വദ്ധേതീതി പോസാപനിയാ, സാ ഏവ പോസാവനികാ പകാരസ്സ വകാരം, യകാരസ്സ ച കകാരം കത്വാ, പോസാവനികാ ച സാ മാതാ ചേതി പോസാവനികമാതാ. അസ്സാതി പുത്തസ്സ. ഇദം പദം പുബ്ബാപരാപേക്ഖം. തത്ഥ പുബ്ബപദേ ഭാവസമ്ബന്ധോ, പച്ഛിമപദേ സാമിസമ്ബന്ധോ. സബ്ബഥാ ഏസേവ നയോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘സചേപീ’’തിആദി. വേസിയാതി ഉപലക്ഖണവസേന വുത്തം. യായ കായചി ഇത്ഥിയാ പുത്തസ്സാപി ഗഹേതബ്ബത്താ. ‘‘അയം മേ പിതാ’’തി അജാനനമേവ ഹി പമാണം. അനേനാതി ഇമിനാ പുത്തേന. ‘‘പിതുഘാതകോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീ’’തി ഇമിനാ മാതുഘാതകേപി ‘‘അയം മേ മാതാ’’തി അജാനിത്വാ ഘാതേന്തോപി മാതുഘാതകോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീതി ദസ്സേതി.

൧൧൪. സങ്ഖേപേന വുത്തമത്ഥം വിത്ഥാരേന ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മനുസ്സജാതിയം ഹീ’’തിആദി. അപബ്ബജിതന്തി ഗിഹിഭൂതം. പബ്ബജ്ജാ ചസ്സാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദേന ഉപസമ്പദാപി വാരിതാതി ദസ്സേതി. അസ്സാതി അരഹന്തഘാതകസ്സ. അവസേസന്തി അരഹന്തതോ അവസേസം. അസ്സാതി അരിയഘാതകസ്സ. ആനന്തരിയോ ന ഹോതി തിരച്ഛാനഗതത്താ പനസ്സ പബ്ബജ്ജാ വാരിതാതി അത്ഥോ നേതബ്ബോ. ഏത്ഥാതി മാതുഘാതകാദികമ്മേസു. വധായാതി തദത്ഥേ ചതുത്ഥീതി ആഹ ‘‘വധത്ഥായാ’’തി. ‘‘മാരേതു’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘വധത്ഥായാ’’തി ഏത്ഥ ഹനധാതു ഹിംസനത്ഥോതി ദസ്സേതി. ‘‘നീയന്തീ’’തി ഇമിനാ ഓനീയന്തീതി ഏത്ഥ ഓത്യൂപസഗ്ഗോ ധാത്വത്ഥാനുവത്തകോതി ദസ്സേതി. യം പന വചനം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തസ്സ വചനസ്സ അത്ഥോതി യോജനാ. ‘‘സചാ ച ഇതി അയം നിപാതോ വുത്തോ’’തി ഇമിനാ ഭയപീളിതത്താ ച നിരുത്തീസു അകുസലത്താ ച ദവാഭണനേന രവാഭണനേന അയം നിപാതോ ചോരേഹി വുത്തോതി ദസ്സേതി. ‘‘സചേ ച ഇച്ചേവ വാ പാഠോ’’തി ഇമിനാ തേഹി തഥാ വുത്തേപി സങ്ഗീതികാലേ വാ പോത്ഥകാരൂള്ഹകാലേ വാ യഥാഭൂതം സങ്ഗീതത്താ, പോത്ഥകാരൂള്ഹത്താ ച യഥാഭൂതോ പാഠോ അത്ഥീതി ദസ്സേതി. തത്ഥാതി തേസു പദേസു. നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. തസ്സാതി ‘‘സചജ്ജ മയ’’ന്തി പാഠസ്സ. ‘‘സചേ അജ്ജ മയ’’ന്തി ഇമിനാ ഏകാരലോപസന്ധിം ദസ്സേതി. ‘‘സചേജ്ജ മയ’’ന്തി അകാരലോപസന്ധിനാപി പാഠോ അത്ഥി.

൧൧൫. പകതത്തന്തി പകതിയാ സീലസങ്ഖാതോ അത്താ സഭാവോ ഏതിസ്സാതി പകതത്താ, തം. കായസംസഗ്ഗേന ഭിക്ഖുനീനം പാരാജികത്താ വുത്തം ‘‘സീലവിനാസം പാപേതീ’’തി. അനിച്ഛമാനംയേവ ഭിക്ഖുനിന്തി സമ്ബന്ധോ.

ഇച്ഛമാനന്തി ഓദാതവത്ഥവസനം ഇച്ഛമാനം. യസ്മാ അഭിക്ഖുനീ ഹോതി, തസ്മാ ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ന ഹോതീതി യോജനാ. സീലവിപന്നം ഭിക്ഖുനിന്തി സമ്ബന്ധോ.

യോ ദേവദത്തോ സങ്ഘം ഭിന്ദതി വിയ, ഭിന്ദതീതി യോജനാ. ഉദ്ധമ്മന്തി ധമ്മതോ വിരഹിതം. ഉബ്ബിനയന്തി വിനയതോ വിരഹിതം. ചതുന്നം കമ്മാനന്തി അപലോകനാദീനം ചതുന്നം കമ്മാനം.

യോ ദേവദത്തോ ലോഹിതം ഉപ്പാദേതി വിയ, ഉപ്പാദേതീതി യോജനാ. ദുട്ഠചിത്തേനാതി ഏത്ഥ ന യംകിഞ്ചി ദുട്ഠചിത്തം ദുട്ഠചിത്തം നാമ, അഥ ഖോ വധകചിത്തന്തി ആഹ ‘‘വധകചിത്തേനാ’’തി. സരീരേതി സരീരബ്ഭന്തരേ. തഥാഗതസ്സ ഹി അഭേജ്ജകായത്താ പരൂപക്കമേന ചമ്മച്ഛേദം കത്വാ ലോഹിതസ്സ ഉപ്പാദനം നാമ നത്ഥി. യോ പന ജീവകോ ഫാസും കരോതി വിയ, ഫാസും കരോതീതി യോജനാ. ലോഹിതഞ്ചാതി പൂതിലോഹിതഞ്ച.