൫൦. വിപസ്സനാനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൪൭൧-൨. നാമരൂപന്തി ചിത്തചേതസികസങ്ഖാതം നാമഞ്ച അട്ഠവീസതിവിധം രൂപഞ്ച. ‘‘നമനലക്ഖണം നാമം, രുപ്പനലക്ഖണം രൂപം, നാമരൂപതോ ന അഞ്ഞോ അത്താദികോ കോചി അത്ഥീ’’തി ഏവം ഝാനലാഭീ ചേ, ഝാനതോ വുട്ഠായ ഝാനഗതം വാ വിപസ്സനായാനികോ ചേ, പകിണ്ണകഭൂതം നാമരൂപം പരിഗ്ഗഹേത്വാ. പാതിമോക്ഖസംവരാദി സീലവിസുദ്ധി, ചതുരാരക്ഖവസേന ദീപിതാ സോപചാരസമാധിസങ്ഖാതാ ചിത്തവിസുദ്ധി ച വുത്താവ നാമാതി ഇമിനാ ദിട്ഠിവിസുദ്ധി കഥിതാ. തതോ തസ്സ പച്ചയഞ്ച പരിഗ്ഗഹേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സ പച്ചയന്തി ‘‘പടിസന്ധിക്ഖണേ നാമരൂപദ്വയമേവ അവിജ്ജാതണ്ഹാഉപാദാനകമ്മേഹി ഉപ്പജ്ജതി, ന ഇസ്സരാദികാരണേനാ’’തിആദിനാ തസ്സ കാരണം, ഇമിനാ കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധി ദസ്സിതാ.

ഹുത്വാ അഭാവതോ അനിച്ചാതി സബ്ബേപി നാമരൂപസങ്ഖാരാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ അഭാവാപജ്ജനതോ അനിച്ചാ. ഉദയബ്ബയപീളനാ ദുക്ഖാതി ഉപ്പാദനിരോധവസേന പീളനതോ ദുക്ഖാ. അവസവത്തിത്താ അനത്താതി അത്തനോ വസേ അവത്തനതോ അനത്താതി ഏവം സങ്ഖാരേഹി സദ്ധിം തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാ. പുനപ്പുനം സമ്മസന്തോതി യഥാവുത്തനയേന സമ്മസന്തോ സമഥയാനികോ വിപസ്സനായാനികോ ച യോഗാവചരോ. ഇമിനാ മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി, പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി ച ദസ്സിതാ. സങ്ഖാരാനമേവ ഹി ഉദയബ്ബയാദിനാനുപസ്സനതോ ഉദയബ്ബയഭങ്ഗഭയആദീനവനിബ്ബിദാമുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാനുപസ്സനാസ- ങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണസങ്ഖാതസ്സ അട്ഠവിധസ്സ ഞാണസ്സ വസേന സിഖാപ്പത്തം വിപസ്സനാഞാണം പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി നാമ. അനുപുബ്ബേന സബ്ബസംയോജനക്ഖയം പാപുണേയ്യാതി ഇമിനാ ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി ദസ്സിതാ. സബ്ബസംയോജനക്ഖയന്തി ഓരമ്ഭാഗിയാനം പഞ്ചന്നം സംയോജനാനം ഹേട്ഠാ മഗ്ഗത്തയേന ഖേപിതത്താ, ഇതരേസം ഉദ്ധമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം ഖേപിതത്താ ച സബ്ബേസം സംയോജനാനം ഖയന്തേ ജാതം അരഹത്തമഗ്ഗം.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ

൪൭൩. യസ്മാ കാരണാ യാ സിക്ഖനാ, അയം ഭിക്ഖുകിച്ചം, അതോ തസ്മാ കാരണാതി അത്ഥോ.

൪൭൪. നിച്ചസോ ലോകവിചാരിനോതി നിച്ചം ലോകേ വിചരതോ. മാലുതസ്സേവ പരിസ്സമോ ന സമ്ഭോതീതി യോജനാ. മാലുതസ്സേവാതി വാതസ്സ ഇവ. ന സമ്ഭോതീതി ന ഹോതി.

൪൭൫-൬. തമ്ബപണ്ണി ഏവ തമ്ബപണ്ണിയോ, കേതു വിയ കേതു, തമ്ബപണ്ണിയേ കേതൂതി തപ്പുരിസോ. തേന രചിതാ ധമ്മവിനയഞ്ഞുപസംസിതാ അയം ഖുദ്ദസിക്ഖാ പരിമാണതോ ഗാഥാനം പഞ്ചമത്തേഹി സതേഹി ഏത്താവതാ നിട്ഠാനമുപാഗതാതി സമ്ബന്ധോ.

നിഗമനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനകഥാ

കാരാപിതേതിരുചിരേ പവരേ വിഹാരേ;

മാനാധികാരിപുരിനാ ഗരുനാ ഗുണേന;

വസ്സം വസം ദമിളസോ വിധഹം അകാസിം;

ആകങ്ഖടീക ജിനസാസനസമ്പവുദ്ധിം.

പുഞ്ഞേന സത്ഥരചനാജനിതേന തേന;

സമ്ബുദ്ധസാസനവരോദയകാരണേന;

ലോകാമിസേസു പന മേ സമയം അലഗ്ഗോ;

സമ്ബുദ്ധസാസനവരോദയമാചരേയ്യം.

അത്ഥേസു അക്ഖരപദേസു വിനിച്ഛയേസു;

പുബ്ബാപരേസു ലിഖിതം ഖലിതം യദത്ഥി;

ഓഹായ ഖന്തുമരഹന്തി വദന്തു സന്താ;

ദിട്ഠാപരാധമഥ വാ കിമുലാലനേന.

യേനന്തതന്തരതനാകരമന്ഥനേന;

മന്ഥാചലോല്ലസിതഞാണവരേന ലദ്ധാ;

സാരാമതാതിസുഖിതാ സുഖയന്തി ചഞ്ഞേ;

തേ മേ ജയന്തി ഗരവോ ഗരവോ ഗുണേഹി.

പരത്ഥസമ്പാദനതോ, പുഞ്ഞേനാധിഗതേനഹം;

പരത്ഥസമ്പാദനകോ, ഭവേയ്യം ജാതിജാതിയം.

സിസ്സോ ആഹ –

പരമപ്പിച്ഛതാനേകസന്തോസോപസമേസിനം;

സുചിസല്ലേഖവുത്തീനം, സദാരഞ്ഞനിവാസിനം.

സാസനുജ്ജോതകാരീനം, ആചേരത്തമുപാഗതം;

ഉദുമ്ബരഗിരിഖ്യാതയതീനം യതിപുങ്ഗവം.

മേധങ്കര ഇതി ഖ്യാതനാമധേയ്യം തപോധനം;

ഥേരം ഥിരദയാമേധാനിധാനം സാധുപൂജിതം.

സിസ്സം സഹായമാഗമ്മ, കല്യാണമിത്തമത്തനോ;

സോധേതും സാസനം സത്ഥു, പരക്കമമകാസി യോ.

സുസദ്ദസിദ്ധിം യോ യോഗനിച്ഛയം സബ്ഭി വണ്ണിതം;

അകാ സുബോധാലങ്കാരം, വുത്തോദയമനാകുലം.

സങ്ഘരക്ഖിതനാമേന, മഹാഥേരേന ധീമതാ;

നിവാസഭൂതേനാനേകഗുണാനപ്പിച്ഛതാദിനം.

തേനേവ രചിതാ സാധു, സാസനോദയകാരിനാ;

ഖുദ്ദസിക്ഖായ ടീകാപി, സുമങ്ഗലപ്പസാദനീ.

നിഗമനകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി സുമങ്ഗലപ്പസാദനീ നാമ

ഖുദ്ദസിക്ഖാ-അഭിനവടീകാ സമത്താ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ