൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദം

൧൦൮. ചതുത്ഥേ ഹിമമേവ ഹിമന്തോ, ഹിമന്തേ നിയുത്തോ ഹേമന്തികോ, കാലോതി ആഹ ‘‘ഹേമന്തകാലേ’’തി. ഓതാപേന്താ പക്കമിംസൂതി സമ്ബന്ധോ. കാലസദ്ദസ്സ സമ്ബന്ധിസദ്ദത്താ സമ്ബന്ധാപേക്ഖോതി ആഹ ‘‘യസ്സ കസ്സചീ’’തി. ഹിമവസ്സേനാതി ഹിമേന ച വസ്സേന ച.

൧൧൦. ‘‘വസ്സികോ’’തി ന സങ്കേതാതി അവസ്സികസങ്കേതാ. ‘‘അട്ഠ മാസേ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തേപി ‘‘അവസ്സികസങ്കേതേ’’തി വിസേസിതത്താ ഹേമന്തികഗിമ്ഹികമാസായേവ ഗഹേതബ്ബാതി ആഹ ‘‘ചത്താരോ ഹേമന്തികേ’’തിആദി. യത്ഥാതി യസ്മിം രുക്ഖേ. ന ഊഹദന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘കാകാ വാ’’തി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അഞ്ഞേ വാ സകുന്താ’’തി. തസ്മാതി യസ്മാ അനുജാനാതി, തസ്മാ. യത്ഥാതി യസ്മിം രുക്ഖേ, വിസ്സമിത്വാ ഗച്ഛന്തീതി യോജനാ. യസ്മിന്തി രുക്ഖേ, കത്വാ വസന്തീതി യോജനാ. അട്ഠ മാസേ ഏവാതി സമ്ഭവതോ ആഹ ‘‘യേസു ജനപദേസൂ’’തിആദി. തേസുപീതി ജനപദേസുപി. അവസ്സികസങ്കേതേ ഏവാതി സമ്ഭവതോ ആഹ ‘‘യത്ഥാ’’തിആദി. യത്ഥാതി യേസു ജനപദേസു. ‘‘വിഗതവലാഹകം വിസുദ്ധം നഭം ഹോതീ’’തി ഇമിനാ സചേ അവിഗതവലാഹകം അവിസുദ്ധം നഭം ഹോതി, നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീതി ദീപേതി. ‘‘ഏവരൂപേ കാലേ’’തി പദം ‘‘നിക്ഖിപിതും വട്ടതീ’’തി പദേ ആധാരോ.

അബ്ഭോകാസികേനാപീതി അബ്ഭോകാസധുതങ്ഗയുത്തേനാപി. പിസദ്ദോ രുക്ഖമൂലികസ്സ അപേക്ഖകോ. വത്തം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘തസ്സ ഹീ’’തിആദി. തസ്സാതി അബ്ഭോകാസികസ്സ. ഹിസദ്ദോ വിത്ഥാരജോതകോ. തത്ഥേവാതി പുഗ്ഗലികമഞ്ചകേയേവ. സങ്ഘികം മഞ്ചന്തി സമ്ബന്ധോ. വീതമഞ്ചകോതി വായിതമഞ്ചകോ. തസ്മിന്തി വീതമഞ്ചകേ. പുരാണമഞ്ചകോ നസ്സന്തോപി അനഗ്ഘോതി ആഹ ‘‘പുരാണമഞ്ചകോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി. ചമ്മേന അവനഹിതബ്ബോതി ഓനദ്ധോ, സോ ഏവ ഓനദ്ധകോ. ഗഹേത്വാ ച പന പഞ്ഞപേത്വാ നിപജ്ജിതും ന വട്ടതീതി യോജനാ. അസമയേതി വസ്സികസങ്ഖാതേ അകാലേ. ചതുഗ്ഗുണേനാപീതി ചതുപടലേനപി. വട്ടന്തി വലാഹകാ ആവട്ടന്തി അസ്മിം സമയേതി വട്ടുലോ, സോ ഏവ വട്ടലികോ, സത്താഹം വട്ടലികോ, സത്താഹോ വാ വട്ടലികോ സത്താഹവട്ടലികോ, സോ ആദി യേസം താനീതി സത്താഹവട്ടലികാദീനി. ആദിസദ്ദേന സത്താഹതോ ഊനാധികാനി ഗഹേതബ്ബാനി. കായാനുഗതികത്താതി കായം അനുഗമകത്താ കായസദിസത്താതി അത്ഥോ.

പണ്ണകുടീസൂതി പണ്ണേന ഛാദിതകുടീസു. സഭാഗഭിക്ഖൂനന്തി അത്തനാ സഭാഗഭിക്ഖൂനം, സന്തികന്തി സമ്ബന്ധോ. അനോവസ്സകേ ഠാനേതി യോജനാ. ലഗ്ഗേത്വാതി ലമ്ബേത്വാ, അയമേവ വാ പാഠോ. ‘‘സമ്മജ്ജനി’’ന്തി പദം ‘‘ഗഹേത്വാ’’തി പദേ അവുത്തകമ്മം, ‘‘ഠപേതബ്ബാ’’തി പദേ വുത്തകമ്മം. ധോവിത്വാതി സമ്മജ്ജനിം സുദ്ധം കത്വാ. ഉപോസഥാഗാരാദീസൂതിആദിസദ്ദേന പരിവേണാദീനി ഗഹേതബ്ബാനി.

യോ പന ഭിക്ഖു ഗന്തുകാമോ ഹോതി, തേനാതി യോജനാ. തത്ഥാതി സാലായം. യത്ഥ കത്ഥചീതി യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി ഠാനേ. പാകതികട്ഠാനേതി പകതിയാ ഗഹിതട്ഠാനേ. തത്ര തത്രേവാതി തേസു തേസു ചേതിയങ്ഗണാദീസുയേവ. അസനസാലന്തി അസന്തി ഭക്ഖന്തി അസ്സം സാലായന്തി അസനാ, അസനാ ച സാ സാലാ ചേതി അസനസാലാ, ഭോജനസാലാതി അത്ഥോ. തത്രാതി തസ്സ സമ്മജ്ജന്തസ്സ, തസ്മിം ‘‘വത്തം ജാനിതബ്ബ’’ന്തി പാഠേ വാ. മജ്ഝതോതി പവിത്തതോ, സുദ്ധട്ഠാനതോതി അത്ഥോ. പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി സമ്മജ്ജന്തസ്സ പാദട്ഠാനം അഭിമുഖാ. വാലികാ ഹരിതബ്ബാതി പംസു ച വാലികാ ച അപനേതബ്ബാ. സമ്മുഞ്ചനീസലാകായ പരം പേല്ലേതബ്ബാതി അധിപ്പായോ. ബഹീതി സമ്മജ്ജിതബ്ബതലതോ ബഹി.

൧൧൧. മസാരകോതീതി ഏത്ഥ ഇതിസദ്ദോ നാമപരിയായോ, മസാരകോ നാമാതി അത്ഥോ. ഏവം ബുന്ദികാബദ്ധോതീതിആദീസുപി. പാദേ മസിത്വാ വിജ്ഝിത്വാ തത്ഥ അടനിയോ പവേസേതബ്ബാ ഏത്ഥാതി മസാരകോ. ബുന്ദോ ഏവ ബുന്ദികോ, പാദോ, തസ്മിം ആബദ്ധാ ബന്ധിതാ അടനീ യസ്സാതി ബുന്ദികാബദ്ധോ. കുളീരസ്സ പാദോ വിയ പാദോ യസ്സാതി കുളീരപാദകോ, യഥാ കുളീരോ വങ്കപാദോ ഹോതി, ഏവം വങ്കപാദോതി വുത്തം ഹോതി. ആഹച്ച അങ്ഗേ വിജ്ഝിത്വാ തത്ഥ പവേസിതോ പാദോ യസ്സാതി ആഹച്ചപാദകോ. ആണിന്തി അഗ്ഗഖിലം. മഞ്ചതി പുഗ്ഗലം ധാരേതീതി മഞ്ചോ. പീഠതി വിസമദുക്ഖം ഹിംസതീതി പീഠം. പണവോതി ഏകോ തൂരിയവിസേസോ, തസ്സ സണ്ഠാനം കത്വാതി അത്ഥോ. തഞ്ഹി ഏതരഹി ബുദ്ധപടിമസ്സ പല്ലങ്കസണ്ഠാനം ഹോതി. തന്തി കോച്ഛം. കരോന്തി കിരാതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി സേനാസനപരിഭോഗേ. ഹീതി സച്ചം. തന്തി കോച്ഛം മഹഗ്ഘം ഹോതി, മഹഗ്ഘത്താ ഭദ്ദപീഠന്തിപി വുച്ചതി. യേനാതി യേന ഭിക്ഖുനാ. ‘‘ഥാമമജ്ഝിമസ്സാ’’തി പദേന പമാണമജ്ഝിമം നിവത്തേതി.

ഏത്ഥാതി ‘‘അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി പദേ. ഥേരോ ആണാപേതീതി യോജനാ. ആണാപേതീതി ച ആണ-ധാതുയാ ഏവ പേസനസങ്ഖാതസ്സ ഹേത്വത്ഥസ്സ വാചകത്താ ണാപേസദ്ദോ സ്വത്ഥോവ. സോതി ദഹരോ. തഥാതി യഥാ ഥേരേന വുത്തോ, തഥാ കത്വാതി അത്ഥോ. തത്ഥാതി ദിവാട്ഠാനേ, മഞ്ചപീഠേ വാ. തതോതി ഠപനകാലതോ. പരിബുന്ധേതി ഹിം സേതീതി പലിബോധോ, പരിസദ്ദോ ഉപസഗ്ഗോ, സോ വികാരവസേന അഞ്ഞഥാ ജാതോ. സോ പലിബോധോ അഞ്ഞത്ഥ ആവാസാദികോ, ഇധ പന സന്ഥരാപിതമഞ്ചാദികോ. സായന്തി സായന്ഹേ, ഭുമ്മത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. ഥേരോ ഭണതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി മഞ്ചപീഠേ. ‘‘ബാലോ ഹോതീ’’തി വത്വാ തസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അനുഗ്ഗഹിതവത്തോ’’തി. അനുഗ്ഗഹിതം വത്തം യേനാതി അനുഗ്ഗഹിതവത്തോ, ഥേരോ. തജ്ജേതീതി ഉബ്ബേജേതി. തസ്മിന്തി ദഹരേ. അസ്സാതി ഥേരസ്സ.

ആണത്തിക്ഖണേയേവാതി ഥേരസ്സ പേസനക്ഖണേയേവ. ദഹരോ വദതീതി യോജനാ. ‘‘ഥേരോ’’തി പദം ‘‘വത്വാ ഗച്ഛതീ’’തി പദദ്വയേ കത്താ, ‘‘കാരേതബ്ബോ’’തി പദേ കമ്മം. നന്തി മഞ്ചപീഠം, ‘‘പഞ്ഞപേത്വാ’’തിപദമപേക്ഖിയ ഏവം വുത്തം. നന്തി ദഹരം വാ. ‘‘വത്വാ’’തി പദമപേക്ഖിയ ഏവം വുത്തം. തത്ഥേവാതി മഞ്ചപീഠേയേവ. അസ്സാതി ഥേരസ്സ. തത്ഥാതി ദിവാട്ഠാനേ. ഭോജനസാലതോ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തോതി ഭോജനസാലതോ നിക്ഖമിത്വാ മഞ്ചപീഠപഞ്ഞാപനട്ഠാനതോ അഞ്ഞം ഠാനം ഗച്ഛന്തോ, ഥേരോതി യോജനാ. തത്ഥേവാതി ദിവാട്ഠാനേയേവ. യത്രിച്ഛതീതി യം ഠാനം ഗന്തുമിച്ഛതീതി അത്ഥോ. അന്തരസന്നിപാതേതി സകലം അഹോരത്തം അസന്നിപാതേത്വാ അന്തരേ സന്നിപാതേ സതീതി യോജനാ.

തത്ഥാതി തസ്മിം ഠാനേ. ആഗന്തുകാ ഗണ്ഹന്തീതി സമ്ബന്ധോ. തതോതി ഗണ്ഹനതോ. തേസന്തി ആഗന്തുകാനം. യേഹീതി ആവാസികോ വാ ഹോതു, ആഗന്തുകോ വാ, യേഹി ഭിക്ഖൂഹി. തേതി നിസിന്നകഭിക്ഖൂ. ഉദ്ധം പാളിപാഠം സാരേതി പവത്തേതീതി ഉസ്സാരകോ. ധമ്മകഥായം സാധൂതി ധമ്മകഥികോ. തസ്മിന്തി ഉസ്സാരകേ വാ ധമ്മകഥികേ വാ. അഹോരത്തന്തി അഹോ ച രത്തി ച അഹോരത്തം, അച്ചന്തസംയോഗപദം. ഇതരസ്മിന്തി പഠമം നിസിന്നഭിക്ഖുതോ അഞ്ഞസ്മിം ഭിക്ഖുമ്ഹീതി യോജനാ. അന്തോഉപചാരട്ഠേയേവാതി ലേഡ്ഡുപാതസങ്ഖാതസ്സ ഉപചാരസ്സ അന്തോ ഠിതേയേവ, അനാദരേ ചേതം ഭുമ്മം. സബ്ബത്ഥാതി ആപത്തിവാരഅനാപത്തിവാരേസു.

൧൧൨. ചിമിലികം വാതിആദീസു വിനിച്ഛയോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. തന്തി ചിമിലികത്ഥരണം. ഉത്തരി അത്ഥരിതബ്ബന്തി ഉത്തരത്ഥരണന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉത്തരത്ഥരണം നാമാ’’തിആദി. ഭൂമിയന്തി സുധാദിപരികമ്മേന അകതായം പകതിഭൂമിയം. ചമ്മഖണ്ഡോതി ഏത്ഥ ചമ്മംയേവ അന്തേ ഖണ്ഡത്താ ഛിന്നത്താ ചമ്മഖണ്ഡോതി വുച്ചതി. നനു സീഹചമ്മാദീനി ന കപ്പന്തീതി ആഹ ‘‘അട്ഠകഥാസു ഹീ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം. തസ്മാതി യസ്മാ ന ദിസ്സതി, തസ്മാ. പരിഹരണേയേവാതി അത്തനോ സന്തകന്തി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ, പുഗ്ഗലികന്തി വാ പരിഗ്ഗഹേത്വാ തം തം ഠാനം ഹരണേയേവ. പാദോ പുഞ്ഛീയതി സോധീയതി ഏതായാതി പാദപുഞ്ഛനീതി കത്വാ രജ്ജുപിലോതികായോ പാദപുഞ്ഛനീതി വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘പാദപുഞ്ഛനീ നാമാ’’തിആദി. മയസദ്ദലോപം കത്വാ ഫലകപീഠന്തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഫലകപീഠം നാമ ഫലകമയം പീഠ’’ന്തി. ഫലകഞ്ച പീഠഞ്ച ഫലകപീഠന്തി വാ ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അഥ വാ’’തി. ഏതേനാതി ‘‘ഫലകപീഠ’’ന്തി പദേന. ‘‘സങ്ഗഹിത’’ന്തി പദേ കരണം, കത്താ വാ. ബീജനിപത്തകന്തി ചതുരസ്സബീജനീയേവ സകുണപത്തസദിസത്താ ബീജനിപത്തകം, സദിസത്ഥേ കോ. ‘‘അജ്ഝോകാസേ’’തി പദം ‘‘പചിത്വാ’’തി പദേ ആധാരോ. അഗ്ഗിസാലായന്തി അഗ്ഗിനാ പചനസാലായം. പബ്ഭാരേതി ലേണസദിസേ പബ്ഭാരേ. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ.

യസ്മിന്തി പുഗ്ഗലേ. ‘‘അത്തനോ പുഗ്ഗലികമിവ ഹോതീ’’തി ഇമിനാ അനാപത്തീതി ദസ്സേതി.

൧൧൩. യോ ഭിക്ഖു വാ ലജ്ജീ ഹോതി, തഥാരൂപം ഭിക്ഖും വാ തി യോജനാ. ‘‘ലജ്ജീ ഹോതീ’’തി വത്വാ തസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്തനോ പലിബോധം വിയ മഞ്ഞതീ’’തി. യോതി ആപുച്ഛകോ ഭിക്ഖു. ‘‘കേനചി ഉപദ്ദുതം ഹോതീ’’തി സങ്ഖേപേന വുത്തമത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘സചേപി ഹീ’’തിആദി. ഹിസദ്ദോ വിത്ഥാരജോതകോ. വുഡ്ഢതരോ ഭിക്ഖു ഗണ്ഹാതീതി സമ്ബന്ധോ. തം പദേസന്തി സേനാസനട്ഠപിതട്ഠാനം. ആപദാസൂതി വിപത്തീസൂതി. ചതുത്ഥം.