൪. കാണമാതാസിക്ഖാപദം

൨൩൦. ചതുത്ഥേ ‘‘നകുലമാതാതി’’ആദീസു (അ. നി. ൧.൨൬൬; അ. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൬൬) നകുലസ്സ ഭഗവതോ മാതാ നകുലമാതാതി ച നകുലഞ്ച ഭഗവതോ തം മാതാ ചാതി നകുലമാതാതി ച അത്ഥോ സമ്ഭവതി, ‘‘ഉത്തരമാതാതി’’ആദീസു ഉത്തരായ മാതാ ഉത്തരമാതാതി അത്ഥോയേവ സമ്ഭവതി. തേസു ‘‘ഉത്തരമാതാ’’തിപദസ്സേവ ‘‘കാണമാതാ’’തിപദസ്സ കാണായ മാതാ കാണമാതാതി അത്ഥോയേവ സമ്ഭവതീതി ആഹ ‘‘കാണായ മാതാ’’തി. തസ്സാ ധീതുയാ ‘‘കാണാ’’തിനാമേന വിസ്സുതഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സാ കിരാ’’തിആദി. സാതി ദാരികാ വിസ്സുതാ അഹോസീതി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി മഹാഉപാസികായ. യേ യേതി പുരിസാ. ‘‘രാഗേന കാണാ ഹോന്തീ’’തിഇമിനാ കണന്തി നിമിലന്തി രാഗേന പുരിസാ ഏതായാതി കാണാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. തസ്സാതി കാണായ. ആഗതന്തി ഏത്ഥ ഭാവത്ഥേ തോതി ആഹ ‘‘ആഗമന’’ന്തി. അധിപ്പായോതി ‘‘കിസ്മിം വിയാ’’തിപദസ്സ, കാണമാതായ വാ അധിപ്പായോ. രിത്താതി തുച്ഛാ, സുഞ്ഞാതി അത്ഥോ. ‘‘അസ്മിം ഗമനേ’’തിഇമിനാ ബാഹിരത്ഥസമാസം ദസ്സേതി. ‘‘അരിയസാവികാ’’തിആദിനാ അരിയാനം ഭിക്ഖൂഹി അപടിവിഭത്തഭോഗം ദസ്സേതി. ന കേവലം കിഞ്ചി പരിക്ഖയം അഗമാസി, അഥ ഖോ സബ്ബന്തി ആഹ ‘‘സബ്ബം പരിക്ഖയം അഗമാസീ’’തി. കാണാപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം മാതായേവ മഗ്ഗഫലഭാഗിനീ അഹോസി, അഥ ഖോ കാണാപി സോതാപന്നാ അഹോസീതി ദസ്സേതി. സോപി പുരിസോതി കാണായ പതിഭൂതോ സോപി പുരിസോ. പകതിട്ഠാനേയേവാതി ജേട്ഠകപജാപതിട്ഠാനേയേവ.

൨൩൧. ഇമസ്മിം പന വത്ഥുസ്മിന്തി ഇമസ്മിം പൂവവത്ഥുസ്മിം. ഏതന്തി പാഥേയ്യവത്ഥും. അരിയസാവകത്താതി അരിയഭൂതസ്സ സാവകസ്സ ഭാവതോ, അരിയസ്സ വാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാവകഭാവതോ.

൨൩൩. പഹേണകപണ്ണാകാരസദ്ദാനം അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനത്താ വുത്തം ‘‘പഹേണകത്ഥായാതി പണ്ണാകാരത്ഥായാ’’തി. ഇധാതി ‘‘പൂവേഹി വാ’’തിപദേ, സിക്ഖാപദേ വാ. ബദ്ധസത്തൂതി മധുസക്ഖരാദീഹി മിസ്സേത്വാ ബദ്ധസത്തു. ഥൂപീകതന്തി ഥൂപീകതം കത്വാ.

‘‘ദ്വത്തിപത്തപൂരേ’’തിപദസ്സ വിസേസനുത്തരഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പൂരേ പത്തേ’’തി. ദ്വേ വാ തയോ വാ പത്താതി ദ്വത്തിപത്താ, വാസദ്ദത്ഥേ സങ്ഖ്യോഭയബാഹിരത്ഥസമാസോ, തിസദ്ദപരത്താ ദ്വിസ്സ ച അകാരോ ഹോതി, ദ്വത്തിപത്താ ച തേ പൂരാ ചാതി ദ്വത്തിപത്തപൂരാ, തേ ദ്വത്തിപത്തപൂരേ ഗഹേത്വാതി യോജനാ. ‘‘ആചിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തവചനസ്സ ആചിക്ഖനാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്ര മയാ’’തിആദി. തേനാപീതി ദുതിയേനാപി. പഠമഭിക്ഖു ഏകം ഗഹേത്വാ ദുതിയഭിക്ഖുസ്സ ആരോചനഞ്ച ദുതിയഭിക്ഖു ഏകം ഗഹേത്വാ തതിയഭിക്ഖുസ്സ ആരോചനഞ്ച അതിദിസന്തോ ആഹ ‘‘യേനാ’’തിആദി. തത്ഥ യേനാതി പഠമഭിക്ഖുനാ. പടിക്കമന്തി ഭുഞ്ജീത്വാ ഏത്ഥാതി പടിക്കമനന്തി വുത്തേ അസനസാലാവ ഗഹേതബ്ബാതി ആഹ ‘‘അസനസാല’’ന്തി. യത്ഥാതി യസ്സം അസനസാലായം. മുഖോലോകനം ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘അത്തനോ’’തിആദി. അഞ്ഞത്ഥാതി പടിക്കമനതോ അഞ്ഞത്ഥ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ.

‘‘സംവിഭജിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തവചനസ്സ സംവിഭജനാകാരം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സചേ തയോ’’തിആദി. യഥാമിത്തന്തി യസ്സ യസ്സ മിത്തസ്സ. അകാമാതി ന കാമേന. കാരണത്ഥേ ചേതം നിസ്സക്കവചനം.

൨൩൫. അന്തരാമഗ്ഗേതി മഗ്ഗസ്സ അന്തരോ അന്തരാമഗ്ഗോ, സുഖുച്ചാരണത്ഥം മജ്ഝേ ദീഘോ, തസ്മിം. ബഹുമ്പി ദേന്താനം ഏതേസം ഞാതകപവാരിതാനം ബഹുമ്പി പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സാതി യോജനാ. അട്ഠകഥാസു പന വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. അട്ഠകഥാനം വചനം പാളിയാ ന സമേതീതി. ചതുത്ഥം.