൧൦. ദന്തപോനസിക്ഖാപദം

൨൬൩. ദസമേ ദന്തകട്ഠന്തി ദന്തപോനം. തഞ്ഹി ദന്തോ കസീയതി വിലേഖീയതി അനേനാതി ‘‘ദന്തകട്ഠ’’ന്തി വുച്ചതി. ‘‘സബ്ബ’’ന്തി ആദിനാ സബ്ബമേവ പംസുകൂലം സബ്ബപംസുകൂലം, തമസ്സത്ഥീതി ‘‘സബ്ബപംസുകൂലികോ’’തി അത്ഥം ദസ്സേതി. സോതി ഭിക്ഖു പരിഭുഞ്ജതി കിരാതി സമ്ബന്ധോ. സുസാനേതി ആളഹനേ. തഞ്ഹി ഛവാനം സയനട്ഠാനത്താ ‘‘സുസാന’’ന്തി വുച്ചതി നിരുത്തിനയേന. തത്ഥാതി സുസാനേ. പുന തത്ഥാതി ഏവമേവ. അയ്യസരൂപഞ്ച വോസാടിതകസരൂപഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അയ്യവോസാടിതകാനീതി ഏത്ഥാ’’തി. തത്ഥ ‘‘അയ്യാ…പേ… പിതാമഹാ’’തിഇമിനാ അയ്യസരൂപം ദസ്സേതി. ‘‘വോ…പേ… ഭോജനീയാനീ’’തിഇമിനാ വോസാടിതകസരൂപം. അയ്യസങ്ഖാതാനം പിതിപിതാമഹാനം അത്ഥായ, തേ വാ ഉദ്ദിസ്സ ഛഡ്ഡിതാനി വോസാടിതകസങ്ഖതാനി ഖാദനീയഭോജനീയാനി അയ്യവോസാടിതകാനീതി വിഗ്ഗഹോ കാതബ്ബോ. മനുസ്സാ ഠപേന്തി കിരാതി സമ്ബന്ധോ. യന്തി ഖാദനീയഭോജനീയം. തേസന്തി ഞാതകാനം. പിണ്ഡം പിണ്ഡം കത്വാതി സങ്ഘാടം സങ്ഘാടം കത്വാ. അഞ്ഞന്തി വുത്തഖാദനീയഭോജനീയതോ അഞ്ഞം. ഉമ്മാരേപീതി സുസാനസ്സ ഇന്ദഖീലേപി. സോ ഹി ഉദ്ധടോ കിലേസമാരോ ഏത്ഥാതി ‘‘ഉമ്മാരോ’’തി വുച്ചതി. ബോധിസത്തോ ഹി അഭിനിക്ഖമനകാലേ പുത്തം ചുമ്ബിസ്സാമീതി ഓവരകസ്സ ഇന്ദഖീലേ ഠത്വാ പസ്സന്തോ മാതരം പുത്തസ്സ നലാടേ ഹത്ഥം ഠപേത്വാ സയന്തിം ദിസ്വാ ‘‘സചേ മേ പുത്തം ഗണ്ഹേയ്യം, മാതാ തസ്സ പബുജ്ഝേയ്യ, പബുജ്ഝമാനായ അന്തരായോ ഭവേയ്യാ’’തി അഭിനിക്ഖമനന്തരായഭയേന പുത്തദാരേ പരിച്ചജിത്വാ ഇന്ദഖീലതോ നിവത്തിത്വാ മഹാഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖമി. തസ്മാ ബോധിസത്തസ്സ ഠത്വാ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖാസങ്ഖാതസ്സ മാരസ്സ ഉദ്ധടട്ഠാനത്താ സോ ഇന്ദഖീലോ നിപ്പരിയായേന ‘‘ഉമ്മാരോ’’തി വുച്ചതി, അഞ്ഞേ പന രൂള്ഹീവസേന. ഥിരോതി ഥദ്ധോ. ഘനബദ്ധോതി ഘനേന ബദ്ധോ. കഥിനേന മംസേന ആബദ്ധോതി അത്ഥോ. വഠതി ഥൂലോ ഭവതീതി വഠോ, മുദ്ധജദുതിയോയം, സോ അസ്സത്ഥീതി വഠരോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വഠരോതി ഥൂലോ’’തി. ‘‘സല്ലക്ഖേമാ’’തിഇമിനാ ‘‘മഞ്ഞേ’’തി ഏത്ഥ മനധാതു സല്ലക്ഖണത്ഥോ, മകാരസ്സേകാരോതി ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം. തേസന്തി മനുസ്സാനം.

൨൬൪. സമ്മാതി അവിപരീതം. അസല്ലക്ഖേത്വാതി ആഹാരസദ്ദസ്സ ഖാദനീയഭോജനീയാദീസു നിരൂള്ഹഭാവം അമഞ്ഞിത്വാ. ഭഗവാ പന ഠപേസീതി സമ്ബന്ധോ. യഥാഉപ്പന്നസ്സാതി യേനാകാരേന ഉപ്പന്നസ്സ. പിതാ പുത്തസങ്ഖാതേ ദാരകേ സഞ്ഞാപേന്തോ വിയ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ സഞ്ഞാപേന്തോതി യോജനാ.

൨൬൫. ഏതദേവാതി തിണ്ണമാകാരാനമഞ്ഞതരവസേന അദിന്നമേവ സന്ധായാതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം. മാതികായം ‘‘ദിന്ന’’ന്തി വുത്തട്ഠാനം നത്ഥി, അഥ കസ്മാ പദഭാജനേയേവ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ദിന്നന്തി ഇദ’’ന്തിആദി. ‘‘ദിന്ന’’ന്തി ഇദം ഉദ്ധടന്തി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി ‘‘ദിന്ന’’ന്തി പദസ്സ. നിദ്ദേസേ ച ‘‘കായേന…പേ… ദേന്തേ’’തി ഉദ്ധടന്തി യോജനാ. ഏവന്തി ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി ദദമാനേതി സമ്ബന്ധോ. ഏവന്തി ഇമേഹി ദ്വീഹാകാരേഹി. ആദീയമാനന്തി സമ്ബന്ധോ. രഥരേണുമ്പീതി രഥികവീഥിയം ഉട്ഠിതപംസുമ്പി. പുബ്ബേതി പഠമപവാരണസിക്ഖാപദേ. ഏവം പടിഗ്ഗഹിതം ഏതം ആഹാരം ദിന്നം നാമ വുച്ചതീതി യോജനാ. ‘‘ഏതമേവാ’’തി ഏവസ്സ സമ്ഭവതോ തസ്സ ഫലം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ന ഇദ’’ന്തിആദി. നിസ്സട്ഠം ന വുച്ചതീതി യോജനാ.

തത്ഥാതി ‘‘കായേനാ’’തിആദിവചനേ. ഹീതി സച്ചം. നത്ഥു കരീയതി ഇമായാതി നത്ഥുകരണീ, തായ. നാസാപുടേന പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി സമ്ബന്ധോ. അകല്ലകോതി ഗിലാനോ. ഹീതി സച്ചം. കായേന പടിബദ്ധോ കായപടിബദ്ധോ കടച്ഛുആദീതി ആഹ ‘‘കടച്ഛുആദീസൂ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം. പാതിയമാനന്തി പാതാപിയമാനം.

ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ. ‘‘പഞ്ചഹങ്ഗേഹീ’’തി പദസ്സ വിത്ഥാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഥാമമജ്ഝിമസ്സാ’’തിആദി. തന്തി ദാതബ്ബവത്ഥും.

തത്ഥാതി ‘‘ഹത്ഥപാസോ പഞ്ഞായതീ’’തിവചനേ. ഗച്ഛന്തോപി ഠിതേനേവ സങ്ഗഹിതോ. ഭൂമട്ഠസ്സാതി ഭൂമിയം ഠിതസ്സ. ആകാസട്ഠസ്സാതി ആകാസേ ഠിതസ്സ. ‘‘ഹത്ഥം അങ്ഗ’’ന്തി പദേഹി അവയവിസമ്ബന്ധോ കാതബ്ബോ. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘ഭൂമട്ഠസ്സ ച സീസേനാ’’തിആദിനാ വുത്തനയേനേവ. പക്ഖീതി സകുണോ. സോ ഹി പക്ഖയുത്തത്താ പക്ഖീതി വുച്ചതി. ഹത്ഥീതി കുഞ്ജരോ. സോ ഹി സോണ്ഡസങ്ഖാതഹത്ഥയുത്തത്താ ഹത്ഥീതി വുച്ചതി. അദ്ധേന അട്ഠമം രതനമസ്സാതി അദ്ധട്ഠമരതനോ, ഹത്ഥീ, തസ്സ. തേനാതി ഹത്ഥിനാ.

ഏകോ ദായകോ വദതീതി സമ്ബന്ധോ. ഓണമതീതി ഹേട്ഠാ നമതി. ഏത്താവതാതി ഏകദേസസമ്പടിച്ഛനമത്തേന. തതോതി സമ്പടിച്ഛനതോ. ഉഗ്ഘാടേത്വാതി വിവരിത്വാ. കാജേനാതി ബ്യാഭങ്ഗിയാ. സാ ഹി കചതി ബന്ധതി വിവിധം ഭാരം അസ്മിന്തി കാചോതി വുച്ചതി, ചകാരസ്സ ജകാരേ കതേ കാജോപി യുത്തോയേവ. തിംസ ഹത്ഥാ രതനാനി ഇമസ്സാതി തിംസഹത്ഥോ, വേണു. ഗുളകുമ്ഭോതി ഫാണിതേന പൂരിതോ ഘടോ. പടിഗ്ഗഹിതമേവാതി കുമ്ഭേസു ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠിതേസുപി അഭിഹാരകസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠിതത്താ പടിഗ്ഗഹിതമേവാതി വുത്തം ഹോതി. ഉച്ഛുയന്തദോണിതോതി ഉച്ഛും പീളനയന്തസ്സ അമ്ബണതോ.

ബഹൂ പത്താ ഠപിതാ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ. ഠിതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഹത്ഥപാസേതി യോജനാ. ഠത്വാ ഫുസിത്വാ ‘‘നിസിന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി പാഠസേസേന യോജേതബ്ബം. ഠിതേന വാ നിസിന്നേന വാ നിപന്നേന വാ ദായകേന ദിയ്യതീതി സമ്ബന്ധോ.

പഥവിയം ഠിതാ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. യം യന്തി യം യം പത്തം. യത്ഥ കത്ഥചീതി യേസു കേസുചീതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി തം വചനം.

തത്ഥ തസ്മിം ഠാനേ ജാതോ തത്ഥജാതോ, അലുത്തസമാസോയം, സോയേവ തത്ഥജാതകോ, തസ്മിം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. തത്ഥജാതകേ ന രുഹതി യഥാ, ഏവം ന രുഹതിയേവാതി യോജനാ. ഥാമമജ്ഝിമേന പുരിസേന സുട്ഠു ഹരിതബ്ബന്തി സംഹാരിയം, തംയേവ സംഹാരിമം യകാരസ്സ മകാരം കത്വാ, ന സംഹാരിമം അസംഹാരിമം, തസ്മിം. തേപീതി തേ അസംഹാരിമാപി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. തത്ഥജാതകസങ്ഖേപൂപഗാതി തത്ഥജാതകേ സമോധാനേത്വാ ഖേപം പക്ഖേപം ഉപഗതാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഇദഞ്ഹി വാക്യന്തരത്താ പുനപ്പുനം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. താനീതി തിന്തിണികാദിപണ്ണാനി. സന്ധാരേതുന്തി സമ്മാ ധാരേതും. ഠിതോ ദായകോതി സമ്ബന്ധോ.

ലദ്ധസ്സ ലദ്ധസ്സ വത്ഥുസ്സ സന്നിധിട്ഠാനത്താ, പക്ഖിത്തട്ഠാനത്താ വാ ഥവീയതി പസംസീയതീതി ഥവികാ, തതോ. പുഞ്ഛിത്വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാതി ‘‘പുഞ്ഛിത്വാ വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ വാ’’തി അനിയമവികപ്പത്ഥോ വാസദ്ദോ അജ്ഝാഹരിതബ്ബോ. തേസു തേസു വത്ഥൂസു രഞ്ജതി ലഗ്ഗതീതി രജോ, തം. വിനയേ പഞ്ഞത്തം ദുക്കടം വിനയദുക്കടം. തം പനാതി ഭിക്ഖം പന. പടിഗ്ഗഹേത്വാ ദേഥാതി മം പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ മമ ദേഥാതി അധിപ്പായോ.

തതോ തതോതി തസ്മാ തസ്മാ ഠാനാ ഉട്ഠാപേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി ഭിക്ഖം. തസ്സാതി അനുപസമ്പന്നസ്സ.

സോ വത്തബ്ബോതി സോ ദിയ്യമാനോ ഭിക്ഖു ദായകേന ഭിക്ഖുനാ വത്തബ്ബോതി യോജനാ. ഇമന്തി സരജപത്തം. തേനാതി ദിയ്യമാനഭിക്ഖുനാ. തഥാ കാതബ്ബന്തി യഥാ ദായകേന ഭിക്ഖുനാ വുത്തം, തഥാ കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. ഉപ്ലവതീതി ഉപരി ഗച്ഛതി, പ്ലു ഗതിയന്തി ഹി ധാതുപാഠേസു (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൬ ളകാരന്തധാതു) വുത്തം. ഏത്ഥ ഉഇതി ഉപസഗ്ഗസ്സ അത്ഥദസ്സനത്ഥം ‘‘ഉപരീ’’തി വുത്തം, പകാരലകാരസംയോഗോ ദട്ഠബ്ബോ. പോത്ഥകേസു പന ‘‘ഉപ്പിലവതീ’’തി ലിഖന്തി, സോ അപാഠോ. കഞ്ജികന്തി ബിലങ്ഗം. തഞ്ഹി കേന ജലേന അഞ്ജിയം അഭിബ്യത്തം അസ്സാതി ‘‘കഞ്ജിയ’’ന്തി വുച്ചതി, തമേവ കഞ്ജികം യകാരസ്സ കകാരം കത്വാ. തം പവാഹേത്വാ, അപനേത്വാതി അത്ഥോ. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ. സുക്ഖമേവ ഭത്തം ഭജിതബ്ബട്ഠേന സേവിതബ്ബട്ഠേനാതി സുക്ഖഭത്തം, തസ്മിം. പുരതോതി ഭിക്ഖുസ്സ പുരതോ, പുബ്ബേ വാ. ഫുസിതാനീതി ബിന്ദൂനി. താനി ഹി സമ്ബാധട്ഠാനേസുപി ഫുസന്തീതി ഫുസിതാനീതി വുച്ചന്തി.

ഉളുങ്കോതി കോസിയസകുണനാമോ ദീഘദണ്ഡകോ ഏകോ ഭാജനവിസേസോ, തേന. ഥേവാതി ഫുസിതാനി. താനി ഹി സമ്ബാധട്ഠാനേസുപി ഫുസിതത്താ ഥവീയന്തി പസംസീയന്തീതി ‘‘ഥേവാ’’തി വുച്ചന്തി. ചരുകേനാതി ചരീയതി ഭക്ഖീയതീതി ചരു, ഹബ്യപാകോ, തം കരോതി അനേനാതി ചരുകം, ഥാല്യാദികം ഖുദ്ദകഭാജനം, തേന ആകിരിയമാനേതി സമ്ബന്ധോ. കാളവണ്ണകാമേഹി മാനീയതീതി മസി. ഖാദതീതി ഛാരോ ഖകാരസ്സ ഛകാരം, ദകാരസ്സ ച രകാരം കത്വാ, ഖാരരസോ, സോ ഇമിസ്സത്ഥീതി ഛാരികാ. ഉപ്പതിത്വാതി ഉദ്ധം ഗന്ത്വാ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

ഫാലേത്വാതി ഛിന്ദിത്വാ. ദേന്താനം അനുപസമ്പന്നാനന്തി സമ്ബന്ധോ. പായാസസ്സാതി പായാസേന. തഥാപീതി തേന മുഖവട്ടിയാ ഗഹണാകാരേനപി.

ആഭോഗം കത്വാതി ‘‘പടിഗ്ഗഹേസ്സാമീ’’തി മനസികാരം കത്വാ. സോതി നിദ്ദം ഓക്കന്തോ ഭിക്ഖു. വട്ടതിയേവാതി ആഭോഗസ്സ കതത്താ വട്ടതിയേവ. അനാദരന്തി അനാദരേന, കരണത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം, അനാദരം ഹുത്വാതി വാ യോജേതബ്ബം. കേചീതി അഭയഗിരിവാസിനോ. കായേന പടിബദ്ധോ കായപടിബദ്ധോ, തേന പടിബദ്ധോ കായപടിബദ്ധപടിബദ്ധോ, തേന. വചനമത്തമേവാതി ‘‘പടിബദ്ധപടിബദ്ധ’’ന്തി ഏകം അതിരേകം പടിബദ്ധവചനമത്തമേവ നാനം, അത്ഥതോ പന കായപടിബദ്ധമേവാതി അധിപ്പായോ. യമ്പീതി യമ്പി വത്ഥു. തത്രാതി തസ്മിം വട്ടനേ. തന്തി അനുജാനനം.

നേയ്യോ അധിപ്പായം നേത്വാ ഞാതോ അത്ഥോ ഇമസ്സാതി നേയ്യത്ഥം. ഏത്ഥാതി സുത്തേ, സുത്തസ്സ വാ. യന്തി വത്ഥു പതതീതി സമ്ബന്ധോ. പരിഗളിത്വാതി ഭസ്സിത്വാ. സുദ്ധായാതി നിരജായ. സാമന്തി സയം. പുഞ്ഛിത്വാ വാതിആദീസു തയോ വാസദ്ദാ അനിയമവികപ്പത്ഥാ. പുഞ്ഛിതാദീസു ഹി ഏകസ്മിം കിച്ചേ കതേ ഇതരകിച്ചം കാതബ്ബം നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. തേനാതി തേന ഭിക്ഖുനാ, ‘‘ആഹരാപേതുമ്പീ’’തിപദേ കാരിതകമ്മം. ‘‘കസ്മാ ന വട്ടതീ’’തി പുച്ഛാ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. വദന്തേന ഭഗവതാതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി സുത്തവചനേസു. ‘‘പരിച്ചത്തം തം ഭിക്ഖവേ ദായകേഹീ’’തി വചനേനാതി യോജനാ. അധിപ്പായോതി നീതത്ഥോ അധിപ്പായോ, നിപ്പരിയായേന ഇതത്ഥോ ഞാതത്ഥോ അധിപ്പായോതി വുത്തം ഹോതി.

ഏവം നീതത്ഥമധിപ്പായം ദസ്സേത്വാ നേയ്യത്ഥ, മധിപ്പായം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്മാ ചാ’’തി ആദി. തന്തി പരിഭുഞ്ജനം അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. ദുതിയദിവസേപീതി പിസദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ, അപരദിവസേപീതി അത്ഥോ. അധിപ്പായോതി നേയ്യത്ഥോ അധിപ്പായോ നേത്വാ ഇയ്യത്ഥോ ഞാതത്ഥോ അധിപ്പായോതി വുത്തം ഹോതി.

ഭുഞ്ജന്താനം ഭിക്ഖൂനന്തി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. ദന്താതി ദസനാ. തേ ഹി ദംസീയന്തി ഭക്ഖീയന്തി ഏതേഹീതി ‘‘ദന്താ’’തി വുച്ചന്തി. സത്ഥംയേവ സത്ഥകം ഖുദ്ദകട്ഠേന, തേന പടിഗ്ഗഹിതേന സത്ഥകേന. ഏതന്തി മലം. തന്തി ലോഹഗന്ധമത്തം. പരിഹരന്തീതി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഹരന്തി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. തം സത്ഥകം പരിഭോഗത്ഥായ യസ്മാ ന പരിഹരന്തി, തസ്മാ ഏസേവ നയോതി അത്ഥോ. ഉഗ്ഗഹിതപച്ചയാ, സന്നിധിപച്ചയാ വാ ദോസോ നത്ഥീതി വുത്തം ഹോതി. തത്ഥാതി തേസു തക്കഖീരേസു. നീലികാതി നീലവണ്ണാ സ്നേഹാ. ആമകതക്കാദീസൂതി അപക്കേസു തക്കഖീരേസു.

കിലിട്ഠഉദകന്തി സമലം ഉദകം. തസ്സാതി സാമണേരസ്സ. പത്തഗതം ഓദനന്തി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി സാമണേരസ്സ. ഉഗ്ഗഹിതകോതി അവഗഹിതകോ. ‘‘ഉഞ്ഞാതോ’’തിആദീസു (സം. നി. ൧.൧൧൨) വിയ ഉകാരോ ഓകാരവിപരീതോ ഹോതി, അപടിഗ്ഗഹേത്വാ ഗഹിതത്താ ദുഗ്ഗഹിതകോതി വുത്തം ഹോതി.

ഏതേനാതി ഓദനേന. പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി ഹത്ഥതോ അമുത്തത്താതി അധിപ്പായോ.

പുന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം സാപേക്ഖേ സതീതി അധിപ്പായോ. ഏത്തോതി ഇതോ പത്തതോ. സാമണേരോ പക്ഖിപതീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി പത്തതോ. കേചീതി അഭയഗിരിവാസിനോ. തന്തി ‘‘പുന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വദന്താനം കേസഞ്ചി ആചരിയാനം വചനം വേദിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. യന്തി പൂവഭത്താദി.

അത്തനോ വാതി സാമണേരസ്സ വാ. സാമണേരാതി ആമന്തനം. തസ്സാതി സാമണേരസ്സ. ഭാജനേതി യാഗുപചനകഭാജനേ. യാഗുകുടന്തി യാഗുയാ പൂരിതം കുടം. തന്തി യാഗുകുടം. ‘‘ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗണ്ഹാപേതു’’ന്തി കാരിതകമ്മം ഉപനേതബ്ബം. ഗീവം ഠപേത്വാ ആവജ്ജേതീതി സമ്ബന്ധോ. ആവജ്ജേതീതി പരിണാമേതി.

പടിഗ്ഗഹണൂപഗം ഭാരന്തി ഥാമമജ്ഝിമേന പുരിസേന സംഹാരിമം ഭാരം. ബലവതാ സാമണേരേനാതി സമ്ബന്ധോ. തേലഘടം വാതി തേലേന പക്ഖിത്തം ഘടം വാ. ലഗ്ഗേന്തീതി ലമ്ബേന്തി. അയമേവ വാ പാഠോ.

നാഗസ്സ ദന്തോ വിയാതി നാഗദന്തകോ, സദിസത്ഥേ കോ. അങ്കീയതേ ലക്ഖീയതേ അനേനാതി അങ്കുസോ, ഗജമത്ഥകമ്ഹി വിജ്ഝനകണ്ഡകോ. അങ്കുസോ വിയാതി അങ്കുസകോ, തസ്മിം അങ്കുസകേ വാ ലഗ്ഗിതാ ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഗണ്ഹതോതി ഗണ്ഹന്തസ്സ. മഞ്ചസ്സ ഹേട്ഠാ ഹേട്ഠാമഞ്ചോ, തസ്മിം. തന്തി തേലഥാലകം.

ആരോഹന്തേഹി ച ഓരോഹന്തേഹി ച നിച്ചം സേവീയതീതി നിസ്സേണീ, തസ്സാ മജ്ഝം നിസ്സേണിമജ്ഝം, തസ്മിം. കണ്ണേ ഉട്ഠിതം കണ്ണികം, കണ്ണമലം, കണ്ണികം വിയ കണ്ണികം, യഥാ ഹി കണ്ണമലം കണ്ണതോ ഉട്ഠഹിത്വാ സയം പവത്തതി, ഏവം തേലാദിതോ ഉട്ഠഹിത്വാ സയം പവത്തതീതി വുത്തം ഹോതി. ഘനചുണ്ണന്തി കഥിനചുണ്ണം. തംസമുട്ഠാനമേവ നാമാതി തതോ തേലാദിതോ സമുട്ഠാനമേവ നാമ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏതന്തി കണ്ണികാദി. ഇദം പദം പുബ്ബാപരാപേക്ഖം.

യോത്തേനാതി രജ്ജുനാ. അഞ്ഞോ ദേതീതി സമ്ബന്ധോ.

പവിസന്തേ ച നിക്ഖമന്തേ ച വരതി ആവരതി ഇമായാതി വതി, തം. ഉച്ഛൂതി രസാലോ. സോ ഹി ഉസതി വിസം ദാഹേതീതി ഉച്ഛൂതി വുച്ചതി, തം. തിമ്ബരുസകന്തി തിന്ദുകം. തഞ്ഹി തേമേതി ഭുഞ്ജന്തം പുഗ്ഗലം അദ്ദേതി രസേനാതി തിമ്ബോ, രുസതി ഖുദ്ദിതം നാസേതീതി രുസകോ, തിമ്ബോ ച സോ രുസകോ ചാതി ‘‘തിമ്ബരുസകോ’’തി വുച്ചതി, തം. വതിദണ്ഡകേസൂതി വതിയാ അത്ഥായ നിക്ഖണിതേസു ദണ്ഡകേസു. മയം പനാതി സങ്ഗഹകാരാചരിയഭൂതാ ബുദ്ധഘോസനാമകാ മയം പന, അത്താനം സന്ധായ ബഹുവചനവസേന വുത്തം. ന പുഥുലോ പാകാരോതി അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥപാസാനതിക്കമം സന്ധായ വുത്തം. ഹത്ഥസതമ്പീതി രതനസതമ്പി.

സോതി സാമണേരോ. ഭിക്ഖുസ്സ ദേതീതി യോജനാ. അപരോതി സാമണേരോ.

ഫലം ഇമിസ്സത്ഥീതി ഫലിനീ, ഇനപച്ചയോ ഇത്ഥിലിങ്ഗജോതകോ ഈ, തം സാഖന്തി യോജനാ. ഫലിനിസാഖന്തി സമാസതോപി പാഠോ അത്ഥി. മച്ഛികവാരണത്ഥന്തി മധുഫാണിതാദീഹി മക്ഖനട്ഠാനേ നിലീയന്തീതി മക്ഖികാ, തായേവ മച്ഛികാ ഖകാരസ്സ ഛകാരം കത്വാ, താസം നിവാരണായ. മൂലപടിഗ്ഗഹമേവാതി മൂലേ പടിഗ്ഗഹണമേവ, പഠമപടിഗ്ഗഹമേവാതി വുത്തം ഹോതി.

ഭിക്ഖു ഗച്ഛതീതി സമ്ബന്ധോ. അരിത്തേനാതി കേനിപാതേന. തഞ്ഹി അരതി നാവാ ഗച്ഛതി അനേനാതി അരിത്തം, തേന. തന്തി പടിഗ്ഗഹണാരഹം ഭണ്ഡം. അനുപസമ്പന്നേനാതി കാരിതകമ്മം. തസ്മിമ്പീതി ചാടികുണ്ഡകേപി. തന്തി അനുപസമ്പന്നം.

പാഥേയ്യതണ്ഡുലേതി പഥസ്സ ഹിതേ തണ്ഡുലേ. തേസന്തി സാമണേരാനം. ഇതരേഹീതി ഭിക്ഖൂഹി ഗഹിതതണ്ഡുലേഹി. സബ്ബേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഭുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി ഭിക്ഖൂഹി ഗഹിതേഹി സാമണേരസ്സ തണ്ഡുലേഹി യാഗുപചനേ ന ദിസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ. കാരണന്തി പരിവത്തേത്വാ ഭുത്തസ്സ ച അപരിവത്തേത്വാ ഭുത്തസ്സ ച കാരണം.

ഭത്തം പചിതുകാമോ സാമണേരോതി യോജനാ. ഭിക്ഖുനാ ആരോപേതബ്ബം, അഗ്ഗി ന കാതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. പുന പടിഗ്ഗഹണകിച്ചം നത്ഥി മൂലേ പടിഗ്ഗഹിതത്താതി അധിപ്പായോ.

അസ്സാതി സാമണേരസ്സ. തതോതി അഗ്ഗിജാലനതോ.

തത്തേ ഉദകേതി ഉദകേ താപേ. തതോതി തണ്ഡുലപക്ഖിപനതോ.

പിധാനന്തി ഉക്ഖലിപിധാനം. തസ്സേവാതി ഹത്ഥകുക്കുച്ചകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവ. ദബ്ബിം വാതി കടച്ഛും വാ. സോ ഹി ദരീയതി വിലോളീയതി ഇമായാതി ദബ്ബീതി വുച്ചതി.

തത്രാതി തസ്മിം ഠപനേ. തസ്സേവാതി ലോലഭിക്ഖുസ്സേവ. തതോതി പത്തതോ. പുന തതോതി സാഖാദിതോ. തത്ഥാതി ഫലരുക്ഖേ.

വിതക്കം സോധേതുന്തി ‘‘മയ്ഹമ്പി ദസ്സതീ’’തി വിതക്കം സോധേതും. തതോതി അമ്ബഫലാദിതോ.

പുന തതോതി മാതാപിതൂനമത്ഥായ ഗഹിതതേലാദിതോ. തേതി മാതാപിതരോ. തതോയേവാതി തേഹിയേവ തണ്ഡുലേഹി സമ്പാദേത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

ഏത്ഥാതി താപിതഉദകേ. അമുഞ്ചന്തേനേവ ഹത്ഥേനാതി യോജനാ. അങ്ഗന്തി വിനാസം ഗച്ഛന്തീതി അങ്ഗാരാ. ദരീയന്തി ഫലീയന്തീതി ദാരൂനി.

വുത്തോ സാമണേരോതി യോജനാ.

ഗവതി പരിഭുഞ്ജന്താനം വിസ്സട്ഠം സദ്ദം കരോതീതി ഗുളോ, ഗുളതി വിസതോ ജീവിതം രക്ഖതീതി വാ ഗുളോ, തം ഭാജേന്തോ ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി ലോലസാമണേരസ്സ.

ധൂമസ്സത്ഥായ വട്ടീയതി വട്ടിത്വാ കരീയതീതി ധൂമവട്ടി, തം. മുഖീയതി വിപരീയതീതി മുഖം. കം വുച്ചതി സീസം, തം തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി കണ്ഠോ.

ഭത്തുഗ്ഗാരോതി ഉദ്ധം ഗിരതി നിഗ്ഗിരതീതി ഉഗ്ഗാരോ, ഭത്തമേവ ഉഗ്ഗാരോ ഭത്തുഗ്ഗാരോ, ഉഗ്ഗാരഭത്തന്തി അത്ഥോ. ദന്തന്തരേതി ദന്തവിവരേ.

ഉപകട്ഠേ കാലേതി ആസന്നേ മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ. കക്ഖാരേത്വാതി സഞ്ചിത്വാ. തസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ദ്വേ തയോ ഖേളപിണ്ഡേ പാതേത്വാ’’തി. ഫളുസങ്ഖാതം സിങ്ഗം വിസാണം അസ്മിം അത്ഥീതി സിങ്ഗീ, സോയേവ കടുകഭയേഹി വിരമിതബ്ബത്താ സിങ്ഗീവേരോതി വുച്ചതി. അങ്കീയതി രുക്ഖോ നവം ഉഗ്ഗതോതി ലക്ഖീയതി ഏതേഹീതി അങ്കുരാ, സമം ലോണേന ഉദകം, സമം വാ ഉദകേന ലോണം അസ്മിന്തി സമുദ്ദോ, തസ്സ ഉദകം അവയവീഅവയവഭാവേനാതി സമുദ്ദോദകം, തേന അപടിഗ്ഗഹിതേനാതി സമ്ബന്ധോ. ഫാണതി ഗുളതോ ഥദ്ധഭാവം ഗച്ഛതീതി ഫാണിതം. കരേന ഹത്ഥേന ഗഹിതബ്ബാതി കരകാ, വസ്സോപലം, കരേന ഗണ്ഹിതുമരഹാതി അത്ഥോ. കതകട്ഠിനാതി കതകനാമകസ്സ ഏകസ്സ രുക്ഖവിസേസസ്സ അട്ഠിനാ. തന്തി ഉദകം. കപിത്ഥോതി ഏകസ്സ അമ്ബിലഫലസ്സ രുക്ഖവിസേസസ്സ നാമം.

ബഹലന്തി ആവിലം. സന്ദിത്വാതി വിസന്ദിത്വാ. കകുധസോബ്ഭാദയോതി കകുധരുക്ഖസമീപേ ഠിതാ സോബ്ഭാദയോ. രുക്ഖതോതി കകുധരുക്ഖതോ. പരിത്തന്തി അപ്പകം.

പാനീയഘടേ പക്ഖിത്താനി ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി വാസമത്തം ഉദകം. തത്ഥേവാതി ഠപിതപുപ്ഫവാസിതപാനീയേയേവ. ഠപിതം ദന്തകട്ഠന്തി സമ്ബന്ധോ. അജാനന്തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സാതി യോജനാ. അനാദരേ ചേതം സാമിവചനം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

കിം മഹാഭൂതം വട്ടതി, കിം ന വട്ടതീതി യോജനാ. യം പനാതി മഹാഭൂതം പന. അങ്ഗലഗ്ഗന്തി അങ്ഗേസു ലഗ്ഗം, മഹാഭൂതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി സേദേ. സുഝാപിതന്തി അങ്ഗാരസദിസം കത്വാ സുട്ഠു ഝാപിതം.

ചത്താരീതി പഥവീ ഛാരികാ ഗൂഥം മുത്തന്തി ചത്താരി. മഹാവികടാനീതി മഹന്താനി സപ്പദട്ഠക്ഖണസങ്ഖാതേ വികാരകാലേ കത്തബ്ബാനി ഓസധാനി. ഏത്ഥാതി ‘‘അസതി കപ്പിയകാരകേ’’തി വചനേ. കാലോദിസ്സം നാമാതി ബ്യാധോദിസ്സ, പുഗ്ഗലോദിസ്സ, കാലോദിസ്സ, സമയോദിസ്സ, ദേസോദിസ്സ, വസോദിസ്സ, ഭേസജ്ജോദിസ്സസങ്ഖാതേസു സത്തസു ഓദിസ്സേസു കാലോദിസ്സം നാമാതി അത്ഥോ. ദസമം.

ഭോജനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.