൨. വിലേഖനസിക്ഖാപദം

൪൩൮. ദുതിയേ വിനയേ പടിസംയുത്താ കഥാ വിനയകഥാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിനയകഥാ നാമാ’’തിആദി. തന്തി വിനയകഥം. പദഭാജനേന വണ്ണനാ വിനയസ്സ വണ്ണോ നാമാതി യോജനാ. തന്തി വിനയസ്സ വണ്ണം. പരിയാപുണനം പരിയത്തി, വിനയസ്സ പരിയത്തി വിനയപരിയത്തി, വിനയപരിയത്തിസങ്ഖാതം മൂലമസ്സ വണ്ണസ്സാതി വിനയപരിയത്തിമൂലകോ, തം. വിനയധരോ ലഭതീതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. തേ സബ്ബേ ഭഗവാ ഭാസതീതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം.

അസ്സാതി വിനയധരസ്സ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. അലജ്ജിതാതിആദീസു കരണത്ഥേ പച്ചത്തവചനം. അലജ്ജിതായാതി ഹി അത്ഥോ. തേന വുത്തം ‘‘കഥം അലജ്ജിതായാ’’തിആദി. ചാതി സച്ചം. ‘‘സഞ്ചിച്ചാ’’തി പദം തീസു വാക്യേസു യോജേതബ്ബം. സഞ്ചിച്ച ആപത്തിം ആപജ്ജതി, സഞ്ചിച്ച ആപത്തിം പരിഗൂഹതി, സഞ്ചിച്ച അഗതിഗമനഞ്ച ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. മന്ദോതി ബാലോ. മോമൂഹോതി അതിസമ്മൂള്ഹോ. വിരാധേതീതി വിരജ്ഝാപേതി. കുക്കുച്ചേ ഉപ്പന്നേതി ‘‘കപ്പതി നു ഖോ, നോ’’തി വിനയകുക്കുച്ചേ ഉപ്പന്നേ. അയം പനാതി അയം പുഗ്ഗലോ പന വീതിക്കമതിയേവാതി സമ്ബന്ധോ. അച്ഛമംസേന സൂകരമംസസ്സ വണ്ണസണ്ഠാനേന സദിസത്താ, ദീപിമംസേന ച മിഗമംസസ്സ സദിസത്താ വുത്തം ‘‘അച്ഛമംസം സൂകരമംസ’’ന്തിആദി.

ആപത്തിംച സതിസമ്മോസായാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ അവുത്തവാക്യസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ, കത്തബ്ബഞ്ച ന ഹി കരോതീതി അത്ഥോ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം.

ഏവം അവിനയധരസ്സ ദോസം ദസ്സേത്വാ വിനയധരസ്സ ഗുണം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിനയധരോ പനാ’’തിആദി. സോതി വിനയധരോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. പരൂപവാദന്തി പരേസം ഉപവാദം. സുദ്ധന്തേതി സുദ്ധസ്സ കോട്ഠാസേ. തതോതി പതിട്ഠാനതോ പരന്തി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി വിനയധരസ്സ. ഏവന്തിആദി നിഗമനം. അസ്സാതി വിനയധരസ്സ. കുക്കുച്ചപകതാനന്തി കുക്കുച്ചേന അഭിഭൂതാനം. സോതി വിനയധരോ. തേഹീതി കുക്കുച്ചപകതേഹി. സങ്ഘമജ്ഝേ കഥേന്തസ്സ അവിനയധരസ്സാതി യോജനാ. തന്തി ഭയം സാരജ്ജം.

പടിപക്ഖം, പടിവിരുദ്ധം വാ അത്ഥയന്തി ഇച്ഛന്തീതി പച്ചത്ഥീകാ, ണ്യസദ്ദോ ബഹുലം കത്താഭിധായകോ, അത്തനോ പച്ചത്ഥികാ അത്തപച്ചത്ഥികാ. തത്ഥാതി ദുവിധേസു പച്ചത്ഥികേസു. ഇമേതി മേത്തിയഭുമ്മജകവഡ്ഢലിച്ഛവിനോ. അഞ്ഞേപി യേ വാ പന ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. അരിട്ഠഭിക്ഖു ച കണ്ടകസാമണേരോ ച വേസാലികവജ്ജിപുത്തകാ ച അരിട്ഠ…പേ… വജ്ജീപുത്തകാ. തേ ച സാസനപച്ചത്ഥികാ നാമാതി സമ്ബന്ധോ. പരൂപഹാരോ ച അഞ്ഞാണോ ച കങ്ഖാപരവിതരണോ ച പരൂ…പേ… വിതരണാ. തേ ആദയോ യേസം വാദാനന്തി പരൂ…പേ… വിതരണാദയോ. തേ ഏവ വാദാ ഏതേസന്തി പരൂ…പേ… വിതരണാദിവാദാ. തേ ച സാസനപച്ചത്ഥികാ നാമാതി സമ്ബന്ധോ. അബുദ്ധസാസനം ബുദ്ധസാസനന്തി വത്വാ കതപഗ്ഗഹാ മഹാസങ്ഘികാദയോ ച സാസനപച്ചത്ഥികാ നാമാതി യോജനാ. കങ്ഖാപരവിതരണാദീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന കഥാവത്ഥുപകരണേ ആഗതാ വാദാ സങ്ഗയ്ഹന്തി. മഹാസങ്ഘികാദയോതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന ദീപവംസേ ആഗതാ ഗണാ സങ്ഗയ്ഹന്തി. ആദിമ്ഹി ‘‘വിപരീതദസ്സനാ’’തി പദം സബ്ബപദേഹി യോജേതബ്ബം. ‘‘സഹധമ്മേനാ’’തി പദസ്സത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സഹ കാരണേനാ’’തി. യഥാതി യേനാകാരേന നിഗ്ഗയ്ഹമാനേതി സമ്ബന്ധോ.

തത്ഥാതി തിവിധേസു സദ്ധമ്മേസു. മഹാവത്താനി സന്തി, അയം സബ്ബോതി യോജനാ. ചത്താരി ഫലാനി ചാതി ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന യോജേതബ്ബം. ഏത്ഥ ചകാരേന അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാ സങ്ഗഹിതാ താസമ്പി അധിഗമസാസനഭാവതോ.

തത്ഥാതി തിവിധേസു സദ്ധമ്മേസു. കേചി ഥേരാതി ധമ്മകഥികാ കേചി ഥേരാ. ‘‘യോ ഖോ’’തി കണ്ഠജദുതിയക്ഖരേന പഠിതബ്ബോ. പോത്ഥകേസു പന ‘‘യോ വോ’’തി വകാരേന പാഠോ അത്ഥി, സോ അയുത്തോ. കസ്മാ? ‘‘സോ വോ’’തി പരതോ വുത്തത്താ, ഏകസ്മിം വാക്യേ ദ്വിന്നം സമാനസുതിസദ്ദാനം അയുത്തത്താ ച. കേചി ഥേരാതി പംസുകൂലികാ കേചി ഥേരാ ആഹംസൂതി സമ്ബന്ധോ. ഇതരേ പന ഥേരാതി ധമ്മകഥികഥേരേഹി ച പംസുകൂലികഥേരേഹി ച അഞ്ഞേ ഥേരാ. തേതി പഞ്ച ഭിക്ഖൂ കരിസ്സന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ജമ്ബുദീപസ്സ പച്ചന്തേ തിട്ഠതീതി പച്ചന്തിമോ, തസ്മിം. ജമ്ബുദീപസ്സ മജ്ഝേ വേമജ്ഝേ തിട്ഠതീതി മജ്ഝിമോ. അഥ വാ മജ്ഝാനം സുദ്ധാനം ബുദ്ധാദീനം നിവാസോ മജ്ഝിമോ, തസ്മിം. വീസതി വഗ്ഗാ ഇമസ്സാതി വീസതിവഗ്ഗോ, സോയേവ ഗണോ വീസതിവഗ്ഗഗണോ, തം. ഏവന്തിആദി നിഗമനം.

തസ്സാധേയ്യോതി തസ്സായത്തോ, തസ്സ സന്തകോതി വുത്തം ഹോതി. പവാരണാ ആധേയ്യാ, സങ്ഘകമ്മം ആധേയ്യം, പബ്ബജ്ജാ ആധേയ്യാ, ഉപസമ്പദാ ആധേയ്യാതി യോജനാ.

യേപി ഇമേ നവ ഉപോസഥാതി സമ്ബന്ധോ. യാപി ച ഇമാ നവ പവാരണായോതി യോജനാ. തസ്സാതി വിനയധരസ്സ. താസന്തി നവപവാരണാനം.

യാനിപി ഇമാനി ചത്താരി സങ്ഘകമ്മാനീതി യോജേതബ്ബം. ഏത്ഥ ച താനി വിനയധരായത്താനേവാതി പാഠസേസോ അജ്ഝാഹരിതബ്ബോ.

യാപി ച അയം പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച കാതബ്ബാതി യോജനാ. ഹീതി സച്ചം. അഞ്ഞോതി വിനയധരതോ പരോ. സോ ഏവാതി വിനയധരോ ഏവ. ‘‘ഉപജ്ഝ’’ന്തി ധാതുകമ്മം, ‘‘സാമണേരേനാ’’തി കാരിതകമ്മം ഉപനേതബ്ബം. ഏത്ഥ ചാതി ഉപോസഥാദീസു ച. നിസ്സയദാനഞ്ച സാമണേരൂപട്ഠാനഞ്ച വിസും കത്വാ ദ്വാദസാനിസംസേ ലഭതീതിപി സക്കാ വത്തും.

വിസും വിസും കത്വാതി ‘‘പഞ്ചാതി ച…പേ… ഏകാദസാ’’തി ച കോട്ഠാസം കോട്ഠാസം കത്വാ, സത്ത കോട്ഠാസേ കത്വാ ഭാസതീതി അധിപ്പായോ. ഥോമേതീതി സമ്മുഖാ ഥോമേതി. പസംസതീതി പരമ്മുഖാ പസംസതി. ‘‘ഉഗ്ഗഹേതബ്ബ’’ന്തിപദസ്സത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പരിയാപുണിതബ്ബ’’ന്തി. അദ്ധനി ദീഘേ സാധൂതി അദ്ധനിയം അദ്ധക്ഖമം അദ്ധയോഗ്യന്തി അത്ഥോ സാധുഅത്ഥേ നിയപച്ചയോ (മോഗ്ഗല്ലാനേ ൪.൩൩.൭൩).

ഥേരാ ച നവാ ച മജ്ഝിമാ ച ബഹൂ തേ ഭിക്ഖൂ പരിയാപുണന്തീതി യോജനാ.

൪൩൯. ‘‘ഉദ്ദിസ്സമാനേ’’തി പദസ്സ കമ്മരൂപത്തം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഉദ്ദിസിയമാനേ’’തി. സോ പനാതി പാതിമോക്ഖോ പന. യസ്മാ ഉദ്ദിസ്സമാനോ നാമ ഹോതി, തസ്മാതി യോജനാ. ഉദ്ദിസന്തേ വാതി ഉദ്ദിസിയമാനേ വാ. ഉദ്ദിസാപേന്തേ വാതി ഉദ്ദിസാപിയമാനേ വാ. അന്തസദ്ദോ ഹി മാനസദ്ദകാരിയോ. യോതി ഭിക്ഖു. നന്തി തം പാതിമോക്ഖം. ചസദ്ദോ ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകപദസ്സ ദ്വന്നവാക്യം ദസ്സേതി, പുബ്ബപദേ കകാരലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. തേസന്തി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദാകാനം. ഹീതി സച്ചം. ഏതാനീതി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി. യേതി ഭിക്ഖൂ. ‘‘യാവ ഉപ്പജ്ജതിയേവ, താവ സംവത്തന്തി ഇതി വുത്തം ഹോതീതി യോജനാ ഇമസ്സ നയസ്സ പാഠസേസേഹി യോജേതബ്ബത്താ. ഗരുകഭാവം സല്ലക്ഖേന്തോ ലഹുകഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഥ വാ’’തിആദി. അതിവിയാതി അതി ഇ ഏവ. ഇകാരോ ഹി സന്ധിവസേന അദസ്സനം ഗതോ. വിയസദ്ദോ ഏവകാരത്ഥവാചകോ ‘‘വരമ്ഹാകം ഭുസാമിവാ’’തി ഏത്ഥ (ജാ. ൧.൩.൧൦൮) ഇവസദ്ദോ വിയ, അതി ഹുത്വാ ഏവാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘ഉപസമ്പന്നസ്സാ’’തി ഏത്ഥ സമീപേ സാമിവചനന്തി (രുപസിദ്ധിയം ൩൧൬ സുത്തേ) ആഹ ‘‘ഉപസമ്പന്നസ്സ സന്തികേ’’തി. തസ്സാതി ഉപസമ്പന്നസ്സ. തസ്മിന്തി വിനയേ. വിവണ്ണേതീതി ന കേവലം തസ്സേവ വിവണ്ണമത്തമേവ, അഥ ഖോ നിന്ദതിയേവാതി ആഹ ‘‘നിന്ദതീ’’തി. ഗരഹതീതി തസ്സേവ വേവചനം. അഥ വാ നിന്ദതീതി ഉപസമ്പന്നസ്സ സമ്മുഖാ നിന്ദതി. ഗരഹതീതി പരമ്മുഖാ ഗരഹതീതി. ദുതിയം.