൧. പരിമണ്ഡലവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

സിക്ഖിതസിക്ഖേന തീസു സിക്ഖാസു ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി സിക്ഖിതസിക്ഖേന താദിനാ അട്ഠഹി ലോകധമ്മേഹി അകമ്പിയട്ഠേന താദിനാ, ഇട്ഠാനിട്ഠേസു വാ അവികാരട്ഠേന താദിനാ ഭഗവതാ യാനി സിക്ഖാപദാനി ‘‘സേഖിയാനീ’’തി ഭാസിതാനി, ദാനി തേസമ്പി സിക്ഖാപദാനം അയമ്പി വണ്ണനാക്കമോ ഭവതീതി യോജനാ.

൫൭൬. തത്ഥാതി സേഖിയസിക്ഖാപദേസു, അത്ഥോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘സമന്തതോ’’തിഇമിനാ പരിത്യൂപസഗ്ഗസ്സത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘നാഭിമണ്ഡലം ജാണുമണ്ഡല’’ന്തി ഏത്ഥ ഉദ്ധംസദ്ദോ ച അധോസദ്ദോ ച അജ്ഝാഹരിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഉദ്ധ’’ന്തിആദി. അട്ഠങ്ഗുലമത്തന്തി ഭാവനപുംസകം, നിവാസേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. തതോതി അട്ഠങ്ഗുലമത്തതോ. യഥാ പടിച്ഛന്നം ഹോതി, ഏവം നിവാസേന്തസ്സാതി യോജനാ. തത്രിദം പമാണന്തി തസ്സ നിവാസനസ്സ ഇദം പമാണം. താദിസസ്സാതി ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകസ്സ തിരിയം അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥസ്സ നിവാസനസ്സ. ജാണുമണ്ഡലം പടിച്ഛാദനത്ഥം വട്ടതീതി യോജനാ. തത്ഥാതി ചീവരേസു. ന തിട്ഠതീതി വിരളത്താ ന തിട്ഠതി. തിട്ഠതീതി ഘനത്താ തിട്ഠതി.

നിവാസേന്തസ്സ ചാതിഏത്ഥ ചസദ്ദോ അവധാരണത്ഥോ, നിവാസേന്തസ്സേവാതി അത്ഥോ. കേവലം ഏവം നിവാസേന്തസ്സേവ ദുക്കടം ന ഹോതി, അഥ ഖോ തഥാ നിവാസേന്തസ്സാപി ദുക്കടമേവാതി യോജനാ. യേ പന നിവാസനദോസാതി സമ്ബന്ധോ. അഞ്ഞേതി പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ഓലമ്ബേത്വാ നിവസനതോ അഞ്ഞേ. തേ സബ്ബേതി സബ്ബേ തേ നിവാസനദോസാ. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം വിഭങ്ഗേ. തത്ഥേവാതി ഖന്ധകേയേവ.

അസഞ്ചിച്ച നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഏസേവ നയോ ‘‘അസതിയാ’’തി ഏത്ഥാപി. അജാനന്തസ്സാതി ഏത്ഥ അജാനനം ദുവിധം നിവാസനവത്തസ്സ അജാനനം, ആരൂള്ഹോരൂള്ഹഭാവസ്സ അജാനനന്തി. തത്ഥ ആരൂള്ഹോരൂള്ഹഭാവസ്സ അജാനനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അജാനന്തസ്സാ’’തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അജാനന്തസ്സാതി ഏത്ഥാ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം. തസ്സാതി നിവാസനവത്തസ്സ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ. തം പനാതി ആപത്തിതോ അമോക്ഖനം പന. തസ്മാതി യസ്മാ യുജ്ജതി, തസ്മാ. യോതി ഭിക്ഖു. കുരുന്ദിയം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. സുക്ഖാ ജങ്ഘാ ഇമസ്സാതി സുക്ഖജങ്ഘോ. മഹന്തം പിണ്ഡികമംസം ഇമസ്സാതി മഹാപിണ്ഡികമംസോ. തസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ.

വണോതി അരു. തഞ്ഹി വണതി ഗത്തവിചുണ്ണനം കരോതീതി വണോതി വുച്ചതി. വാളമിഗാ വാ ചോരാ വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ അവുത്തസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ, തേന അഞ്ഞാപി ഉദകചിക്ഖല്ലാദയോ ആപദാ സങ്ഗയ്ഹന്തി.

൫൭൭. ഇധാതി ഇമസ്മിം വിഭങ്ഗേ, സിക്ഖാപദേ വാ. ഉഭോ കണ്ണേതി പുരതോ ച പച്ഛതോ ച നിഗ്ഗതേ ദ്വേ കണ്ണേ. അവിസേസേനാതി ‘‘അന്തരഘരേ’’തി ച ‘‘ആരാമേ’’തി ച വിസേസം അകത്വാ സാമഞ്ഞേന. വിഹാരേപീതി സങ്ഘസന്നിപാതബുദ്ധുപട്ഠാനഥേരുപട്ഠാനാദികാലം സന്ധായ വുത്തം.

൫൭൮. കായേകദേസേ കായസദ്ദോ വത്തതീതി ആഹ ‘‘ജാണുമ്പി ഉരമ്പീ’’തി. ‘‘ന സീസം പാരുതേനാ’’തിഇമിനാ ‘‘സുപ്പടിച്ഛന്നേനാ’’തിപദസ്സ അതിബ്യാപിതദോസം പടിക്ഖിപതി. ഗണ്ഠികന്തി പാസോ. സോ ഹി ഗന്ഥേതി ബന്ധതീതി വാ, ഗന്ഥേതി ബന്ധതി ഏത്ഥാതി വാ കത്വാ ഗന്ഥികോതി വുച്ചതി. ന്ഥകാരസ്സ വാണ്ഠകാരേ കതേ ഗണ്ഠികോ, തം ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ. ഉഭോ കണ്ണേതി ചീവരസ്സ ദ്വേ കോണേ. ഗലവാടകതോതി ഏത്ഥ ഗലോതി കണ്ഠോ. സോ ഹി ഖജ്ജഭോജ്ജലേയ്യപേയ്യസങ്ഖാതം ചതുബ്ബിധം അസനം ഗലതി പന്നോ ഹുത്വാ കുച്ഛിയം പതതി ഇതോതി ഗലോതി വുച്ചതി. ആവാടോയേവ ഖുദ്ദകട്ഠേന ആവാടകോ, ഖുദ്ദകത്ഥേ കോ. ഗലേ ഠിതോ ആവാടകോ ഗലവാടകോ. അകാരതോ ഹി ആകാരസ്സ ലോപോ ‘‘പപ’’ന്തിആദീസു (ജാ. ൧.൧.൨) വിയ. ഏത്ഥ ഹി പആപന്തി പദച്ഛേദോ, അകാരതോ ആകാരസ്സ ച ലോപോ. പവദ്ധം ആപം പപം, മഹന്തം ഉദകന്തി അത്ഥോ. സീസം വിവരിത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

൫൭൯. വാസം ഉപഗതോതി വാ വാസേന ഉപഗതോതി വാ അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘വാസത്ഥായ ഉപഗതസ്സാ’’തി.

൫൮൦. ഹത്ഥപാദേ അകീളന്തോ സുസംവുതോ നാമാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഹത്ഥം വാ പാദം വാ അകീളാപേന്തോ’’തി.

൫൮൨. ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂതി ഏത്ഥ ഓസദ്ദോ ഹേട്ഠാപരിയായോതി ആഹ ‘‘ഹേട്ഠാ ഖിത്തചക്ഖൂ’’തി. ‘‘ഹുത്വാ’’തിഇമിനാ കിരിയാവിസേസനഭാവം ദസ്സേതി. യുഗയുത്തകോതി യുഗേ യുത്തകോ. ദമിയിത്ഥാതി ദന്തോ. ആഭുസോ ജാനാതി കാരണാകാരണന്തി ആജാനേയ്യോ. ഏത്തകന്തി ചതുഹത്ഥപമാണം. യോ ഗച്ഛതി, അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടാ ആപത്തി ഹോതീതി യോജനാ. ‘‘പരിസ്സയഭാവ’’ന്തി ച ‘‘പരിസ്സയാഭാവ’’ന്തി ച ദ്വേ പാഠാ യുജ്ജന്തിയേവ.

൫൮൪. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേതി ഇമം പകാരം ഇത്ഥം ചീവരുക്ഖിപനം, ഭവതി ഗച്ഛതീതി ഭൂതോ, ഭിക്ഖു. ലക്ഖീയതി അനേനാതി ലക്ഖണം, ചീവരം. ഇത്ഥം ഭൂതോ ഇത്ഥമ്ഭൂതോ, തസ്സ ലക്ഖണം ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണം, തസ്മിം. കരണവചനം ദട്ഠബ്ബന്തി യോജനാ. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണം നാമ കിരിയാവിസേസനസ്സ സഭാവോതി ആഹ ‘‘ഏകതോ വാ…പേ… ഹുത്വാതി അത്ഥോ’’തി. അന്തോഇന്ദഖീലതോതി ഗാമസ്സ അന്തോഇന്ദഖീലതോതി. പഠമോ വഗ്ഗോ.