൪. പദട്ഠാനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ

൨൨. തേസം തേസന്തി അനവസേസപരിയാദാനം, തേന യേ സുത്തേ വുത്താ ച ധമ്മാ, യേ ച തേസം കാരണഭൂതം, തേസം സബ്ബേസമ്പീതി വുത്തം ഹോതി. സബ്ബധമ്മയാഥാവഅസമ്പടിവേധോതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘കത്ഥ പന സോ’’തിആദി വുത്തം.

പിയായിതബ്ബജാതിയന്തി പേമനീയസഭാവം. മിച്ഛാപടിപദാതി പമാദാപത്തി, മിച്ഛാഭിനിവേസോ വാ. ഏകവാരം ഉപ്പന്നാപി പാണാതിപാതചേതനാ വേരപ്പസവനതോ ദോസസ്സ, ഏകവാരം ഉപ്പന്നാപി പമാദാപത്തി, മിച്ഛാഭിനിവേസോ വാ മോഹസ്സ ഉപ്പത്തികാരണന്തി പാളിയം അവുത്തമ്പി നയതോ നിദ്ധാരേതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘ദോസസ്സ…പേ… ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ’’തി ആഹ. നിമിത്തത്ഥഗ്ഗഹണലക്ഖണം വണ്ണസണ്ഠാനം, അനുബ്യഞ്ജനത്ഥഗ്ഗഹണലക്ഖണം അനുബ്യഞ്ജനന്തി ‘‘നിമിത്താനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗഹണലക്ഖണാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥ നിമിത്തം ഇത്ഥിപുരിസനിമിത്തം. അനുബ്യഞ്ജനം ഹത്ഥപാദഹസിതകഥിതാദി. ഫസ്സോ പച്ചയോ ഏതിസ്സാതി ഫസ്സപച്ചയാ, തംഭാവോ ഫസ്സപച്ചയതാ. അസ്സാദേതി ഏതായാതി അസ്സാദോ, തണ്ഹാ.

വത്ഥൂനി ഞേയ്യധമ്മോതി ആഹ ‘‘വത്ഥുഅവിപ്പടിപത്തി വിസയസഭാവപടിവേധോ’’തി. ഇധാധിപ്പേതം സമ്മാപടിപത്തിം ദസ്സേതും ‘‘സീലസമാധിസമ്പദാന’’ന്തി വുത്തം. ഏകദേസുപലക്ഖണവസേന, വണ്ണഗന്ധരാഗിസപ്പായവസേന വാ പാളിയം ‘‘വിനീലകവിപുബ്ബകഗ്ഗഹണലക്ഖണാ അസുഭസഞ്ഞാ’’തി വത്വാ ‘‘തസ്സാ നിബ്ബിദാപദട്ഠാന’’ന്തി വുത്തം നിബ്ബിദം ദസ്സേന്തോ ‘‘നിബ്ബിദാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പരിതസ്സനതോ വിസേസേതും ‘‘ഞാണേനാ’’തി വിസേസിതം. തഥാ പവത്തന്തി നിബ്ബിദനാകാരേന പവത്തനം.

യോനിസോ ഉമ്മുജ്ജന്തിയാ വിദേഹരഞ്ഞോ ധീതായ രുചായ ജാതിസ്സരഞാണം കമ്മസ്സകതഞ്ഞാണസ്സ കാരണം അഹോസി, ന പന അസപ്പുരിസൂപനിസ്സയതോ, അയോനിസോ ഉമ്മുജ്ജന്തസ്സ തസ്സേവ രഞ്ഞോ സേനാപതിനോ അലാതസ്സ ബീജകസ്സ ദാസസ്സാതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇമസ്സ ച…പേ… ഉദാഹരിതബ്ബോ’’തി ആഹ. സോതി പസാദോ. അവത്ഥാവിസേസോതി സമ്പയുത്തധമ്മാനം അനാവിലഭാവലക്ഖിതോ അവത്ഥാഭേദോ. ആയതനഗതോതി ഠാനഗതോ, രതനത്തയവിസയോതി അത്ഥോ. ‘‘കായോ’’തിആദിനാ അവത്ഥാവിസേസേന വിനാ സഭാവസിദ്ധമേവ പദട്ഠാനം ദസ്സേതി.

ഇമസ്മിം ച ഠാനേ പാളിയം പുബ്ബേ യേസം ധമ്മാനം പദട്ഠാനം നിദ്ധാരിതം, തേ ധമ്മാ യേസം ധമ്മാനം പദട്ഠാനാനി ഹോന്തി, തേ ദസ്സേതും ‘‘അപരോ നയോ’’തിആദി ആരദ്ധന്തി വേദിതബ്ബം. അസ്സാദമനസികാരോ അയോനിസോമനസികാരലക്ഖണോ വുത്തോ നിദസ്സനമത്തഅത്ഥോതി വേദിതബ്ബോ, യേഭുയ്യേന സത്താനം ലോഭവസേന അയോനിസോമനസികാരാ സംവത്തന്തീത്തി ദസ്സനത്ഥം വാ ഏവം വുത്തം. ഉപപത്തി ഏവ ഓപപച്ചയം, തസ്സ ഭാവോ ഓപപച്ചയികന്തി ആഹ ‘‘ഉപപത്തിഭവഭാവേനാ’’തി. വവത്ഥിതഭാവോതി വവത്ഥിതഭാവോ രൂപസ്സ ദസ്സനാദിപടിനിയതാരമ്മണകിച്ചതാ. ഭവസ്സ അങ്ഗാനീതി ഭവസ്സ കാരണാനി. ദുതിയേ അങ്ഗാനീതി അവയവാ, കമ്മവട്ടമ്പി വാ കാരണങ്ഗഭാവേന യോജേതബ്ബം.

കമ്മട്ഠാനസ്സാതി ഭാവനായ ബ്രൂഹനാ വഡ്ഢനാ. തേസൂതി തിത്ഥഞ്ഞുതാദീസു. കല്യാണമിത്തസ്സ സമ്മദേവ പയിരുപാസനായപീതി തം നിസ്സായ ലദ്ധേന സബ്ബായ ധമ്മസ്സവനേന ധമ്മുപസംഹിതം പാമോജ്ജം ഹോതീതി തിത്ഥഞ്ഞുതാ പീതഞ്ഞുതായ പദട്ഠാനം. ഏവം യായ വിമുത്തിയാ സതി വിമുത്തിഞാണദസ്സനം ഹോതീതി സാ തസ്സ പദട്ഠാനന്തി അയമത്ഥോ പാകടോതി ആഹ ‘‘പുരിമാനം…പേ… സുവിഞ്ഞേയ്യോ ഏവാ’’തി. സഹ അധിട്ഠാനേനാതി ഞാതപരിഞ്ഞായ സദ്ധിം. ഞാതപരിഞ്ഞാ ഹി തീരണപരിഞ്ഞായ അധിട്ഠാനം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

പദട്ഠാനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.