൧. പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദ-അത്ഥയോജനാ

പാരാജികാനന്തരസ്സാതി പാരാജികാനം അനന്തരേ ഠപിതസ്സ, സങ്ഗീതസ്സ വാ, സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡസ്സാതി സമ്ബന്ധോ. അയം ഈദിസാ അനുത്താനത്ഥവണ്ണനാ അനുത്താനാനം പദാനം അത്ഥസ്സ വണ്ണനാ ദാനി ഇമസ്മിംകാലേ ഭവിസ്സതീതി യോജനാ.

൬൭൮. പഠമേ ഉദകം വസിതം അച്ഛാദനം അനേന കതന്തി ഉദോസിതോതി വചനത്ഥേന ഭണ്ഡസാലാ ഉദോസിതം നാമാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉദോസിതന്തി ഭണ്ഡസാലാ’’തി. ഏത്ഥ ഹി ഉദസദ്ദോ ഉദകപരിയായോ. സംയോഗോ ന യുത്തോയേവ. ഭണ്ഡസാലാതി യാനാദീനം ഭണ്ഡാനം ഠപനസാലാ. അച്ചാവദഥാതി ഏത്ഥ അതീത്യൂപസഗ്ഗോ അതിക്കമനത്ഥോ, ആത്യൂപസഗ്ഗോ ധാത്വത്ഥാനുവത്തകോതി ആഹ ‘‘അതിക്കമിത്വാ വദഥാ’’തി.

൬൭൯. ഉസ്സയവസേന വദനം ഉസ്സയവാദോ, സോയേവ ഉസ്സയവാദികാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉസ്സയവാദികാ’’തിആദി. ‘‘മാനുസ്സയവസേന കോധുസ്സയവസേനാ’’തി ഇമിനാ ഉസ്സയഭേദം ദസ്സേതി. സാതി ഉസ്സയവാദികാ. അത്ഥതോതി സരൂപതോ. ഏത്ഥാതി പദഭാജനേ. അഡ്ഡനം അഭിയുഞ്ജനം അഡ്ഡോതി കത്വാ ദ്വിന്നം ജനാനം അഡ്ഡോ വോഹാരികാനം വിനിച്ഛയകാരണം ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘അഡ്ഡോതി വോഹാരികവിനിച്ഛയോ വുച്ചതീ’’തി, മുദ്ധജതതിയക്ഖരോയേവ. യന്തി അഡ്ഡം. യത്ഥാതി യസ്മിം കിസ്മിംചി ഠാനേ. ദ്വിന്നം അഡ്ഡകാരകാനം വോഹാരം ജാനന്തീതി വോഹാരികാ, അക്ഖദസ്സാ, തേസം. ദ്വീസു ജനേസൂതി അഡ്ഡകാരകേസു ജനേസു ദ്വീസു. യോ കോചീതി അഡ്ഡകാരകോ വാ അഞ്ഞോ വാ യോ കോചി.

ഏത്ഥാതി ‘‘ഏകസ്സ ആരോചേതീ’’തിആദിവചനേ. യത്ഥ കത്ഥചീതി യംകിഞ്ചി ഠാനം ആഗതേപീതി സമ്ബന്ധോ. അഥാതി പച്ഛാ. സാതി ഭിക്ഖുനീ. സോതി ഉപാസകോ.

‘‘കപ്പിയകാരകേനാ’’തിപദം ‘‘കഥാപേതീ’’തിപദേ കാരിതകമ്മം. തത്ഥാതി കപ്പിയകാരകഇതരേസു. വോഹാരികേഹി കതേതി സമ്ബന്ധോ. ഗതിഗതന്തി ചിരകാലപത്തം. സുതപുബ്ബന്തി പുബ്ബേ സുതം. അഥാതി സുതപുബ്ബത്താ ഏവ. തേതി വോഹാരികാ, ദേന്തീതി സമ്ബന്ധോ.

പഠമന്തി സമനുഭാസനതോ പുബ്ബം. ആപത്തീതി ആപജ്ജനം. ഏതസ്സാതി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. അയം ഹീതി അയം ഏവ, വക്ഖമാനോ ഏവാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി പദഭാജനേ. സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരാതി വത്ഥുജ്ഝാചാരേന സഹ, വാക്യമേവ, ന സമാസോ. വത്ഥുജ്ഝാചാരാതി കരണത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം ദട്ഠബ്ബം. തേന വുത്തം ‘‘സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരേനാ’’തി. ഭിക്ഖുനിന്തി ആപത്തിമാപന്നം ഭിക്ഖുനിം. സങ്ഘതോതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘമ്ഹാ. അനീയസദ്ദോ ഹേതുകത്താഭിധായകോതി ആഹ ‘‘നിസ്സാരേതീതി നിസ്സാരണീയോ’’തി. ഭിക്ഖുനിസങ്ഘതോ നിസ്സരതി, നിസ്സാരിയതി വാ അനേനാതി നിസ്സാരണീയോതി കരണത്ഥോപി യുത്തോയേവ. തത്ഥാതി പദഭാജനേ. യന്തി സങ്ഘാദിസേസം. സോതി സങ്ഘാദിസേസോ. പദഭാജനസ്സ അത്ഥോ കാരണോപചാരേന ദട്ഠബ്ബോ. ഹീതി സച്ചം. കേനചീതി പുഗ്ഗലേന, ന നിസ്സാരീയതീതി സമ്ബന്ധോ. തേന ധമ്മേന കരണഭൂതേന, ഹേതുഭൂതേന വാ. സോതി ധമ്മോ.

അഡ്ഡകാരകമനുസ്സേഹി വുച്ചമാനാതി യോജനാ. സയന്തി സാമം. തതോതി ഗമനതോ, പരന്തി സമ്ബന്ധോ. ഭിക്ഖുനിയാ വാ കതം ആരോചേതൂതി യോജനാ.

ധമ്മികന്തി ധമ്മേന സഭാവേന യുത്തം. യഥാതി യേനാകാരേന. തന്തി ആകാരം. തത്ഥാതി ‘‘അനോദിസ്സ ആചിക്ഖതീ’’തി വചനേ.

ധുത്താദയോതി ആദിസദ്ദേന ചോരാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി. സാതി ആചിക്ഖനാ. തന്തി ആചിക്ഖനം. തേസന്തി ഗാമദാരകാദീനം. ദണ്ഡന്തി ധനദണ്ഡം. ഗീവാ ഹോതീതി ഇണം ഹോതി. അധിപ്പായേ സതിപീതി യോജനാ. തസ്സാതി അനാചാരം ചരന്തസ്സ.

കേവലം ഹീതി കേവലമേവ. തന്തി രക്ഖം. കാരകേതി അനാചാരസ്സ കാരകേ. തേസ+?ന്തി കാരകാനം.

തേസന്തി ഹരന്താനം. ‘‘അനത്ഥകാമതായാ’’തി ഇമിനാ ഭയാദിനാ വുത്തേ നത്ഥി ദോസോതി ദസ്സേതി. ഹീതി ലദ്ധദോസജോതകോ. അത്തനോ വചനകരം…പേ… വത്തും വട്ടതീതി അത്തനോ വചനം ആദിയിസ്സതീതി വുത്തേ വചനം അനാദിയിത്വാ ദണ്ഡേ ഗഹിതേപി നത്ഥി ദോസോ ദണ്ഡഗഹണസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ. ദാസദാസീവാപിആദീനന്തി ആദിസദ്ദേന ഖേത്താദയോ സങ്ഗയ്ഹന്തി.

വുത്തനയേനേവാതി അതീതം ആരബ്ഭ ആചിക്ഖനേ വുത്തനയേന ഏവ. ‘‘ആയതിം അകരണത്ഥായാ’’തി ഇമിനാ അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനം ദസ്സേതി. ‘‘കേന ഏവം കത’’ന്തി പുച്ഛായ അതീതേ കതപുബ്ബം പുച്ഛതി. സാപീതി പിസദ്ദോ വുത്തസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

വോഹാരികാ ദണ്ഡേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ദണ്ഡേന്തീതി വധദണ്ഡേന ച ധനദണ്ഡേന ച ആണം കരോന്തി.

യോ ചായന്തി യോ ച അയം. ഭിക്ഖുനീനം യോ അയം നയോ വുത്തോ, ഏസേവ നയോ ഭിക്ഖൂനമ്പി നയോതി യോജനാ. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി വുത്തവചനമേവ വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനോപി ഹീ’’തിആദി. ‘‘തഥാ’’തിഇമിനാ ‘‘ഓദിസ്സാ’’തിപദം അതിദിസതി. തേ ചാതി തേ ച വോഹാരികാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാതി. പഠമം.