൧. സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പിട്ഠാദീഹി കതം മജ്ജം സുരാതി പിട്ഠപൂവഓദനകിണ്ണസമ്ഭാരേഹി കതം മജ്ജം സുരാതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – പിട്ഠസുരാ, പൂവസുരാ, ഓദനസുരാ, കിണ്ണപക്ഖിത്താ, സമ്ഭാരസംയുത്താതി (പാചി. ൩൨൮) ഇമാനി പഞ്ച സുരാ നാമാതി. തത്ഥ പിട്ഠം ഭാജനേ പക്ഖിപിത്വാ തജ്ജം ഉദകം ദത്വാ മദ്ദിത്വാ കതാ പിട്ഠസുരാ (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൩൨൬-൩൨൮). ഏവം സേസാസുപി. കിണ്ണാതി പന തസ്സാ സുരായ ബീജം വുച്ചതി. യേ ‘‘സുരാമോദകാ’’തിപി വുച്ചന്തി, തേ പക്ഖിപിത്വാ കതാ കിണ്ണപക്ഖിത്താ. ഹരീതകിസാസപാദിനാനാസമ്ഭാരേഹി സംയോജിതാ സമ്ഭാരസംയുത്താ.

പുപ്ഫാദീഹി കതോ ആസവോ മേരയന്തി പുപ്ഫഫലമധുഗുളസമ്ഭാരേഹി കതോ ചിരപരിവാസിതോ മേരയന്തി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – പുപ്ഫാസവോ, ഫലാസവോ, മധ്വാസവോ, ഗുളാസവോ, സമ്ഭാരസംയുത്തോതി പഞ്ചമേരയം നാമാതി. തത്ഥ മധുകതാലനാളികേരാദി പുപ്ഫരസോ ചിരപരിവാസിതോ പുപ്ഫാസവോ. പനസാദിഫലരസോ ഫലാസവോ. മുദ്ദികാരസോ മധ്വാസവോ. സമന്തപാസാദികായം പന ‘‘ഫലാസവോ നാമ മുദ്ദികാഫലാദീനി മദ്ദിത്വാ തേസം രസേന കതോ. മധ്വാസവോ നാമ മുദ്ദികാനം ജാതിരസേന കതോ, മക്ഖികാമധുനാപി കരീയതീതി വദന്തീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൩൨൮) വുത്തം. ഉച്ഛുരസോ ഗുളാസവോ. ഹരീതകാമലകകടുകഭണ്ഡാദിനാനാസമ്ഭാരാനം രസോ ചിരപരിവാസിതോ സമ്ഭാരസംയുത്തോ. ഏത്ഥ ച സുരായ, മേരയസ്സ ച സമാനേപി സമ്ഭാരസംയോഗേ മദ്ദിത്വാ കതാ സുരാ, ചിരപരിവാസിതമത്തേന മേരയന്തി ഏവമിമേസം നാനാകരണം ദട്ഠബ്ബം. ബീജതോ പട്ഠായാതി സമ്ഭാരേ പടിയാദേത്വാ ചാടിയം പക്ഖിത്തകാലതോ ചേവ താലനാളികേരാദീനം പുപ്ഫരസസ്സ അഭിനവകാലതോ ച പട്ഠായ.

ലോണസോവീരകം വാ സുത്തം വാതി ഇമേ ദ്വേ അനേകേഹി ഭേസജ്ജേഹി അഭിസങ്ഖതാ ആസവവിസേസാ. വാസഗ്ഗാഹാപനത്ഥന്തി സുഗന്ധഭാവഗാഹാപനത്ഥം. വത്ഥും അജാനനതായ ചേത്ഥ അചിത്തകതാ വേദിതബ്ബാ. അകുസലേനേവ പാതബ്ബതായ ലോകവജ്ജം. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം സിയാ, തം സബ്ബം പഠമപാരാജികവണ്ണനായ വുത്തനയമേവ.

സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.