൧൦. വേവചനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ

൩൭. അഞ്ഞമഞ്ഞേഹീതി അഞ്ഞേഹി അഞ്ഞേഹി. ആയതിന്തി പച്ചവേക്ഖണകാലേ. കഥഞ്ചീതി യേന കേനചി പകാരേന, പഠമം വുത്തേന പരിയായേന അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ അപരേന പരിയായേന പടിവിജ്ഝേയ്യാതി അധിപ്പായോ. പരിയായവചനം നിദ്ദിസതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏവം സബ്ബത്ഥ. തസ്മിം ഖണേതി പരിയായവചനസ്സ വുത്തക്ഖണേ. വിക്ഖിത്തചിത്താനന്തി ആരമ്മണന്തരേഹി വിവിധഖിത്തചിത്താനം. അഞ്ഞവിഹിതാനന്തി അഞ്ഞം ചിന്തേന്താനം. കസ്മാ പന അഞ്ഞേന പരിയായേന തദത്ഥാവബോധനം, നനു തേന വുത്തേ ദള്ഹീകരണം ഹോതീതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘തേനേവാ’’തിആദി. തത്ഥ തദഞ്ഞേസന്തി തേഹി വിക്ഖിത്തചിത്താദീഹി അഞ്ഞേസം, യേഹി പഠമം വചനം സമ്മദേവ ഗഹിതം. തത്ഥാതി വുത്തവചനേനേവ പുനപ്പുനം വചനേ. അധിഗതഅന്വത്ഥതായ പുനരുത്തി പരിവജ്ജനത്ഥം വിസേസനഭാവേന താഹി താഹി സഞ്ഞാഹിപി അയമ്പി സദ്ദോ ഇമസ്സത്ഥസ്സ വാചകോ, അയമ്പി സദ്ദോ ഇമസ്സത്ഥസ്സ വാചകോതി പഞ്ഞാപനേഹി. ദേസേതബ്ബസ്സ തസ്സ തസ്സ അത്ഥസ്സ അത്തനോ ചിത്തേ ഉപനിബന്ധനം ഠപനം. തത്ഥാതി ധമ്മനിരുത്തിപടിസമ്ഭിദായം. ബീജാവാപനം ഹേതുസമ്പാദനം.

ഏവം ഭഗവതോ പരിയായദേസനായം അനേകാനി പയോജനാനി വത്വാ ഇദാനി അത്തനോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധതായ ഏവം തഥാഗതാ ബുദ്ധലീലായ അനേകേഹി പരിയായേഹി ധമ്മം ദേസേന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘കിം ബഹുനാ’’തിആദിമാഹ.

പാളിയം ‘‘പിഹാ നാമ യാ വത്തമാനസ്സ അത്ഥസ്സ പത്ഥനാ’’തി പച്ചുപ്പന്നവിസയതം ദസ്സേത്വാ പുന അനാഗതവിസയതം ദസ്സേതും ‘‘സേയ്യതരം വാ’’തിആദി വുത്തന്തി ‘‘അനാഗതപച്ചുപ്പന്നത്ഥവിസയാ തണ്ഹാ പിഹാ’’തി ആഹ.

അത്ഥനിപ്ഫത്തിപടിപാലനാതി ഇമസ്മിം വാ പദേ പിഹായ ഏവത്ഥവസേന അനാഗതപച്ചുപ്പന്നത്ഥവിസയഭാവദീപനതോ.

ധമ്മാരമ്മണേനേവ സങ്ഗഹിതാ ‘‘ധമ്മാരമ്മണ’’ന്ത്വേവ ഗഹണം ഗതാ. ചതുവീസതി പദാനീതി ഏത്ഥ ഗേഹസിതദോമനസ്സൂപവിചാരാദീനം ചതുന്നം ഛക്കാനം വസേന ചതുവീസ കോട്ഠാസാ.

൩൮. സായേവ പത്ഥനാകാരേന ധമ്മനന്ദീതിആദിമാഹാതി ഏത്ഥ അയമത്ഥോ – സാ ഏവ പത്ഥനാകാരേന പവത്തിയാ ആസാദിപരിയായേന വുത്താ തണ്ഹാ രൂപാദിധമ്മേസു നന്ദനട്ഠേന ധമ്മനന്ദീ. തേസം ഏവ പിയായനട്ഠേന ധമ്മപേമം. ഗിലിത്വാ പരിനിട്ഠപേത്വാ ഠാനതോ ധമ്മജ്ഝോസാനന്തി.

ഇമിനാപീതി ന കേവലം ‘‘പഞ്ഞാ പജാനനാ’’തിആദിആവേണികപരിയായേനേവ വേവചനം വത്തബ്ബം, അഥ ഖോ ഇമിനാ ആധിപതേയ്യാദിസാധാരണപരിയായേനപി വേവചനം വത്തബ്ബന്തി അത്ഥോ. ഇമിനാവ നയേനാതി ഏതേന പരിയായവചനേന. ന ഹി ദേസനത്ഥസാധനം ‘‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ’’തിആദിപാളിനയദസ്സനന്തി ദസ്സേതി. ബലനിപ്ഫത്തിഗതോതിആദീസു ദസസു തഥാഗതബലേസു നിപ്ഫത്തിം പാരിപൂരിം ഗതോ. സമ്ബോധിപഹാനന്തരായദേസനാ വിസേസചോദനാസു വിസാരദഭാവസങ്ഖാതാനി ചത്താരി ഞാണാനി പത്തോ അധിഗതോതി വേസാരജ്ജപ്പത്തോ.

ലോഭജ്ഝാസയാദിഅജ്ഝാസയം വിസേസേന അതിവത്തോതി അജ്ഝാസയവീതിവത്തോ. അതീതഹേതുസങ്ഖേപാദിസങ്ഖേപവിരഹിതതായ അസങ്ഖേപസങ്ഖാതം നിബ്ബാനം, അകുപ്പധമ്മതായ ഗുണേഹി വാ അസങ്ഖേപം അസങ്ഖ്യേയ്യം ഗതോ ഉപഗതോതി അസങ്ഖേപഗതോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ഉദ്ധേയ്യന്തി ഉദ്ധരിതബ്ബം.

ധമ്മാനുസ്സതിയം ഏവം അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. സംസാരദുക്ഖതോ പാതി, സന്തേന സുഖേന രമേതി ചാതി വാ പാരം.

അഭൂതപുബ്ബത്താതി അനുപ്പന്നപുബ്ബത്താ, തേനസ്സ നിച്ചതംവ വിഭാവേതി കേനചി ദേവതോപസഗ്ഗാദിനാ അനുപസജ്ജനീയത്താ അനുപസട്ഠത്താ.

‘‘ദുപ്പസ്സ’’ന്തിപി പാളി, ദുരധിഗമന്തി അത്ഥോ. ഗുണസോഭാസുരഭിഭാവേനാതി ഗുണേഹി സോഭായ, സുഗന്ധിഭാവേന ച.

യഥാ അക്ഖണവേധീ പുഗ്ഗലോ സിപ്പനിപ്ഫത്തിയാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ അചിരക്ഖണാലോകേന അതിസുഖുമമ്പി ദൂരഗതം ലക്ഖം വിജ്ഝതി, ഏവം അരിയസാവകോ സീലസമ്പത്തിയാ അതിസുഖുമം നിബ്ബാനം ചതുസച്ചധമ്മം ഏകപടിവേധേനേവ പടിവിജ്ഝതീതി ആഹ ‘‘സിപ്പഞ്ച സീലം അക്ഖണവേധിതായാ’’തി. ലോകികന്തി നിദസ്സനമത്തം ദട്ഠബ്ബം ലോകുത്തരധമ്മഓലോകനസ്സാപി അധിട്ഠാനഭാവതോ.

വേവചനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.