൮. അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തംതംസമ്പത്തിയാ (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൪൧൭) വിബന്ധനവസേന സത്തസന്താനസ്സ അന്തരേ വേമജ്ഝേ ഏതി ആഗച്ഛതീതി അന്തരായോ, ദിട്ഠധമ്മികാദിഅനത്ഥോ, അനതിക്കമനത്ഥേന തസ്മിം അന്തരായേ നിയുത്താ, അന്തരായം വാ ഫലം അരഹന്തി, അന്തരായസ്സ വാ കരണസീലാതി അന്തരായികാ. തേനാഹ ‘‘സഗ്ഗമോക്ഖാനം അന്തരായം കരോന്തീതി അന്തരായികാ’’തി (മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൩൪). തേ കമ്മകിലേസവിപാകഉപവാദപഞ്ഞത്തിവീതിക്കമവസേന പഞ്ചവിധാതി ഏത്ഥ ച പഞ്ചാനന്തരിയകമ്മം കമ്മന്തരായികം നാമ, തഥാ ഭിക്ഖുനിദൂസകകമ്മം. തം പന മോക്ഖസ്സേവ അന്തരായം കരോതി, ന സഗ്ഗസ്സ. നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിധമ്മാ കിലേസന്തരായികാ നാമ. പണ്ഡകതിരച്ഛാനഗതഉഭതോബ്യഞ്ജനകാനം പടിസന്ധിധമ്മാ വിപാകന്തരായികാ നാമ. അരിയൂപവാദാ ഉപവാദന്തരായികാ നാമ. തേ പന യാവ അരിയേ ന ഖമാപേന്തി, താവദേവ, ന തതോ പരം. സഞ്ചിച്ച ആപന്നാ ആപത്തിയോ പഞ്ഞത്തിവീതിക്കമന്തരായികാ നാമ. താപി യാവ ഭിക്ഖുഭാവം വാ പടിജാനാതി, ന വുട്ഠാതി വാ ന ദേസേതി വാ, താവദേവ, ന തതോ പരം.

തത്രായം (മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൩൪; പാചി. അട്ഠ. ൪൧൭) അരിട്ഠോ ഭിക്ഖു ബഹുസ്സുതോ ധമ്മകഥികോ സേസന്തരായികേ ജാനാതി, വിനയേ പന അകോവിദത്താ പണ്ണത്തിവീതിക്കമന്തരായികേ ന ജാനാതി, തസ്മാ രഹോഗതോ ഏവം ചിന്തേസി ‘‘ഇമേ ആഗാരികാ പഞ്ച കാമഗുണേ പരിഭുഞ്ജന്താ സോതാപന്നാപി സകദാഗാമിനോപി അനാഗാമിനോപി ഹോന്തി, ഭിക്ഖൂപി മനാപികാനി ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാനി രൂപാനി പസ്സന്തി…പേ… കായവിഞ്ഞേയ്യേ ഫോട്ഠബ്ബേ ഫുസന്തി, മുദുകാനി അത്ഥരണപാവുരണാദീനി പരിഭുഞ്ജന്തി, ഏതം സബ്ബം വട്ടതി. കസ്മാ? ഇത്ഥിരൂപാ…പേ… ഇത്ഥിഫോട്ഠബ്ബാ ഏവ ന വട്ടന്തി, ഏതേപി വട്ടന്തീ’’തി ഏവം രസേന രസം സംസന്ദിത്വാ സച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗഞ്ച നിച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗഞ്ച ഏകം കത്വാ ഥൂലവാകേഹി സദ്ധിം അതിസുഖുമസുത്തം ഘടേന്തോ വിയ, സാസപേന സദ്ധിം സിനേരും ഉപസംഹരന്തോ വിയ ച പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘കിം ഭഗവതാ മഹാസമുദ്ദം ബന്ധന്തേന വിയ മഹതാ ഉസ്സാഹേന പഠമപാരാജികം പഞ്ഞത്തം, നത്ഥി ഏത്ഥ ദോസോ’’തി സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന സദ്ധിം പടിവിരുജ്ഝന്തോ ഭബ്ബപുഗ്ഗലാനം ആസം ഛിന്ദന്തോ ജിനസ്സ ആണാചക്കേ പഹാരമദാസി. തേനാഹ ‘‘തേസൂ’’തിആദി.

തത്ഥ തേസൂതി യഥാവുത്തേസു അന്തരായേസു. അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാതി ഏത്ഥ അട്ഠികങ്കലം (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൪൧൭) നാമ ഉരട്ഠി വാ പിട്ഠികണ്ടകം വാ സീസട്ഠി വാ. തഞ്ഹി നിമ്മംസത്താ ‘‘കങ്കല’’ന്തി വുച്ചതി. വിഗതമംസായ ഹി അട്ഠിസങ്ഖലികായ ഏകട്ഠിമ്ഹി വാ കങ്കലസദ്ദോ നിരുള്ഹോ, തംസദിസാ കാമാ അപ്പസ്സാദട്ഠേനാതി അത്ഥോ. ആദിസദ്ദേന ‘‘മംസപേസൂപമാ കാമാ, തിണുക്കൂപമാ കാമാ, അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ, സുപിനകൂപമാ കാമാ, യാചിതകൂപമാ കാമാ, രുക്ഖഫലൂപമാ കാമാ, അസിസൂനൂപമാ കാമാ, സത്തിസൂലൂപമാ കാമാ, സപ്പസിരൂപമാ കാമാ’’തി (മ. നി. ൧.൨൩൪, ൨൩൬; ൨.൪൩-൪൮; പാചി. ൪൧൭; ചൂളവ. ൬൫) ഏതേസം ഗഹണം.

തത്ഥ മംസപേസൂപമാ കാമാ (പാചി. അട്ഠ. ൪൧൭) ബഹുസാധാരണട്ഠേന. തിണുക്കൂപമാ കാമാ അനുദഹനട്ഠേന. അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ മഹാഭിതാപനട്ഠേന. സുപിനകൂപമാ കാമാ ഇത്തരപച്ചുപട്ഠാനട്ഠേന. യാചിതകൂപമാ കാമാ താവകാലികട്ഠേന. രുക്ഖഫലൂപമാ കാമാ സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗപലിഭഞ്ജനട്ഠേന. അസിസൂനൂപമാ അധികുട്ടനട്ഠേന. സത്തിസൂലൂപമാ വിനിവിജ്ഝനട്ഠേന. സപ്പസിരൂപമാ സാസങ്കസപ്പടിഭയട്ഠേന.

തഥേവാതി ‘‘മാ ആയസ്മാ’’തിആദീഹി. ഇതരേസന്തി സോ സങ്ഘമജ്ഝം ആകഡ്ഢിത്വാ യേഹി ‘‘മാ ആയസ്മാ’’തിആദിനാ വുത്തോ, തത്ഥ തേഹി അഞ്ഞേസം സുതാനം ഭിക്ഖൂനം. ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേനാതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്ന’’ന്തിആദിനാ (പാചി. ൪൨൦) പദഭാജനിയം വുത്തേന ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന.

അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.