൩. ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദം

൧൦൩. തതിയേ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേന്തീതി ഏത്ഥ ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി കാരിതകമ്മത്താ കരണത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘തേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തി. ഓകാരവിപരീതോ ഉകാരോതി ച ഝേസദ്ദോ ഞാണത്ഥോതി ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അവജാനാപേന്തീ’’തി. ‘‘തം ആയസ്മന്ത’’ന്തി പദം ‘‘അവജാനാപേന്തീ’’തി പദേ ധാതുകമ്മം. അനേകത്ഥത്താ ധാതൂനം ഝേസദ്ദോ ഓലോകനത്ഥോ ച ചിന്തനത്ഥോ ച ഹോതി, തേനാഹ ‘‘ഓലോകാപേന്തീ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി ‘‘ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേന്തീ’’തി പദേ. ഛന്ദായാതി ഛന്ദത്ഥം. യേസം സേനാസനാനി ച പഞ്ഞപേതി, ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസതി, തേസം അത്തനി പേമത്ഥന്തി അത്ഥോ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘ഛന്ദായാതി ഛന്ദേനാ’’തി വുത്തം. ഇമിനാ ലിങ്ഗവിപല്ലാസനയോ വുത്തോ. പരേസം അത്തനോ പേമേനാതി അത്ഥോ. പക്ഖപാതേനാതി അത്തനോ പക്ഖേ പാതാപനേന.

൧൦൫. ഉജ്ഝാപേന്തി അനേനാതി ഉജ്ഝാപനകം. ഖിയ്യന്തി അനേനാതി ഖിയ്യനകന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേന വചനേനാ’’തിആദി.

൧൦൬. ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മതം മങ്കുകത്തുകാമോതി സമ്ബന്ധം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മത’’ന്തിആദി. സമ്ബജ്ഝനം സമ്ബന്ധോ, കാതബ്ബോതി യോജനാ. ഉപസമ്പന്നസ്സ സങ്ഘേന സമ്മതസ്സ അവണ്ണം കത്തുകാമോ അയസം കത്തുകാമോതി വിഭത്തിവിപരിണാമേന സമ്ബന്ധം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിഭത്തിവിപരിണാമോ കാതബ്ബോ’’തി. ‘‘വസേനാ’’തി പദം വിഭത്തിവിപരിണാമോ കാതബ്ബോ’’തി പദേ വിസേസനം. യസ്മാ വിസേസോ നത്ഥി, തസ്മാ കതന്തി യോജനാ. തന്തി ‘‘ഖിയ്യനക’’ന്തി പദം. സോ ച ഭിക്ഖൂതി ഉജ്ഝാപനകോ ച ഖിയ്യനകോ ച സോ ച ഭിക്ഖു. അഥാതി തസ്മാ ഉജ്ഝാപനകഖിയ്യനകകരത്താ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ. അസ്സാതി ഭവേയ്യ.

‘‘ഉപസമ്പന്ന’’ന്തി പദം ‘‘ഉജ്ഝാപേതീ’’തി പദേ ധാതുകമ്മം ‘‘അനുപസമ്പന്ന’’ന്തി പദം കാരിതകമ്മം, ‘‘അനുപസമ്പന്ന’’ന്തി പദം ‘‘ഉജ്ഝാപേതീ’’തി കാരിതകിരിയം അപേക്ഖിത്വാ കമ്മം ഹോതി. ‘‘ഖിയ്യതീ’’തി സുദ്ധകിരിയായ അപേക്ഖായ വിഭത്തിവിപല്ലാസോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘തസ്സ വാ’’തിആദി. തസ്സാതി അനുപസമ്പന്നസ്സ സന്തികേതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി സങ്ഘേന സമ്മതം ഉപസമ്പന്നം. ‘‘സങ്ഘേന അസമ്മത’’ന്തി ഏത്ഥ ന അപലോകനകമ്മേന അസമ്മതം, കമ്മവാചായ പന അസമ്മതന്തി ആഹ ‘‘കമ്മവാചായാ’’തിആദി. ദ്വേ തയോ ഹുത്വാ കമ്മവാചായ സമ്മനിതുമസക്കുണേയ്യത്താ അസമ്മതന്തി ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യത്രാ’’തിആദി. യത്രാതി യസ്മിം വിഹാരേ. ‘‘അനുപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മത’’ന്തി ഏത്ഥ അനുപസമ്പന്നസ്സ സമ്മുതിയോ ദാതുമസക്കുണേയ്യത്താ പുബ്ബവോഹാരവസേന സമ്മതന്തി വുത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കിഞ്ചാപീ’’തിആദി. തന്തി അനുപസമ്പന്നഭാവേ ഠിതം. ബ്യത്തസ്സാതി വിയത്തസ്സ. സങ്ഘേന വാ കതോതി യോജനാതി. തതിയം.