൯. കമ്മപ്പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ധമ്മികാനന്തി ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന കതത്താ ധമ്മോ ഏതേസു അത്ഥീതി ധമ്മികാനി, തേസം ധമ്മികാനം. കമ്മാനന്തി ചതുന്നം സങ്ഘകമ്മാനം. തേനാഹ ‘‘ധമ്മേനാ’’തിആദി. തത്ഥ ധമ്മേനാതി ഭൂതേന വത്ഥുനാ. വിനയേനാതി ചോദനായ ചേവ സാരണായ ച. സത്ഥുസാസനേനാതി ഞത്തിസമ്പദായ ചേവ അനുസ്സവനാസമ്പദായ ച. സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സാതി സീമട്ഠകസങ്ഘം സോധേത്വാ ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദം ആഹരിത്വാ കത്തബ്ബത്താ കായേന ചേവ ചിത്തേന ച ഏകീഭൂതസ്സ സങ്ഘസ്സ. തം തം വത്ഥുന്തി അവണ്ണഭണനാദിം തം തം വത്ഥു.

ഓസാരേന്തി സങ്ഘമജ്ഝം ഏതേനാതി ഓസാരണം. നിസ്സാരേന്തി സങ്ഘമ്ഹാ ഏതേനാതി നിസ്സാരണം. ഭണ്ഡുകമ്മന്തി മുണ്ഡകരണം, കേസച്ഛേദനാപുച്ഛനന്തി അത്ഥോ. കമ്മമേവ ലക്ഖണം കമ്മലക്ഖണം. ഓസാരണാദയോ വിയ കമ്മഞ്ച ഹുത്വാ അഞ്ഞഞ്ച നാമം ന ലഭതി, കമ്മമേവ ഹുത്വാ ലക്ഖീയതീതി കമ്മലക്ഖണന്തി അത്ഥോ. ‘‘ഓസാരണം നിസ്സാരണ’’ന്തി (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬) ചേത്ഥ പദസിലിട്ഠതായേതം വുത്തം. പഠമം പന നിസ്സാരണാ ഹോതി, പച്ഛാ ഓസാരണാതി ആഹ ‘‘തത്ഥ കണ്ടകസാമണേരസ്സാ’’തിആദി. കണ്ടകസാമണേരസ്സ നാസനാ വിയ നിസ്സാരണാതി യഥാ കണ്ടകസാമണേരസ്സ ദണ്ഡകമ്മനാസനാ നിസ്സാരണാ, തഥാ ബുദ്ധസ്സ വാ ധമ്മസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭണതോ, അകപ്പിയം ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി ദീപയതോ, മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതസ്സ അഞ്ഞസ്സാപി സാമണേരസ്സ –

‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, പുച്ഛാമി ‘അയം ഇത്ഥന്നാമോ സാമണേരോ ബുദ്ധസ്സ വാ ധമ്മസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണവാദീ മിച്ഛാദിട്ഠികോ, യം അഞ്ഞേ സാമണേരാ ലഭന്തി ദിരത്തതിരത്തം ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സഹസേയ്യം, തസ്സ അലാഭായ നിസ്സാരണാ രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’തി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം പുച്ഛാമി ‘അയം ഇത്ഥന്നാമോ സാമണേരോ…പേ… രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’തി, ചര പിരേ വിനസ്സാ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬) –

കത്തബ്ബനാസനാ നിസ്സാരണാതി അത്ഥോ. താദിസംയേവ സമ്മാവത്തന്തം ദിസ്വാ പവേസനാ ഓസാരണാതി താദിസംയേവ അപരേന സമയേന ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ബാലതായ അഞ്ഞാണതായ അലക്ഖികതായ ഏവം അകാസിം, സ്വാഹം സങ്ഘം ഖമാപേമീ’’തി ഖമാപേന്തം ദിസ്വാ യാവതതിയം യാചാപേത്വാ –

‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, പുച്ഛാമി ‘അയം ഇത്ഥന്നാമോ സാമണേരോ ബുദ്ധസ്സ വാ ധമ്മസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണവാദീ മിച്ഛാദിട്ഠികോ, യം അഞ്ഞേ സാമണേരാ ലഭന്തി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ദിരത്തതിരത്തം സഹസേയ്യം, തസ്സ അലാഭായ നിസ്സാരിതോ, സ്വായം ഇദാനി സോരതോ നിവാതവുത്തി ലജ്ജിധമ്മം ഓക്കന്തോ ഹിരോത്തപ്പേ പതിട്ഠിതോ കതദണ്ഡകമ്മോ അച്ചയം ദേസേതി, ഇമസ്സ സാമണേരസ്സ യഥാ പുരേ കായസമ്ഭോഗസാമഗ്ഗിദാനം രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’തി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം പുച്ഛാമി…പേ… രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬) –

പവേസനാ ഓസാരണാതി അത്ഥോ.

കേസച്ഛേദനാപുച്ഛനന്തി സീമാപരിയാപന്നേ ഭിക്ഖൂ സന്നിപാതാപേത്വാ പബ്ബജ്ജാപേക്ഖം തത്ഥ നേത്വാ ‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, ഇമസ്സ ദാരകസ്സ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛാമീ’’തി തിക്ഖത്തും വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ സകിം വാ വചനം. ഇധ ച ‘‘ഇമസ്സ ദാരകസ്സ ഭണ്ഡുകമ്മം ആപുച്ഛാമാ’’തിപി ‘‘ഇമസ്സ സമണകരണം ആപുച്ഛാമാ’’തിപി ‘‘ഇമസ്സ പബ്ബാജനം ആപുച്ഛാമാ’’തിപി ‘‘അയം സമണോ ഹോതുകാമോ’’തിപി ‘‘അയം പബ്ബജിതുകാമോ’’തിപി വത്തും വട്ടതിയേവ.

മുഖരസ്സാതി മുഖേന ഖരസ്സ. യം അവന്ദിയകമ്മം അനുഞ്ഞാതന്തി സമ്ബന്ധോ. ഊരും വിവരിത്വാ ദസ്സനാദിവത്ഥൂസൂതി –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ കദ്ദമോദകേന ഓസിഞ്ചന്തി ‘അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യു’ന്തി, കായം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി, ഊരും വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി, അങ്ഗജാതം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി, ഭിക്ഖുനിയോ ഓഭാസേന്തി, ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേന്തി ‘അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യു’’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൧) –

ഇമേസു വത്ഥൂസു.

അച്ഛിന്നചീവരകാദീനന്തി അച്ഛിന്നചീവരജിണ്ണചീവരനട്ഠചീവരഗിലാനബഹുസ്സുതസങ്ഘഭാരനിത്ഥരകാദീനം. ചീവരാദീനീതി ചീവരഭേസജ്ജസേനാസനാദീനി. പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി മൂലതചപത്തഅങ്കുരപുപ്ഫഫലാദീനി. അപനേതബ്ബാനിപി വത്ഥൂനീതി ആവാസകരണാദിഅത്ഥം ഹരിതബ്ബാനിപി ഛായൂപഗഫലൂപഗരുക്ഖാദീനി. തഥാരൂപം വാ ധമ്മികം കതികം കരോന്തേഹീതി ചീവരപിണ്ഡപാതത്ഥായ ദിന്നതോ ആവാസജഗ്ഗനാദികം താദിസം വാ അഞ്ഞമ്പി ധമ്മികം കതികം കരോന്തേഹി.

നേവ സുത്തം ആഗച്ഛതീതി ന മാതികാ ആഗച്ഛതി. നോ സുത്തവിഭങ്ഗോതി വിനയോപി ന പഗുണോ. ബ്യഞ്ജനച്ഛായായ അത്ഥം പടിബാഹതീതി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൩൩) ബ്യഞ്ജനമത്തമേവ ഗഹേത്വാ അത്ഥം പടിസേധേതി. ജാതരൂപരജതഖേത്തവത്ഥുപ്പടിഗ്ഗഹണാദീസു വിനയധരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ കാരിയമാനേ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഇമേ ആപത്തിയാ കാരേഥ, നനു ‘ജാതരൂപരജതപ്പടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’തി (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) ഏവം സുത്തേ പടിവിരതിമത്തമേവ വുത്തം, നത്ഥി ഏത്ഥ ആപത്തീ’’തി വദതി. അപരോ ധമ്മകഥികോ സുത്തസ്സ ആഗതത്താ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേന്താനം ആപത്തിയാ ആരോപിയമാനായ ‘‘കിം ഇമേസം ആപത്തിം ആരോപേഥ, നനു ‘പരിമണ്ഡലം നിവാസേസ്സാമീതി സിക്ഖാ കരണീയാ’തി (പാചി. ൫൭൬) ഏവം സിക്ഖാകരണമത്തമേവ വുത്തം, നത്ഥി ഏത്ഥ ആപത്തീ’’തി വദതി. ഉബ്ബാഹിക വിനിച്ഛയേതി സമഥക്ഖന്ധകേ വുത്തഉബ്ബാഹികവിനിച്ഛയേ ‘‘സീലവാ ഹോതീ’’തിആദികായ ഹി ദസങ്ഗസമ്പത്തിയാ സമന്നാഗതേ ദ്വേ തയോ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചിനിത്വാ വിനിച്ഛയോ ഉബ്ബാഹികവിനിച്ഛയോതി ദട്ഠബ്ബോ.

പവാരണപ്പച്ചുക്കഡ്ഢനാതി പവാരണായ ഉക്കസ്സനാ, ഉദ്ധം കഡ്ഢനാതി അത്ഥോ. തിണവത്ഥാരകസമഥേ സബ്ബസങ്ഗാഹികഞത്തി ചാതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം…പേ… ഠപേത്വാ ഗിഹിപ്പടിസംയുത്ത’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൧൨-൨൧൩) ഏവം തിണവത്ഥാരകസമഥേ കതാ സബ്ബപഠമാ സബ്ബസങ്ഗാഹികഞത്തി ച.

അലാഭായ പരിസക്കനാദികേഹീതി ചതുന്നം പച്ചയാനം അലാഭത്ഥായ പയോഗകരണാദികേഹി. ആദിസദ്ദേന ‘‘അനത്ഥായ പരിസക്കനം, അനാവാസായ പരിസക്കനം, അക്കോസനപരിഭാസനം, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂഹി ഭേദനം, ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണഭണനം, ധമ്മസ്സ അവണ്ണഭണനം, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണഭണന’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൬൫) അവസേസം സത്തങ്ഗം സങ്ഗണ്ഹാതി. അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സാതി അട്ഠഹി ചേവ അങ്ഗേഹി ഏകേകേനപി അങ്ഗേന ച സമന്നാഗതസ്സ. അസമ്ഭോഗകരണത്ഥന്തി തേന ദിന്നസ്സ ദേയ്യധമ്മസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹണത്ഥം. പത്തനിക്കുജ്ജനവസേനാതി കമ്മവാചായ പത്തനിക്കുജ്ജനവസേന, ന അധോമുഖട്ഠപനവസേന. പത്തുക്കുജ്ജനവസേനാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. തസ്സേവാതി യോ പത്തനിക്കുജ്ജനവസേന കതനിസ്സാരണോ, തസ്സേവ ഉപാസകസ്സ. സമ്മാവത്തന്തസ്സാതി യേന സമന്നാഗതസ്സ പത്തുക്കുജ്ജനം, തേന സമന്നാഗതസ്സ. സാതി യഥാവുത്താ നിസ്സാരണാ, ഓസാരണാ ച.

സൂചിയാദിഅപ്പമത്തകം തംതദത്ഥികാനം വിസ്സജ്ജേതി ദേതീതി അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകോ. സാടിയഗ്ഗാഹാപകോതി വസ്സികസാടിയഗ്ഗാഹാപകോ. കമ്മം കരോന്തേ ആരാമികേ പേസനത്ഥായ ദാതബ്ബാ സമ്മുതി ആരാമികപേസകസമ്മുതി. ഏസ നയോ സാമണേരപേസകസമ്മുതീതി ഏത്ഥാപി.

തജ്ജനീയകമ്മാദീനം സത്തന്നന്തി തജ്ജനീയം, നിയസം, പബ്ബാജനീയം, പടിസാരണീയം, തിവിധഞ്ച ഉക്ഖേപനീയന്തി തജ്ജനീയാദീനം സത്തന്നം. അട്ഠയാവതതിയകാതി ഭിക്ഖൂനം വസേന ചത്താരോ, ഭിക്ഖുനീനം വസേന ചത്താരോതി അട്ഠ സങ്ഘാദിസേസാ.

ഞത്തികമ്മാദിവസേനാതി ഞത്തികമ്മഞത്തിദുതിയകമ്മഞത്തിചതുത്ഥകമ്മവസേന. ‘‘കരിയമാനം ദള്ഹതരം ഹോതി, തസ്മാ കാതബ്ബ’’ന്തി ഏകച്ചേ വദന്തി. ഏവം പന സതി കമ്മസങ്കരോ ഹോതി, തസ്മാ ന കാതബ്ബന്തി പടിക്ഖിത്തമേവ. സചേ പന അക്ഖരപരിഹീനം വാ പദപരിഹീനം വാ ദുരുത്തപദം വാ ഹോതി, തസ്സ സോധനത്ഥം പുനപ്പുനം വത്തും വട്ടതി. ഇദം അകുപ്പകമ്മസ്സ ദള്ഹീകമ്മം ഹോതി, കുപ്പകമ്മേ കമ്മം ഹുത്വാ തിട്ഠതി. സകലക്ഖണേനേവാതി ഞത്തിഞ്ച ചതസ്സോ ച കമ്മവാചായോ സാവേത്വാവ. ന സേസകമ്മവസേനാതി അപലോകനകമ്മാദിനാ അവസേസകമ്മവസേന ന കാതബ്ബം.

കമ്മപ്പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.