൭. സേഖിയകണ്ഡം

൧. പരിമണ്ഡലവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

സിക്ഖിതസിക്ഖേന തീസു സിക്ഖാസു ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി സിക്ഖിതസിക്ഖേന താദിനാ അട്ഠഹി ലോകധമ്മേഹി അകമ്പിയട്ഠേന താദിനാ, ഇട്ഠാനിട്ഠേസു വാ അവികാരട്ഠേന താദിനാ ഭഗവതാ യാനി സിക്ഖാപദാനി ‘‘സേഖിയാനീ’’തി ഭാസിതാനി, ദാനി തേസമ്പി സിക്ഖാപദാനം അയമ്പി വണ്ണനാക്കമോ ഭവതീതി യോജനാ.

൫൭൬. തത്ഥാതി സേഖിയസിക്ഖാപദേസു, അത്ഥോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. ‘‘സമന്തതോ’’തിഇമിനാ പരിത്യൂപസഗ്ഗസ്സത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘നാഭിമണ്ഡലം ജാണുമണ്ഡല’’ന്തി ഏത്ഥ ഉദ്ധംസദ്ദോ ച അധോസദ്ദോ ച അജ്ഝാഹരിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഉദ്ധ’’ന്തിആദി. അട്ഠങ്ഗുലമത്തന്തി ഭാവനപുംസകം, നിവാസേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. തതോതി അട്ഠങ്ഗുലമത്തതോ. യഥാ പടിച്ഛന്നം ഹോതി, ഏവം നിവാസേന്തസ്സാതി യോജനാ. തത്രിദം പമാണന്തി തസ്സ നിവാസനസ്സ ഇദം പമാണം. താദിസസ്സാതി ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകസ്സ തിരിയം അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥസ്സ നിവാസനസ്സ. ജാണുമണ്ഡലം പടിച്ഛാദനത്ഥം വട്ടതീതി യോജനാ. തത്ഥാതി ചീവരേസു. ന തിട്ഠതീതി വിരളത്താ ന തിട്ഠതി. തിട്ഠതീതി ഘനത്താ തിട്ഠതി.

നിവാസേന്തസ്സ ചാതിഏത്ഥ ചസദ്ദോ അവധാരണത്ഥോ, നിവാസേന്തസ്സേവാതി അത്ഥോ. കേവലം ഏവം നിവാസേന്തസ്സേവ ദുക്കടം ന ഹോതി, അഥ ഖോ തഥാ നിവാസേന്തസ്സാപി ദുക്കടമേവാതി യോജനാ. യേ പന നിവാസനദോസാതി സമ്ബന്ധോ. അഞ്ഞേതി പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ഓലമ്ബേത്വാ നിവസനതോ അഞ്ഞേ. തേ സബ്ബേതി സബ്ബേ തേ നിവാസനദോസാ. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം വിഭങ്ഗേ. തത്ഥേവാതി ഖന്ധകേയേവ.

അസഞ്ചിച്ച നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഏസേവ നയോ ‘‘അസതിയാ’’തി ഏത്ഥാപി. അജാനന്തസ്സാതി ഏത്ഥ അജാനനം ദുവിധം നിവാസനവത്തസ്സ അജാനനം, ആരൂള്ഹോരൂള്ഹഭാവസ്സ അജാനനന്തി. തത്ഥ ആരൂള്ഹോരൂള്ഹഭാവസ്സ അജാനനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അജാനന്തസ്സാ’’തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അജാനന്തസ്സാതി ഏത്ഥാ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം. തസ്സാതി നിവാസനവത്തസ്സ. അസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ. തം പനാതി ആപത്തിതോ അമോക്ഖനം പന. തസ്മാതി യസ്മാ യുജ്ജതി, തസ്മാ. യോതി ഭിക്ഖു. കുരുന്ദിയം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. സുക്ഖാ ജങ്ഘാ ഇമസ്സാതി സുക്ഖജങ്ഘോ. മഹന്തം പിണ്ഡികമംസം ഇമസ്സാതി മഹാപിണ്ഡികമംസോ. തസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ.

വണോതി അരു. തഞ്ഹി വണതി ഗത്തവിചുണ്ണനം കരോതീതി വണോതി വുച്ചതി. വാളമിഗാ വാ ചോരാ വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ അവുത്തസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ, തേന അഞ്ഞാപി ഉദകചിക്ഖല്ലാദയോ ആപദാ സങ്ഗയ്ഹന്തി.

൫൭൭. ഇധാതി ഇമസ്മിം വിഭങ്ഗേ, സിക്ഖാപദേ വാ. ഉഭോ കണ്ണേതി പുരതോ ച പച്ഛതോ ച നിഗ്ഗതേ ദ്വേ കണ്ണേ. അവിസേസേനാതി ‘‘അന്തരഘരേ’’തി ച ‘‘ആരാമേ’’തി ച വിസേസം അകത്വാ സാമഞ്ഞേന. വിഹാരേപീതി സങ്ഘസന്നിപാതബുദ്ധുപട്ഠാനഥേരുപട്ഠാനാദികാലം സന്ധായ വുത്തം.

൫൭൮. കായേകദേസേ കായസദ്ദോ വത്തതീതി ആഹ ‘‘ജാണുമ്പി ഉരമ്പീ’’തി. ‘‘ന സീസം പാരുതേനാ’’തിഇമിനാ ‘‘സുപ്പടിച്ഛന്നേനാ’’തിപദസ്സ അതിബ്യാപിതദോസം പടിക്ഖിപതി. ഗണ്ഠികന്തി പാസോ. സോ ഹി ഗന്ഥേതി ബന്ധതീതി വാ, ഗന്ഥേതി ബന്ധതി ഏത്ഥാതി വാ കത്വാ ഗന്ഥികോതി വുച്ചതി. ന്ഥകാരസ്സ വാണ്ഠകാരേ കതേ ഗണ്ഠികോ, തം ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ. ഉഭോ കണ്ണേതി ചീവരസ്സ ദ്വേ കോണേ. ഗലവാടകതോതി ഏത്ഥ ഗലോതി കണ്ഠോ. സോ ഹി ഖജ്ജഭോജ്ജലേയ്യപേയ്യസങ്ഖാതം ചതുബ്ബിധം അസനം ഗലതി പന്നോ ഹുത്വാ കുച്ഛിയം പതതി ഇതോതി ഗലോതി വുച്ചതി. ആവാടോയേവ ഖുദ്ദകട്ഠേന ആവാടകോ, ഖുദ്ദകത്ഥേ കോ. ഗലേ ഠിതോ ആവാടകോ ഗലവാടകോ. അകാരതോ ഹി ആകാരസ്സ ലോപോ ‘‘പപ’’ന്തിആദീസു (ജാ. ൧.൧.൨) വിയ. ഏത്ഥ ഹി പആപന്തി പദച്ഛേദോ, അകാരതോ ആകാരസ്സ ച ലോപോ. പവദ്ധം ആപം പപം, മഹന്തം ഉദകന്തി അത്ഥോ. സീസം വിവരിത്വാതി സമ്ബന്ധോ.

൫൭൯. വാസം ഉപഗതോതി വാ വാസേന ഉപഗതോതി വാ അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘വാസത്ഥായ ഉപഗതസ്സാ’’തി.

൫൮൦. ഹത്ഥപാദേ അകീളന്തോ സുസംവുതോ നാമാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഹത്ഥം വാ പാദം വാ അകീളാപേന്തോ’’തി.

൫൮൨. ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂതി ഏത്ഥ ഓസദ്ദോ ഹേട്ഠാപരിയായോതി ആഹ ‘‘ഹേട്ഠാ ഖിത്തചക്ഖൂ’’തി. ‘‘ഹുത്വാ’’തിഇമിനാ കിരിയാവിസേസനഭാവം ദസ്സേതി. യുഗയുത്തകോതി യുഗേ യുത്തകോ. ദമിയിത്ഥാതി ദന്തോ. ആഭുസോ ജാനാതി കാരണാകാരണന്തി ആജാനേയ്യോ. ഏത്തകന്തി ചതുഹത്ഥപമാണം. യോ ഗച്ഛതി, അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടാ ആപത്തി ഹോതീതി യോജനാ. ‘‘പരിസ്സയഭാവ’’ന്തി ച ‘‘പരിസ്സയാഭാവ’’ന്തി ച ദ്വേ പാഠാ യുജ്ജന്തിയേവ.

൫൮൪. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേതി ഇമം പകാരം ഇത്ഥം ചീവരുക്ഖിപനം, ഭവതി ഗച്ഛതീതി ഭൂതോ, ഭിക്ഖു. ലക്ഖീയതി അനേനാതി ലക്ഖണം, ചീവരം. ഇത്ഥം ഭൂതോ ഇത്ഥമ്ഭൂതോ, തസ്സ ലക്ഖണം ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണം, തസ്മിം. കരണവചനം ദട്ഠബ്ബന്തി യോജനാ. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണം നാമ കിരിയാവിസേസനസ്സ സഭാവോതി ആഹ ‘‘ഏകതോ വാ…പേ… ഹുത്വാതി അത്ഥോ’’തി. അന്തോഇന്ദഖീലതോതി ഗാമസ്സ അന്തോഇന്ദഖീലതോതി. പഠമോ വഗ്ഗോ.

൨. ഉജ്ജഗ്ഘികവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൫൮൬. ഉച്ചാസദ്ദം കത്വാ ജഗ്ഘനം ഹസനം ഉജ്ജഗ്ഘോ, സോയേവ ഉജ്ജഗ്ഘികാ, തായ. ഇതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മഹാഹസിതം ഹസന്തോ’’തി. ഏത്ഥാതി ‘‘ഉജ്ജഗ്ഘികായാ’’തിപദേ.

൫൮൮. കിത്താവതാതി കിത്തകേന പമാണേന, ഏവം നിസിന്നേസു ഥേരേസൂതി സമ്ബന്ധോ, നിദ്ധാരണേ ചേതം ഭുമ്മവചനം. വവത്ഥപേതീതി ഇദഞ്ചീദഞ്ച കഥേതീതി വവത്ഥപേതി. ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന പമാണേന.

൫൯൦. നിച്ചലം കത്വാ കായസ്സ ഉജുട്ഠപനം കായപഗ്ഗഹോ നാമാതി ആഹ ‘‘നിച്ചലം കത്വാ’’തിആദി. ഏസേവ നയോ ബാഹുപഗ്ഗഹസീസപഗ്ഗഹേസുപീതി. ദുതിയോ വഗ്ഗോ.

൩. ഖമ്ഭകതവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൫൯൬. ഖമ്ഭോ കതോ യേനാതി ഖമ്ഭകതോ. ഖമ്ഭോതി ച പടിബദ്ധോ. കത്ഥ പടിബദ്ധോതി ആഹ ‘‘കടിയം ഹത്ഥം ഠപേത്വാ’’തി. സസീസം അവഗുണ്ഠയതി പരിവേഠതീതി ഓഗുണ്ഠിതോതി ആഹ ‘‘സസീസം പാരുതോ’’തി.

൬൦൦. ഉദ്ധം ഏകാ കോടി ഇമിസ്സാ ഗമനായാതി ഉക്കുടികാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉക്കുടികാ വുച്ചതീ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി ‘‘ഉക്കുടികായാ’’തിപദേ.

൬൦൧. ഹത്ഥപല്ലത്ഥീകദുസ്സപല്ലത്ഥീകേസു ദ്വീസു ദുസ്സപല്ലത്ഥികേ ആയോഗപല്ലത്ഥീകാപി സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി ആഹ ‘‘ആയോഗപല്ലത്ഥികാപി ദുസ്സപല്ലത്ഥികാ ഏവാ’’തി.

൬൦൨. സതിയാ ഉപട്ഠാനം സക്കച്ചന്തി ആഹ ‘‘സതിംഉപട്ഠപേത്വാ’’തി.

൬൦൩. പിണ്ഡപാതം ദേന്തേപീതി പിണ്ഡപാതം പത്തേ പക്ഖിപന്തേപി. പത്തേ സഞ്ഞാ പത്തസഞ്ഞാ, സാ അസ്സത്ഥീതി പത്തസഞ്ഞീ. ‘‘കത്വാ’’ തിഇമിനാ കിരിയാവിസേസനഭാവം ദസ്സേതി.

൬൦൪. സമസൂപകം പിണ്ഡപാതന്തി ഏത്ഥ സൂപപിണ്ഡപാതാനം സമഉപഡ്ഢഭാവം ആസങ്കാ ഭവേയ്യാതി ആഹ ‘‘സമസൂപകോ നാമാ’’തിആദി. യത്ഥാതി പിണ്ഡപാതേ. ഭത്തസ്സ ചതുത്ഥഭാഗപമാണോ സൂപോ ഹോതി, സോ പിണ്ഡപാതോ സമസൂപകോ നാമാതി യോജനാ. ഓലോണീ ച സാകസൂപേയ്യഞ്ച മച്ഛരസോ ച മംസരസോ ചാതി ദ്വന്ദോ. തത്ഥ ഓലോണീതി ഏകാ ബ്യഞ്ജനവികതി. സാകസൂപേയ്യന്തി സൂപസ്സ ഹിതം സൂപേയ്യം, സാകമേവ സൂപേയ്യം സാകസൂപേയ്യം. ഇമിനാ സബ്ബാപി സാകസൂപേയ്യബ്യഞ്ജനവികതി ഗഹിതാ. മച്ഛരസമംസരസാദീനീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന അവസേസാ സബ്ബാപി ബ്യഞ്ജനവികതി സങ്ഗഹിതാ. തം സബ്ബം രസാനം രസോ രസരസോതി കത്വാ ‘‘രസരസോ’’തി വുച്ചതി.

൬൦൫. സമപുണ്ണം സമഭരിതന്തി വേവചനമേവ. ഥൂപം കതോ ഥൂപീകതോതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഥൂപീകതോ നാമാ’’തിആദി.

തത്ഥാതി ‘‘ഥൂപീകത’’ന്തിആദിവചനേ. തേസന്തി അഭയത്ഥേരതിപിടകചൂളനാഗത്ഥേരാനം. ഇതി പുച്ഛിംസു, തേസഞ്ച ഥേരാനം വാദം ആരോചേസുന്തി യോജനാ. ഥേരോതി ചൂളസുമനത്ഥേരോ. ഏതസ്സാതി തിപിടകചൂളനാഗത്ഥേരസ്സ. സത്തക്ഖത്തുന്തി സത്ത വാരേ. കുതോതി കസ്സാചരിയസ്സ സന്തികാ. തസ്മാതി യസ്മാ യാവകാലികേന പരിച്ഛിന്നോ, തസ്മാ. ആമിസജാതികം യാഗുഭത്തം വാ ഫലാഫലം വാതി യോജനാ. തഞ്ച ഖോതി തഞ്ച സമതിത്ഥികം. ഇതരേന പനാതി നാധിട്ഠാനുപഗേന പത്തേന പന. യം പൂവഉച്ഛുഖണ്ഡഫലാഫലാദി ഹേട്ഠാ ഓരോഹതി, തം പൂവഉച്ഛുഖണ്ഡഫലാഫലാദീതി യോജനാ. പൂവവടംസകോതി ഏത്ഥ വടംസകോതി ഉത്തംസോ. സോ ഹി ഉദ്ധം തസീയതേ അലങ്കരീയതേതി വടംസോതി വുച്ചതി ഉകാരസ്സ വകാരം, തകാരസ്സ ച ടകാരം കത്വാ, സോയേവ വടംസകോ, മുദ്ധനി പിലന്ധിതോ ഏകോ അലങ്കാരവിസേസോ. പൂവമേവ തംസദിസത്താ പൂവവടംസകോ, തം. പുപ്ഫവടംസകോ ച തക്കോലകടുകഫലാദിവടംസകോ ചാതി ദ്വന്ദോ, തേ.

ഇധാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ. നനു സബ്ബഥൂപീകതേസു പടിഗ്ഗഹണസ്സ അകപ്പിയത്താ പരിഭുഞ്ജനമ്പി ന വട്ടതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബത്ഥ പനാ’’തിആദി. തത്ഥ സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു ഥൂപീകതേസൂതി. തതിയോ വഗ്ഗോ.

൪. സക്കച്ചവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൬൦൮. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ. ഓധിന്തി അവധിം മരിയാദം.

൬൧൦. ഥൂപകതോതി ഥൂപമേവ ഥൂപകം, തതോ ഥൂപകതോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മത്ഥകതോ’’തി.

൬൧൧. മാഘാതസമയാദീസൂതി ‘‘പാണേ മാ ഘാതേഥാ’’തി രാജാനോ ഭേരിം ചരാപേന്തി ഏത്ഥാതി മാഘാതോ, സോയേവ സമയോ മാഘാതസമയോ. ആദിസദ്ദേന അഞ്ഞം പടിച്ഛന്നകാരണം ഗഹേതബ്ബം.

൬൧൫. തേസന്തി മയൂരണ്ഡകുക്കുടണ്ഡാനന്തി. ചതുത്ഥോ വഗ്ഗോ.

൫. കബളവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൬൧൭. ‘‘മുഖദ്വാര’’ന്തി കമ്മസ്സ ‘‘അനാഹടേ’’തി ച ‘‘വിവരിസ്സാമീ’’തി ച ദ്വീസു കിരിയാസു സമ്ബന്ധഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അനാഹരിതേ മുഖദ്വാര’’ന്തി.

൬൧൮. സകലം ഹത്ഥന്തി പഞ്ചങ്ഗുലിം സന്ധായ വുത്തം.

൬൧൯. സകബളേനാതി ഏത്ഥ കബളസദ്ദേന വചനസ്സ അപരിപുണ്ണകാരണം സബ്ബമ്പി ഗഹേതബ്ബം.

൬൨൦. പിണ്ഡുക്ഖേപകന്തിആദീസു വിച്ഛത്ഥേ കപച്ചയോതി ആഹ ‘‘പിണ്ഡം ഉക്ഖിപിത്വാ ഉക്ഖിപിത്വാ’’തി. ത്വാസദ്ദേന കിരിയാവിസേസനഭാവം ദസ്സേതി.

൬൨൪. ‘‘അവകിരിത്വാ’’തി ഇമിനാ സിത്ഥാവകാരകന്തി ഏത്ഥ അവപുബ്ബോ കിരധാതുയേവ, ന കരധാതൂതി ദസ്സേതി.

൬൨൬. ‘‘ചപുചപൂ’’തി ഏവം സദ്ദന്തി ‘‘ചപുചപൂ’’തി ഏവം അനുകരണരവന്തി. പഞ്ചമോ വഗ്ഗോ.

൬. സുരുസുരുവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൬൨൭. ‘‘സുരുസുരൂ’’തി ഏവം സദ്ദന്തി ‘‘സുരുസുരൂ’’തി ഏവം അനുകരണരവം. ദവനം കീളനന്തി ഇമിനാ വചനത്ഥേന പരിഹാസോ ദവോ നാമാതി ആഹ ‘‘ദവോതി പരിഹാസവചന’’ന്തി. തന്തി സോ ദവോ. ലിങ്ഗവിപല്ലാസോ ഹേസ. ന കാതബ്ബം ന കാതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. സിലകബുദ്ധോതി സിലായ കതോ, സിലേന നിയുത്തോ വാ ബുദ്ധോ. അപടിബുദ്ധോതി അപടിവിദ്ധോ ബുദ്ധോ, പരിഹാസവചനമേതം. ഗോധമ്മോതി ഗുന്നം ധമ്മോ. അജധമ്മോതി അജാനം ധമ്മോ. മിഗസങ്ഘോതി മിഗാനം സങ്ഘോ. പസുസങ്ഘോതി പസൂനം സങ്ഘോ.

൬൨൮. ‘‘ഭുഞ്ജന്തേനാ’’തി പദം ‘‘നില്ലേഹിതു’’ന്തി പദേ ഭാവകത്താ.

൬൩൧. ഏവംനാമകേതി ‘‘കോകനുദ’’ന്തി ഏവം നാമം അസ്സ പാസാദസ്സാതി ഏവംനാമകോ, പാസാദോ, തസ്മിം. ‘‘പദുമസണ്ഠാനോ’’തി ഇമിനാ പാസാദസ്സ സദിസൂപചാരേന ‘‘കോകനുദോ’’തി നാമലഭനം ദസ്സേതി. തേനാതി പദുമസണ്ഠാനത്താ. അസ്സാതി പാസാദസ്സ. പുഗ്ഗലികമ്പീതി പരപുഗ്ഗലസന്തകം ഗഹേതബ്ബം ‘‘അത്തനോ സന്തകമ്പീ’’തി അത്തപുഗ്ഗലസന്തകസ്സ വിസും ഗയ്ഹമാനത്താ. സങ്ഖമ്പീതി പാനീയസങ്ഖമ്പി. സരാവമ്പീതി പാനീയസരാവമ്പി. ഥാലകമ്പീതി പാനീയഥാലകമ്പി.

൬൩൨. ‘‘ഉദ്ധരിത്വാ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തവചനസ്സ കമ്മാപാദാനാനി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സിത്ഥാനി ഉദകതോ’’തി. ഭിന്ദിത്വാതി ചുണ്ണവിചുണ്ണാനി കത്വാ. ബഹീതി അന്തരഘരതോ ബഹി.

൬൩൪. സേതച്ഛത്തന്തി ഏത്ഥ സേതസദ്ദോ പണ്ഡരപരിയായോതി ആഹ ‘‘പണ്ഡരച്ഛത്ത’’ന്തി. വത്ഥപലിഗുണ്ഠിതന്തി വത്ഥേഹി സമന്തതോ വേഠിതം. സേതം ഛത്തം സേതച്ഛത്തം. കിളഞ്ജേഹി കതം ഛത്തം കിളഞ്ജച്ഛത്തം. പണ്ണേഹി കതം ഛത്തം പണ്ണച്ഛത്തം. മണ്ഡലേന ബദ്ധം മണ്ഡലബദ്ധം. സലാകാഹി ബദ്ധം സലാകബദ്ധം. താനീതി തീണി ഛത്താനി. ഹീതി സച്ചം. യമ്പി ഏകപണ്ണച്ഛത്തന്തി യോജനാ. ഏതേസൂതി തീസു ഛത്തേസു. അസ്സാതി യസ്സ കസ്സചി ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ. സോതി യോ കോചി ഗഹട്ഠോ വാ പബ്ബജിതോ വാ. ഛത്തപാദുകായ വാതി ഛത്തദണ്ഡനിക്ഖേപനായ പാദുകായ വാ. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ.

൬൩൫. മജ്ഝിമസ്സാതി പമാണമജ്ഝിമസ്സ. ‘‘ചതുഹത്ഥപ്പമാണോ’’തിഇമിനാ ചതുഹത്ഥതോ ഊനാതിരേകോ ദണ്ഡോ ന ദണ്ഡോ നാമാതി ദസ്സേതി. ദണ്ഡോ പാണിമ്ഹി അസ്സാതി വചനത്ഥം അതിദിസന്തോ ആഹ ‘‘വുത്തനയേനേവാ’’തി.

൬൩൬. ‘‘സത്ഥപാണിമ്ഹീ’’തി ഏത്ഥ അസി ഏവ അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘അസി’’ന്തി. അസിന്തി ഖഗ്ഗം.

൬൩൭. ‘‘ആവുധം നാമ ചാപോ കോദണ്ഡോ’’തി പാളിയം വുത്തവചനം ഉപലക്ഖണമേവാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആവുധപാണിസ്സാതി ഏത്ഥാ’’തിആദി. സബ്ബാപി ധനുവികതി ആവുധന്തി വേദിതബ്ബാതി യോജനാ. യഥാ അസിം സന്നഹിത്വാ ഠിതോ സത്ഥപാണീതി സങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി, ഏവം ധനും കണ്ഠേ പടിമുക്കോ ആവുധപാണീതി ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി, ഇമിനാ ആവുധോ പാണിനാ ഗഹിതോയേവ ആവുധപാണി നാമാതി ദസ്സേതീതി. ഛട്ഠോ വഗ്ഗോ.

൭. പാദുകവഗ്ഗ-അത്ഥയോജനാ

൬൩൮. അങ്ഗുലന്തരന്തി പാദങ്ഗുലവിവരം. പാദുകന്തി ഉപാഹനവിസേസോ. സോ ഹി പജ്ജതേ ഇമായാതി പാദുകാതി വുച്ചതി, സാ ബഹുപടലാ ചമ്മമയാ വാ ഹോതി കട്ഠമയാ വാ. പടിമുഞ്ചിത്വാതി പാദുകം പടിമുഞ്ചീത്വാ.

൬൪൦. ദ്വീഹി ജനേഹി ഗഹിതോതി സമ്ബന്ധോ. വംസേനാതി വേണുനാ, യാനേ നിസിന്നോതി സമ്ബന്ധോ. വിസങ്ഖരിത്വാതി വിപത്തിം കരിത്വാ. ദ്വേപീതി ധമ്മകഥികധമ്മപടിഗ്ഗാഹകസങ്ഖാതാ ഉഭോപി ജനാ. വട്ടതീതി ദേസേതും വട്ടതി.

൬൪൧. സയനഗതസ്സാതി സയനം ഗതസ്സ, സയനേ നിപന്നസ്സാതി അത്ഥോ. നിപന്നസ്സ ദേസേതും ന വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ.

൬൪൨. തീസു പല്ലത്ഥികാസു യായ കായചി പല്ലത്ഥികായ നിസിന്നസ്സ ധമ്മം ദേസേതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പല്ലത്ഥികായാ’’തിആദി.

൬൪൩. യഥാ വേഠിയമാനേ കേസന്തോ ന ദിസ്സതി, ഏവം വേഠിതസീസസ്സാതി യോജനാ.

൬൪൭. ഛപകസദ്ദസ്സ ച ചണ്ഡാലസദ്ദസ്സ ച വേവചനത്താ വുത്തം ‘‘ചണ്ഡാലസ്സാ’’തി. ചണ്ഡാലോ ഹി സം സുനഖം പചതീതി ഛപകോതി വുച്ചതി സകാരസ്സ ഛകാരം കത്വാ. ഛപകസ്സ ഏസാ ഛപകീ, ചണ്ഡാലഭരിയാ. യത്രാതി ഏത്ഥ ത്രപച്ചയോ പച്ചത്തേ ഹോതീതി ആഹ ‘‘യോ ഹി നാമാ’’തി. യോ രാജാ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ മന്തം പരിയാപുണിസ്സതി നാമ, അയം രാജാ യാവ അതിവിയ അധമ്മികോതി വുത്തം ഹോതി. ‘‘സബ്ബമിദ’’ന്തി അയം സദ്ദോ ലിങ്ഗവിപല്ലാസോതി ആഹ ‘‘സബ്ബോ അയ’’ന്തി. ‘‘ലോകോ’’തി ഇമിനാ ഇധസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ചരിമസദ്ദോ അന്തിമപരിയായോ. അന്തിമോതി ച ലാമകോ. ലാമകോതി ച നാമ ഇധ വിപത്തീതി ആഹ ‘‘സങ്കര’’ന്തി. സങ്കരന്തി വിപത്തിം. ‘‘നിമ്മരിയാദോ’’തി ഇമിനാ ‘‘സങ്കരം ഗതോ’’തി പദാനം അധിപ്പായത്ഥം ദസ്സേതി. ചരിമം ഗതം ചരിമഗതം, സബ്ബോ അയം ലോകോ ചരിമഗതോതി അത്ഥോ. ഇധ ച ജാതകേ (ജാ. ൧.൪.൩൩) ച കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘ചമരികത’’ന്തി പാഠോ അത്ഥി, സോ അയുത്തോയേവ. തത്ഥേവാതി അമ്ബരുക്ഖമൂലേയേവ. തേസന്തി രാജബ്രാഹ്മണാനം.

തത്ഥാതി തിസ്സം ഗാഥായം. പാളിയാതി അത്തനോ ആചാരപകാസകഗന്ഥസങ്ഖാതായ പാളിയാ. ന പസ്സരേതി ഏത്ഥ രേസദ്ദോ അന്തിസ്സ കാരിയോതി ആഹ ‘‘ന പസ്സന്തീ’’തി. യോ ചായന്തി യോ ച അയം. അയംസദ്ദോ പദാലങ്കാരമത്തോ, ബ്രാഹ്മണോതി അത്ഥോ. അധീയതീതി അജ്ഝായതി, സിക്ഖതീതി അത്ഥോ.

തതോതി ബോധിസത്തേന വുത്തഗാഥാതോ പരന്തി സമ്ബന്ധോ. തസ്സാതി ഗാഥായ. ഭോതി ബോധിസത്തം ആമന്തേതി. ‘‘ഭുത്തോ’’തി പദസ്സ കമ്മവാചകഭാവമാവികാതും വുത്തം ‘‘മയാ’’തി. അസ്സാതി ഓദനസ്സ. ഇമിനാ സുചി പരിസുദ്ധം മംസം സുചിമംസം, തേന ഉപസേചനമസ്സാതി സുചിമംസൂപസേചനോതി ബാഹിരത്ഥസമാസം ദസ്സേതി. ധമ്മേതി ആചാരധമ്മേ. ബദ്ധോ ഹുത്വാതി ഥദ്ധോ ഹുത്വാ, അയമേവ വാ പാഠോ. വണ്ണസദ്ദസ്സ സണ്ഠാനാദികേ അഞ്ഞേ അത്ഥേ പടിക്ഖിപിതും വുത്തം ‘‘പസത്ഥോ’’തി. ഥോമിതോതി തസ്സേവ വേവചനം.

അഥാതി അനന്തരേ. നന്തി ബ്രാഹ്മണം. തസ്സാതി ഗാഥാദ്വയസ്സ. ബ്രാഹ്മണാതി പുരോഹിതം ആലപതി. സമ്പതീതി സന്ദീട്ഠികേ. ‘‘യാ വുത്തി വിനിപാതേന, അധമ്മചരണേന വാ’’തി പദാനം സമ്ബന്ധം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘നിപ്പജ്ജതീ’’തി.

മഹാബ്രഹ്മേതി ഏത്ഥ ബ്രഹ്മസദ്ദോ ബ്രാഹ്മണവാചകോതി ആഹ ‘‘മഹാബ്രാഹ്മണാ’’തി. അഞ്ഞേപീതി രാജബ്രാഹ്മണേഹി അപരേപി. ‘‘പചന്തീ’’തി വുത്തേ അവിനാഭാവതോ ‘‘ഭുഞ്ജന്തീ’’തി അത്ഥോപി ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘പചന്തി ചേവ ഭുഞ്ജന്തി ചാ’’തി. ‘‘ന കേവല’’ന്തിആദിനാ അഞ്ഞേപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദസ്സ സമ്പിണ്ഡനത്ഥം ദസ്സേതി, ത്വം ആചരിസ്സസീതി സമ്ബന്ധോ. പുന ത്വന്തി തം, ഉപയോഗത്ഥേ ചേതം പച്ചത്തവചനം, ‘‘മാ ഭിദാ’’തിഇമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ‘‘പാസാണോ’’തിഇമിനാ അസ്മസദ്ദോ പാസാണപരിയായോതി ദസ്സേതി. തേനാതി ഭിന്ദനഹേതുനാ.

൬൪൮. അത്തനോ കങ്ഖാഠാനസ്സ പുച്ഛനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ന കഥേതബ്ബ’’ന്തി.

൬൪൯. സമധുരേനാതി സമം ധുരേന, സമം മുഖേനാതി അത്ഥോ.

൬൫൨. യം മൂലം വാ യാ സാഖാ വാ ഗച്ഛതീതി യോജനാ. ഖന്ധേതി രുക്ഖസ്സ ഖന്ധേ. നിക്ഖമതീതി ഉച്ചാരപസ്സാവോ നിക്ഖമതി. തിണണ്ഡുപകന്തി തിണേന കതം, തിണമയം വാ അണ്ഡുപകം. ഏത്ഥാതി ഉച്ചാരപസ്സാവഖേളേസു.

൬൫൩. അധിപ്പേതഉദകം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പരിഭോഗഉദകമേവാ’’തി. സത്തമോ വഗ്ഗോ.

ഏത്ഥാതി സേഖിയേസു. സൂപബ്യഞ്ജനപടിച്ഛാദനേതി സൂപബ്യഞ്ജനേ ഓദനേന പടിച്ഛാദേതി. സമത്താ സേഖിയാ.

൮. സത്താധികരണസമഥ-അത്ഥയോജനാ

൬൫൫. സങ്ഖ്യം പരിച്ഛിജ്ജതീതി സങ്ഖ്യാപരിച്ഛേദോ. തേസന്തി ചതുബ്ബിധാനമധികരണാനം. തസ്സാതി തേസം ഖന്ധകപരിവാരാനം. തത്ഥേവാതി തേസു ഏവ ഖന്ധകപരിവാരേസു. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു സിക്ഖാപദേസൂതി.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.

ജാദിലഞ്ഛിതനാമേന നേകാനം വാചിതോ മയാ.

സാധും മഹാവിഭങ്ഗസ്സ, സമത്തോ യോജനാനയോതി.