൩. മുചലിന്ദകഥാ

൫. അകാലമേഘോതി ഏത്ഥ വപ്പാദികാലസ്സ അഭാവാ ന അകാലോ ഹോതി, അഥ ഖോ വസ്സകാലേ അസമ്പത്തത്താ അകാലോതി ആഹ ‘‘അസമ്പത്തേ വസ്സകാലേ’’തി. ‘‘ഉപ്പന്നമേഘോ’’തി ഇമിനാ അകാലേ ഉപ്പന്നോ മേഘോ അകാലമേഘോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേതി ജേട്ഠമൂലമാസേ. തസ്മിന്തി മേഘേ. സീതവാതദുദ്ദിനീതി ഏത്ഥ സീതേന വാതേന ദൂസിതം ദിനം ഇമിസ്സാ വട്ടലികായാതി സീതവാതദുദ്ദിനീതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സാ ച പനാ’’തിആദി. സാ ച പന സത്താഹവട്ടലികാ സീതവാതദുദ്ദിനീ നാമ അഹോസീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘സമീപേ പോക്ഖരണിയാ നിബ്ബത്തോ’’തി ഇമിനാ മുചലിന്ദസ്സ സമീപേ നിബ്ബത്തോ മുചലിന്ദോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. മുചലിന്ദോതി ച നിചുലോ. സോ നീപോതി ച പിയകോതി ച വുച്ചതി. നാഗസ്സ ഭോഗോ ഏകോപി സത്താഭുജത്താ ‘‘ഭോഗേഹീ’’തി ബഹുവചനവസേന വുത്തം. തസ്മിന്തി നാഗരാജേ ഠിതേ സതീതി യോജനാ. തസ്സാതി നാഗരാജസ്സ. തസ്മാതി യസ്മാ ഭണ്ഡാഗാരഗബ്ഭപമാണം അഹോസി, തസ്മാ. ഠാനസ്സ കാരണം പരിദീപേതി അനേനാതി ഠാനകാരണപരിദീപനം ‘‘മാ ഭഗവന്തം സീത’’ന്തിആദിവചനം. സോതി നാഗരാജാ. ഹീതി സച്ചം. പാളിയം ‘‘ബാധയിത്ഥാ’’തി കിരിയാപദം അജ്ഝാഹരിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘മാ സീതം ഭഗവന്തം ബാധയിത്ഥാ’’തി. തത്ഥാതി ‘‘മാ ഭഗവന്തം സീത’’ന്തിആദിവചനേ. സത്താഹവട്ടലികായ സതീതി സമ്ബന്ധോ. തമ്പീതി ഉണ്ഹമ്പി. നന്തി ഭഗവന്തം. തസ്സാതി നാഗരാജസ്സ. ഉബ്ബിദ്ധന്തി ഉദ്ധം ഛിദ്ദം. വിദ്ധഛിദ്ദസദ്ദാ ഹി പരിയായാ. ആകാസം മേഘപടലപടിച്ഛന്നം ആസന്നം വിയ ഹോതി, മേഘപടലവിഗമേ ദൂരം വിയ ഉപട്ഠാതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘മേഘവിഗമേന ദൂരീഭൂത’’ന്തി. വിഗതവലാഹകന്തി ഏത്ഥ വിഗതസദ്ദോ അപഗതത്ഥവാചകോ, വലാഹകസദ്ദോ മേഘപരിയായോതി ആഹ ‘‘അപഗതമേഘ’’ന്തി. ഇന്ദനീലമണി വിയ ദിബ്ബതീതി ദേവോതി വചനത്ഥേന ആകാസോ ദേവോ നാമാതി ആഹ ‘‘ദേവന്തി ആകാസ’’ന്തി. അത്തനോ രൂപന്തി അത്തനോ നാഗസണ്ഠാനം. ഇമിനാ സകവണ്ണന്തി ഏത്ഥ സകസദ്ദോ അത്തവാചകോ, വണ്ണസദ്ദോ സണ്ഠാനവേവചനോതി ദസ്സേതി.

സുഖോ വിവേകോതി ഏത്ഥ തദങ്ഗ വിക്ഖമ്ഭന സമുച്ഛേദ പടിപ്പസ്സദ്ധിനിസ്സരണവിവേകസങ്ഖാതേസു പഞ്ചസു വിവേകേസു നിബ്ബാനസങ്ഖാതോ നിസ്സരണവിവേകോ ച കായചിത്തഉപധിവിവേകസങ്ഖാതേസു തീസു വിവേകേസു നിബ്ബാനസങ്ഖാതോ ഉപധിവിവേകോ ച ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘നിബ്ബാനസങ്ഖാതോ ഉപധിവിവേകോ’’തി. ‘‘ചതുമഗ്ഗഞാണസന്തോസേനാ’’തി ഇമിനാ തുട്ഠസ്സാതി ഏത്ഥ പിണ്ഡപാതസന്തോസാദികേ നിവത്തേതി. സുതധമ്മസ്സാതി ഏത്ഥ സുതസദ്ദോ വിസ്സുതപരിയായോതി ആഹ ‘‘പകാസിതധമ്മസ്സാ’’തി, പാകടസച്ചധമ്മസ്സാതി അത്ഥോ. പസ്സതോതി ഏത്ഥ മംസചക്ഖുസ്സ കരണഭാവേന ആസങ്കാ ഭവേയ്യാതി ആഹ ‘‘ഞാണചക്ഖുനാ’’തി. ‘‘അകുപ്പനഭാവോ’’തി ഇമിനാ അബ്യാപജ്ജന്തി ഏത്ഥ ബ്യാപാദസദ്ദസ്സ ദോസവാചകഭാവോ ച ണ്യപച്ചയസ്സ ഭാവത്ഥോ ച ദസ്സിതോ. ഏതേനാതി ‘‘അബ്യാപജ്ജ’’ന്തിപദേന. മേത്താപുബ്ബഭാഗോതി അബ്യാപജ്ജസ്സ പുബ്ബഭാഗേ മേത്തായ ഉപ്പന്നഭാവോ. പാണഭൂതേസു സംയമോതി ഏത്ഥ പാണഭൂതസദ്ദാ വേവചനഭാവേന സത്തേസു ഏവ വത്തന്തീതി ആഹ ‘‘സത്തേസു ചാ’’തി. കരുണാപുബ്ബഭാഗോതി സംയമസ്സ പുബ്ബഭാഗേ കരുണായ ഉപ്പന്നഭാവോ. യാതി യാ വിരാഗതാ. അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ കാമരാഗസ്സ അനവസേസപഹാനത്താ വുത്തം ‘‘ഏതേന അനാഗാമിമഗ്ഗോ കഥിതോ’’തി. യാഥാവമാനസ്സ അരഹത്തമഗ്ഗേന നിരുദ്ധത്താ വുത്തം ‘‘അസ്മി…പേ… കഥിത’’ന്തി. ഇതോതി അരഹത്തതോ.